Cồng chiêng Tây Nguyên - Âm thanh đánh thức đại ngàn

Mỗi chiếc chiêng đều được coi là có “hồn”. Người Tây Nguyên tin rằng trong tiếng chiêng có thần linh trú ngụ. Vì thế, chiêng hiện diện trong mọi sự kiện trọng đại: lễ mừng lúa mới, cúng bến nước, cưới hỏi, lễ bỏ mả… Khi chiêng cất tiếng, đó là lúc buôn làng mời Tổ tiên về chứng giám, cầu mong Yang ban phúc lành. Âm thanh ấy vừa da diết, vừa mạnh mẽ, hòa cùng tiếng suối, tiếng gió, tạo nên bản giao hưởng đặc trưng của núi rừng.

Giá trị sâu sắc của cồng chiêng nằm ở khả năng kết nối cộng đồng. Trong vòng xoang rực lửa đêm hội, mọi người nắm tay nhau, hòa vào nhịp chiêng chung. Già làng, nghệ nhân, thanh niên, thiếu nữ, tất cả cùng tạo nên không gian văn hóa sống động. Cồng chiêng xóa nhòa khoảng cách, khơi dậy tinh thần đoàn kết, sức mạnh nội sinh giúp buôn làng vững vàng trước thử thách.

PGS.TS Bùi Minh Đạo, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Tây Nguyên, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho biết: “Không gian cồng chiêng không chỉ là âm nhạc, mà là một hệ sinh thái văn hóa. Trong đó có nhà rông, có lễ hội, có luật tục và tri thức dân gian. Khi giữ được cồng chiêng, tức là giữ được cốt lõi bản sắc và sức mạnh cộng đồng”. Nhận định ấy cho thấy, giá trị của cồng chiêng không chỉ nằm ở âm thanh, mà ở toàn bộ không gian văn hóa mà nó nâng đỡ.

Ngày nay, cồng chiêng không chỉ ngân vang trong buôn làng, mà còn trở thành biểu tượng du lịch văn hóa của Tây Nguyên. Du khách tìm đến Đắk Lắk, Gia Lai,… để trải nghiệm đêm hội cồng chiêng, thưởng thức rượu cần, nghe kể sử thi. Nhiều buôn làng phát triển mô hình du lịch cộng đồng, mở lớp truyền dạy chiêng cho thế hệ trẻ. Nhờ đó, văn hóa truyền thống được bảo tồn, đồng thời tạo thêm nguồn thu nhập, cải thiện đời sống vật chất cho người dân.

Không ít gia đình có thêm thu nhập từ biểu diễn cồng chiêng, bán sản phẩm thổ cẩm, nông sản địa phương. Nhà rông được sửa sang, đường làng được bê tông hóa, trẻ em được đến trường đầy đủ hơn. Cồng chiêng vì thế không chỉ nuôi dưỡng tâm hồn, mà còn góp phần mở ra cơ hội phát triển kinh tế bền vững.

Trong bối cảnh hội nhập, việc bảo tồn cồng chiêng gắn với thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước càng có ý nghĩa. Nhiều chương trình hỗ trợ phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số đã chú trọng gìn giữ di sản, mở lớp truyền dạy, hỗ trợ nghệ nhân. Đồng bào Tây Nguyên ngày càng ý thức rõ trách nhiệm bảo tồn văn hóa, chấp hành pháp luật, xây dựng đời sống văn minh, loại bỏ hủ tục lạc hậu.

Giữa đại ngàn, khi tiếng chiêng vang lên trong lễ mừng lúa mới, đó không chỉ là âm thanh của niềm vui được mùa, mà còn là lời khẳng định niềm tin. Niềm tin vào sự che chở của thần linh, vào sức mạnh đoàn kết, vào sự đồng hành của Đảng và Nhà nước trong hành trình phát triển. Âm thanh ấy đánh thức đại ngàn, nhưng cũng đánh thức khát vọng ấm no, hạnh phúc của con người.

Vì thế, cồng chiêng Tây Nguyên, âm thanh đánh thức đại ngàn là biểu tượng của bản sắc và tương lai. Trong nhịp chiêng vang vọng núi rừng, đồng bào các dân tộc Tây Nguyên thêm tự hào về cội nguồn, thêm vững tin vào con đường phát triển bền vững. Và chừng nào tiếng chiêng còn ngân dài giữa trời cao nguyên, chừng ấy niềm tin và khát vọng ấm no của buôn làng còn được thắp sáng./.