Củng cố thế trận lòng dân nơi phên giậu Tổ quốc

Nước ta có đường biên giới trên đất liền dài khoảng 5.044 km, bờ biển dài 3.260 km. Sau sáp nhập đơn vị hành chính (tháng 7/2025), khu vực biên giới gồm 553 xã, phường, đặc khu thuộc 30 tỉnh, thành phố, dân số khoảng 13,98 triệu người, trong đó, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm khoảng 15%, với 51 dân tộc và 6 tôn giáo chính: Phật giáo, Công giáo, Tin Lành, Cao Đài, Phật giáo Hòa Hảo và Hồi giáo.

Khu vực biên giới là địa bàn khó khăn, xuất phát điểm thấp, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo còn cao, nhất là tại các địa bàn Tây Bắc, Tây Nguyên. Một số nơi vùng sâu, vùng xa còn tồn tại nhiều hủ tục lạc hậu như tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, di cư tự phát… Bên cạnh đó, tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên các tuyến biên giới còn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp. Hoạt động của các loại tội phạm, đặc biệt là tội phạm ma túy, buôn lậu, gian lận thương mại, mua bán người… vẫn diễn ra. Các thế lực thù địch, phản động thường lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo, dân chủ, nhân quyền tại địa bàn biên giới để chống phá Đảng, Nhà nước ta. Các vấn đề an ninh phi truyền thống diễn biến phức tạp, bão lũ, hạn hán, xâm nhập mặn, sạt lở, biến đổi khí hậu… tác động trực tiếp đến sản xuất và đời sống của Nhân dân khu vực biên giới.

Quán triệt, triển khai thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, từ thực tiễn khó khăn và nhu cầu bức thiết của đồng bào, những năm qua, Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng luôn nhận thức sâu sắc: “Muốn bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia, trước hết phải xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc; muốn dân tin Đảng, bám bản, giữ biên giới thì phải lo cho dân có cơm ăn, áo mặc, con em được học hành và không ai bị bỏ lại phía sau”. 

Từ nhận thức đó, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng đã ký kết chương trình phối hợp với các ban, bộ, ngành, đoàn thể Trung ương, các doanh nghiệp, ngân hàng thương mại… nhằm huy động nguồn lực tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội đồng hành bằng kinh phí, vật tư, con giống, cây giống, phương tiện sinh kế, thuốc men, học bổng, ngày công lao động hướng về đồng bào nơi biên cương, hải đảo. 

Đặc biệt, trong giai đoạn 2021- 2025, thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030, giai đoạn I, năm 2021-2025 (Chương trình MTQG 1719), Bộ đội Biên phòng đã phối hợp chặt chẽ với các cấp ngành trực tiếp triển khai nhiều mô hình sinh kế và dân vận thiết thực tại khu vực biên giới. Theo đó, nhiều mô hình tiêu biểu đã được triển khai, như: mô hình "Bộ đội gắn với dân bản", hỗ trợ con giống (trâu, bò, lợn đen sinh sản), cây trồng kinh tế dài ngày (hồi, quế..) và hướng dẫn kỹ thuật canh tác, chăn nuôi cho người dân; mô hình "Thắp sáng vùng biên" bằng cách vận động lắp đặt hệ thống đèn năng lượng mặt trời trên các tuyến đường vùng cao để hỗ trợ đi lại và bảo đảm an ninh trật tự; Phối hợp thực hiện Chương trình "Nâng bước em tới trường - Con nuôi Đồn Biên phòng", tiếp sức học sinh có hoàn cảnh khó khăn vùng biên giới đến trường...

Trên các tuyến biên giới, hàng trăm đồn biên phòng, hàng nghìn tổ, đội công tác và hàng vạn cán bộ, chiến sĩ Biên phòng đã trực tiếp tham mưu, tham gia, phối hợp, đồng hành cùng cấp ủy, chính quyền địa phương và Nhân dân vừa triển khai các chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội của Trung ương, vừa nghiên cứu, khảo sát, xây dựng hàng trăm mô hình phát triển kinh tế, chăm lo, nâng cao đời sống Nhân dân.

Tiêu biểu là chương trình “Xuân Biên phòng ấm lòng dân bản” vào dịp Tết Nguyên đán hằng năm, với các hoạt động như: tổ chức gian hàng giới thiệu sản phẩm OCOP; gian hàng “0 đồng” tặng nhu yếu phẩm cho các gia đình có hoàn cảnh khó khăn, hộ nghèo; thăm hỏi gia đình chính sách, người có công; trao tặng cây, con giống cho hộ nghèo; khám bệnh, cấp thuốc miễn phí; tặng học bổng cho học sinh; tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao, trò chơi dân gian, lễ hội truyền thống của các dân tộc… đã mang đến mùa xuân ấm áp, nghĩa tình cho đồng bào nơi phên dậu Tổ quốc.

Hay Chương trình “Nâng bước em đến trường - Con nuôi đồn Biên phòng”, từ năm 2016 đến nay, Bộ đội Biên phòng đã nhận đỡ đầu hơn 28.000 lượt và nhận nuôi gần 3.000 lượt học sinh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, nguy cơ bỏ học giữa chừng, với số tiền gần 500 tỷ đồng.

Đó còn là các đồn Biên phòng thành lập được 744 tổ chuyển đổi số, với 3.504 cán bộ, chiến sĩ trực tiếp, kiên trì cầm tay, chỉ việc, đồng hành cùng đồng bào trong quá trình tiếp cận kiến thức, kỹ năng chuyển đổi số, ứng dụng khoa học vào đời sống và sản xuất. Nhân dân khu vực biên giới từ tự phát đã chủ động tiếp cận công nghệ, sử dụng điện thoại thông minh để trao đổi thông tin, bán hàng trên sàn thương mại điện tử, tạo kênh giới thiệu nông sản địa phương; đồng thời hỗ trợ tích cực lực lượng chức năng trong công tác đảm bảo an ninh, trật tự, phòng chống tội phạm, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở khu vực biên giới.

Đó còn là các chương trình “Thầy giáo quân hàm xanh”, “Thầy thuốc quân hàm xanh”, Bộ đội Biên phòng phối hợp với ngành giáo dục mở gần 500 lớp xóa mù chữ cho hơn 1 vạn người; hỗ trợ cơ sở vật chất cho các trường học, học sinh và hiện đang tham gia xây dựng 248 trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tại các xã biên giới; triển khai 99 trạm quân dân y kết hợp khám chữa bệnh cho quân, dân ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và Nhân dân nước làng giềng; tập huấn cho hàng trăm lượt cán bộ, nhân viên y tế thôn bản…

Song song với các mô hình, chương trình, phong trào chung của toàn lực lượng, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng đã chỉ đạo các cơ quan, đơn vị căn cứ vào tình hình thực tế của đơn vị, địa bàn để tổ chức, triển khai các mô hình phù hợp, đáp ứng nguyện vọng của Nhân dân từng địa phương, tiêu biểu là các mô hình: xóa nhà tạm, nhà dột nát; Mỗi đồn biên phòng giúp đỡ xây dựng thôn, bản biên giới vững mạnh tiêu biểu; Thắp sáng vùng biên; Văn hóa tang lễ người Mông; Cải tạo vườn tạp, phát triển kinh tế vườn hộ; Trồng lúa nước; Trồng sắn cao sản liên kết tiêu thụ; Vườn cây kiểu mẫu; Gian hàng 0 đồng dành cho người nghèo; Hũ gạo tình thương - Hũ gạo quân hàm xanh; Bát cháo nghĩa tình; Bữa sáng cho em…

Theo số liệu tổng hợp thực hiện 24 mô hình, chương trình, phong trào tiêu biểu tham gia giúp đỡ Nhân dân khu vực biên giới, các cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng đã xây dựng được 352 đường kiểm tra cột mốc, với chiều dài trên 90 km, tổng kinh phí trên 54 tỷ đồng; xây dựng mới 12.277 căn, sửa chữa 7.427 căn nhà cho người nghèo, trị giá hơn 731,4 tỷ đồng; trao tặng 44.502 con bò giống sinh kế và trên 6,5 triệu con giống gia súc, gia cầm, trị giá 386,5 tỷ đồng; xây dựng và trao tặng 11.792 công trình dân sinh trị giá trên 1.768 tỷ đồng; gần 40 nghìn hộ gia đình ở khu vực biên giới được phân công đảng viên trực tiếp giúp đỡ; 1.872 mô hình sinh kế tập trung, trị giá 145 tỷ đồng; trao tặng trên 94.072 suất học bổng, trị giá 176,8 tỷ đồng; khám chữa bệnh, cấp thuốc miễn phí cho trên 1,7 triệu người, trị giá 58,6 tỷ đồng; trao tặng trên 900.000 suất quà tết, quà cứu trợ, hàng trăm tấn nhu yếu phẩm, lương thực trị giá trên 285 tỷ đồng; trao tặng hơn 2.000 bộ máy tính, máy in… Tổng nguồn lực huy động quy đổi trị giá hơn 3.385 tỷ đồng cùng hơn 1,2 triệu ngày công lao động của cán bộ, chiến sĩ.

Những kết quả to lớn đó thể hiện sâu sắc sự miệt mài bám dân, bám bản hằng ngày, hằng giờ với tinh thần “giúp dân là tự giúp mình”, “Đồn là nhà, biên giới là quê hương, đồng bào các dân tộc là anh em ruột thịt”. Các mô hình đã trở thành điểm hội tụ trách nhiệm của Bộ đội Biên phòng với hệ thống chính trị và xã hội, để từ đó, các chủ trương, đường lối, chính sách dân tộc của Đảng, Nhà nước được triển khai, biến thành những đổi thay rõ rệt trong cuộc sống, góp phần để Nhân dân thêm tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước, vào công cuộc đổi mới của đất nước. Đồng bào các dân tộc đã yên tâm bám trụ, chủ động, tự giác, tích cực tham gia bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia thông qua việc duy trì trên 2.700 tổ tự quản trên 4.700 km đường biên, 3.613 mốc quốc giới, 478 công trình biên giới, 15.141 tổ an ninh trật tự… tạo nền tảng cho xây dựng nền biên phòng toàn dân gắn với thế trận lòng dân vững chắc từ sớm, từ xa, từ cơ sở.

Thời gian tới, trong bối cảnh phải đối mặt với những khó khăn, thách thức trong quản lý, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia, để tiếp tục thực hiện hiệu quả các mô hình, chương trình, phong trào tham gia xây dựng khu vực biên giới vững mạnh, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng xác định phải gắn với thực hiện các Chương trình Mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030, trong đó có Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (Chương trình MTQG 417). 

Trong Chương trình MTQG 417, Quân đội sẽ tham gia đầu tư xây dựng, cải tạo, nâng cấp các công trình đặc thù phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh ở địa bàn các xã biên giới, ATK, CT229, các khu kinh tế quốc phòng, địa bàn chiến lược về quốc phòng, an ninh; tham gia phát triển kinh tế, xã hội - mô hình bộ đội gắn kết với dân bản vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; các hoạt động đặc thù thuộc nội dung của Chương trình “Cán bộ, chiến sĩ quân đội nâng bước em tới trường: Hỗ trợ các em trong độ tuổi đi học từ lớp 1-12 là người dân tộc thiểu số đang sinh sống ở khu vực biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi có hoàn cảnh khó khăn, là con của Người có uy tín, người tích cực tham gia bảo vệ biên giới trong đồng bào các dân tộc thiểu số và các em là người dân tộc thiểu số còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù được các đơn vị Quân đội nhận nuôi và hỗ trợ, giúp đỡ; Tham gia bồi dưỡng kiến thức dân tộc, tiếng dân tộc cho cán bộ, chiến sĩ...

Thực tiễn đã chứng minh và khẳng định quan điểm “Dân là gốc”, “Nhân dân là chủ thể”, “Mỗi người dân biên giới là một cột mốc sống”, “Mỗi tàu cá là một cột mốc chủ quyền trên biển”. Sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, nhất là vai trò nòng cốt của lực lượng quân đội trong việc đưa chính sách dân tộc của Đảng, Nhà nước vào cuộc sống, đặc biệt là tại khu vực biên giới đất liền, nơi đồng bào dân tộc thiểu số chiếm khoảng ¾ dân cư đã, đang và sẽ luôn là nhân tố chính góp phần khơi dậy tình cảm, trách nhiệm, giúp đồng bào yên tâm bám trụ, bảo vệ vững chắc chủ quyền biên giới quốc gia.