41 nghệ nhân, người thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ nhận Bằng khen của UNESCO

Năm 2026, đánh dấu tròn 10 năm “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” được UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Một thập kỷ sau dấu mốc quan trọng ấy, những giá trị văn hóa gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng qua các nghi lễ truyền thống, nghệ thuật hát văn, trang phục và diễn xướng hầu đồng. 

Các cá nhân được vinh danh là các thanh đồng và thành viên cộng đồng có nhiều đóng góp bền bỉ, thiết thực trong gìn giữ chuẩn mực thực hành, truyền dạy tri thức cho thế hệ trẻ và hướng dẫn cộng đồng thực hành tín ngưỡng theo chuẩn mực truyền thống. Những đóng góp này không chỉ thể hiện ở việc bảo tồn nghệ thuật hát chầu văn, âm nhạc, trang phục và tri thức dân gian, mà còn góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng, hướng tới thực hành tín ngưỡng văn minh, tiết kiệm, chống mê tín dị đoan và thương mại hóa di sản.

Tại buổi lễ, nhiều nghệ nhân được trao Bằng khen vì đã có đóng góp trong thực hành, bảo vệ và trao truyền di sản, trong đó có Nghệ nhân ưu tú Trần Thị Huệ; Nghệ nhân nhân dân Phạm Hải Hậu; Nghệ nhân Lưu Hải Trường; Nghệ nhân ưu tú Vũ Thanh Bình…

Các thanh đồng được nhận Bằng khen có: Phạm Hải Hưng, Trần Thị Lan, Trần Thị Kim Phương, Bùi Mạnh Tuấn, Nguyễn Thành Lâm, Trần Thị Thúy Hồng và Trần Thị Kim Châu…

Bên cạnh đó là những người tham gia thực hành và góp phần duy trì các giá trị của di sản, trong đó có các nghệ nhân thực hành hát văn như cung văn Trần Viết Dũng, Phạm Văn An…

Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam, nhấn mạnh, kỷ niệm 10 năm di sản được ghi danh là dịp nhìn lại chặng đường bảo vệ di sản, đồng thời ghi nhận, tri ân những đóng góp bền bỉ của cộng đồng trong duy trì và trao truyền các giá trị văn hóa qua nhiều thế hệ. Thông qua việc thực hành nghi lễ, trình diễn hát chầu văn, truyền dạy tri thức và kỹ năng, cộng đồng góp phần gìn giữ một truyền thống tâm linh phong phú, gắn bó với bản sắc văn hóa và đời sống của người Việt.

Ông nhấn mạnh, dịp kỷ niệm 10 năm di sản được UNESCO ghi danh không chỉ là cơ hội nhìn lại chặng đường đã qua mà còn là dịp ghi nhận, tri ân những đóng góp của cộng đồng trong gìn giữ, thực hành và trao truyền di sản, qua đó khẳng định cam kết chung trong việc tiếp tục bảo vệ và phát huy những giá trị văn hóa quý báu.

Thay mặt Văn phòng UNESCO tại Việt Nam, ông Jonathan Wallace Baker gửi lời cảm ơn tới các nghệ nhân, thanh đồng, người thực hành nghi lễ và toàn thể thành viên cộng đồng đã bền bỉ gìn giữ, trao truyền di sản qua nhiều thế hệ. 

Thông qua việc thực hành các nghi lễ, trình diễn hát chầu văn, trao truyền tri thức, kỹ năng liên quan, cũng như duy trì phong tục và sinh hoạt cộng đồng, những người thực hành không chỉ góp phần gìn giữ một truyền thống tâm linh phong phú mà còn bảo tồn những giá trị quan trọng trong bản sắc văn hóa và đời sống cộng đồng người Việt. Những đóng góp đó cho thấy bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể không đơn thuần là gìn giữ các truyền thống của quá khứ. Quan trọng hơn, đó là bảo đảm để tri thức, thực hành và những biểu đạt văn hóa tiếp tục có ý nghĩa trong đời sống cộng đồng hôm nay, đồng thời được trao truyền cho các thế hệ mai sau.

Việc được ghi danh vào Danh sách của UNESCO là sự ghi nhận quan trọng ở tầm quốc tế. Giá trị đích thực của sự ghi nhận này nằm ở việc di sản tiếp tục được cộng đồng thực hành và trao truyền, do đó đã khuyến khích các nghệ nhân, người thực hành di sản và các bên liên quan tiếp tục phối hợp chặt chẽ, tăng cường trao truyền giữa các thế hệ, nâng cao hiểu biết về ý nghĩa văn hóa, tâm linh của di sản, đồng thời bảo đảm việc thực hành và phát huy giá trị di sản luôn tôn trọng truyền thống cũng như cộng đồng chủ thể.

Ông Jonathan Wallace Baker cũng ghi nhận vai trò của Hội Bảo vệ và Phát huy di sản “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” tỉnh Ninh Bình trong kết nối những người thực hành di sản, tạo cơ hội chia sẻ kinh nghiệm, nâng cao nhận thức cộng đồng và hỗ trợ các chủ thể trong công tác bảo vệ di sản.

Ông Jonathan Wallace Baker mong muốn sự tận tâm và những đóng góp bền bỉ của các nghệ nhân sẽ tiếp tục truyền cảm hứng cho thế hệ tương lai, góp phần gìn giữ sự phong phú, đa dạng của di sản văn hóa sống Việt Nam.

Bà Phạm Thị Thanh Hường, Trưởng ban Văn hóa của Văn phòng UNESCO tại Hà Nội, đánh giá cao vai trò kết nối, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ công tác bảo vệ di sản của Hội Bảo vệ và phát huy di sản tỉnh Ninh Bình. Bà cho biết, sự tôn vinh lần này là sự ghi nhận đối với những nỗ lực tập thể trong gìn giữ bản sắc văn hóa và kiến tạo tinh thần hòa hiếu, yêu thương, hòa bình.

Đại diện cộng đồng thực hành di sản, Nghệ nhân ưu tú Trần Thị Huệ, Thủ nhang phủ Chính phủ Dầy, Chủ tịch Hội Bảo vệ và phát huy di sản tỉnh Ninh Bình, khẳng định việc duy trì nghi lễ, gìn giữ nếp thực hành và truyền dạy cho thế hệ trẻ là trách nhiệm của cộng đồng, góp phần bảo đảm sức sống lâu dài của di sản.

Nghệ nhân ưu tú Trần Thị Huệ bày tỏ niềm vui khi những đóng góp của các cá nhân trong chặng đường 2016-2026 được Văn phòng UNESCO tại Việt Nam ghi nhận và khẳng định ý nghĩa của sự kiện không chỉ nằm ở việc tôn vinh những cá nhân tiêu biểu mà còn ở sự trân trọng dành cho cộng đồng - những người trực tiếp thực hành, gìn giữ và trao truyền di sản trong đời sống hằng ngày.

Trong 10 năm qua, nhiều người đã dành tâm huyết, thời gian và công sức để bảo vệ những giá trị của tín ngưỡng thờ Mẫu, từ làn điệu chầu văn, trang phục, âm nhạc đến tri thức dân gian và những giá trị nhân văn tốt đẹp. Bằng việc duy trì nghi lễ, gìn giữ nếp sinh hoạt tín ngưỡng và truyền dạy cho các thế hệ sau, các nghệ nhân, người thực hành đã góp phần để di sản tiếp tục được thực hành, gắn bó với đời sống cộng đồng.

Bà Trần Thị Huệ nhấn mạnh, ý nghĩa của việc UNESCO ghi danh di sản không phải để di sản chỉ được trưng bày hay tôn vinh, mà là để những giá trị ấy tiếp tục sống trong cộng đồng. Bởi vậy, sự ghi nhận dành cho các nghệ nhân hôm nay vừa là niềm vinh dự, vừa đặt ra trách nhiệm đối với những người đang thực hành và trao truyền di sản. Bà bày tỏ sẽ tiếp tục chung tay gìn giữ những giá trị tốt đẹp của tín ngưỡng thờ Mẫu, để di sản được trao truyền liên tục, phát huy vai trò trong đời sống văn hóa và tinh thần của người dân.

Việc trao Bằng khen cho 41 nghệ nhân, người thực hành di sản là sự ghi nhận những đóng góp cụ thể của các cá nhân, đồng thời tôn vinh nỗ lực chung của cộng đồng trong bảo vệ và phát huy di sản “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm của cộng đồng chủ thể - những người trực tiếp gìn giữ, thực hành và trao truyền - trong việc bảo đảm sức sống lâu dài của di sản văn hóa phi vật thể.

Qua sự ghi nhận này những người nghệ nhân, người thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ càng có ý thức rõ hơn trách nhiệm của mình trong chặng đường phía trước, tiếp tục thực hành di sản một cách đúng đắn, tôn trọng truyền thống và sự đa dạng của cộng đồng, chú trọng trao truyền cho các thế hệ trẻ.