Khám phá vẻ đẹp huyền bí của “Đệ nhất bát cảnh xứ Lạng”

Đối với du khách khi đặt chân đến Lạng Sơn, hành trình khám phá vùng đất địa đầu Đông Bắc dường như chưa trọn vẹn nếu chưa một lần bước vào động Tam Thanh để khám phá, chiêm ngưỡng vẻ đẹp kỳ vĩ của tạo hóa đã kiến tạo qua hàng triệu năm địa chất.

Kỳ quan giữa lòng núi đá

Ông Lâm Văn Viên, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lạng Sơn chia sẻ: Động Tam Thanh nằm trong quần thể danh thắng Tam Thanh - Nhị Thanh (thuộc phường Tam Thanh, tỉnh Lạng Sơn). Hang động được hình thành trong lòng khối núi đá vôi cổ có tuổi địa chất hàng trăm triệu năm.

Từ chân núi, du khách đi qua cổng tam quan cổ kính rồi men theo khoảng 30 bậc đá để đến cửa động nằm lưng chừng núi ở độ cao khoảng 8 mét. Ngay từ khoảnh khắc đầu tiên đặt chân vào cửa động, cảm giác mát lạnh của hơi đá cùng không gian huyền bí đã tạo nên sự thích thú đặc biệt.

Khác với nhiều hang động nổi tiếng khác ở Việt Nam, động Tam Thanh không gây choáng ngợp bởi quy mô đồ sộ mà chinh phục du khách bằng vẻ đẹp hài hòa giữa thiên nhiên và chiều sâu văn hóa lịch sử.

Bên trong động là một thế giới khác biệt, nơi những khối thạch nhũ muôn hình vạn trạng được thiên nhiên tạo tác qua hàng triệu năm. Dưới ánh đèn vàng dịu nhẹ, các nhũ đá hiện lên lung linh như những tác phẩm điêu khắc kỳ công của tạo hóa.

Có khối nhũ đá tựa hình rồng uốn lượn, có khối giống đóa sen đang nở, có nơi lại gợi hình ảnh đàn voi, đàn hổ hay những tháp đá kỳ vĩ. Mỗi góc động là một câu chuyện tưởng tượng khác nhau, khơi gợi trí tò mò và sự thích thú của người thưởng ngoạn, ông Lâm Văn Viên chia sẻ thêm.

Ngôi chùa trong lòng hang đá

Điểm đặc biệt làm nên giá trị độc đáo của động Tam Thanh chính là ngôi chùa Tam Thanh nằm ngay bên trong lòng động.

Theo các thư tịch cổ, chùa được hình thành từ thời Lê và là một trong những trung tâm Phật giáo nổi tiếng của vùng Đông Bắc. Hiện nay, tấm bia cổ nhất còn lưu giữ tại đây là bia “Trùng tu Thanh Thiền động” được tạo dựng năm Vĩnh Trị thứ hai (1677), phản ánh lịch sử lâu đời của ngôi chùa.

Không giống bất kỳ ngôi chùa nào khác, chùa Tam Thanh được bố trí hoàn toàn trong không gian hang đá tự nhiên. Các ban thờ được sắp đặt hài hòa với địa hình của động, tạo nên không gian linh thiêng nhưng gần gũi với thiên nhiên.

Qua cách bài trí có thể thấy rõ dấu ấn kiến trúc tín ngưỡng truyền thống theo kiểu “tiền Phật hậu Thánh”, phản ánh sự giao thoa giữa Phật giáo và tín ngưỡng dân gian Việt Nam.

Hàng năm, đặc biệt vào dịp đầu xuân, hàng vạn phật tử và du khách thập phương tìm về đây dâng hương, cầu bình an, may mắn và sức khỏe.

Tiếng chuông chùa vang vọng giữa lòng núi đá, hòa cùng tiếng nước nhỏ giọt từ trần hang tạo nên không gian thanh tịnh hiếm nơi nào có được.

Đặc biệt, một trong những báu vật quý giá nhất của động Tam Thanh là tượng Phật A Di Đà được tạc trực tiếp trên vách đá. Pho tượng cao khoảng 2,02 mét, rộng 0,65 mét, được tạo tác nổi trên vách động theo phong cách nghệ thuật thời Lê - Mạc vào khoảng thế kỷ XVI - XVII.

Đây được xem là một trong số rất ít tượng Phật được chạm khắc trực tiếp vào vách đá còn bảo tồn tương đối nguyên vẹn ở Việt Nam.

Pho tượng hiện lên uy nghiêm nhưng thanh thoát với dáng đứng trong hình lá đề, mặc áo cà sa buông dài đến gót chân, đôi tay trong thế ấn cam lộ.

Có thể nói, giá trị nghệ thuật, lịch sử và tín ngưỡng của pho tượng đã khiến nơi đây trở thành điểm nghiên cứu quan trọng đối với các nhà khảo cổ, mỹ thuật và lịch sử văn hóa dân tộc.

Dấu ấn của danh nhân Ngô Thì Sĩ

Không chỉ hấp dẫn bởi cảnh sắc thiên nhiên, động Tam Thanh còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa lịch sử quý giá.

Nổi bật trong số đó là bài thơ nổi tiếng của danh nhân Ngô Thì Sĩ được khắc trên vách đá.

Ngô Thì Sỹ (1726-1780) từng giữ chức Đốc trấn Lạng Sơn. Trong thời gian công tác tại đây, trước vẻ đẹp của động Tam Thanh, ông đã sáng tác bài thơ ca ngợi thắng cảnh và cho khắc trực tiếp lên vách đá. Hiện trên vách đá động Nhị Thanh thuộc phường Tam Thanh, tỉnh Lạng Sơn, hiện còn bức phù điêu khắc đá, tạc hình một ông già ngồi, bên dưới khắc bài văn “tự tán”:

“Người là ai? khăn áo đạo sĩ, nét mặt nhà nho,

Thân cao bốn thước, lưng nhỏ ba chét tay,

Râu thưa, tóc mai trĩu, má hóp, lưỡng quyền gầy.

Há không chốn tiêu dao mà làm tổ trong hang này?

Văn dốt vũ dát, chính sự độn, việc “hành chỉ” tuềnh toàng, không một nét đáng ghi lại.

Duy tính ưa suối đá, mà chí khí ở nơi hồ biển,

Được hang động này thật thích hợp, để gìn giữ cái tuổi già lều lảo của ta...”

Trải qua hơn hai thế kỷ, những dòng thơ ấy vẫn hiện diện như một chứng nhân lịch sử, góp phần làm giàu thêm giá trị văn hóa của danh thắng.

Bên cạnh đó, hệ thống bia đá cổ trong động cũng cung cấp nhiều tư liệu quý về lịch sử, tín ngưỡng và đời sống văn hóa của cư dân xứ Lạng qua nhiều thời kỳ.

Hồ Âm Ty và thế giới huyền bí trong lòng động

Càng đi sâu vào bên trong, động Tam Thanh càng mở ra những điều kỳ thú.

Một trong những điểm nhấn đặc biệt là hồ Âm Ty, hồ nước nhỏ nằm sâu trong động. Điều kỳ lạ là hồ luôn đầy nước quanh năm dù không nhìn thấy nguồn chảy trực tiếp.

Mặt hồ phẳng lặng như gương, phản chiếu những khối thạch nhũ kỳ ảo phía trên tạo nên khung cảnh vừa huyền bí vừa thơ mộng.

Theo quan niệm dân gian, hồ Âm Ty gắn với nhiều truyền thuyết linh thiêng của cư dân địa phương. Chính yếu tố huyền thoại ấy càng làm tăng thêm sức hấp dẫn cho điểm đến này.

Những giọt nước từ trần động vẫn không ngừng rơi xuống qua hàng nghìn năm, góp phần tạo nên những lớp thạch nhũ mới. Đó là minh chứng sống động cho quá trình kiến tạo địa chất vẫn đang tiếp diễn.

Ánh sáng từ cửa thông thiên

Đi sâu đến cuối động, du khách sẽ bắt gặp một trong những cảnh tượng đẹp nhất của Tam Thanh.

Đó là hai cửa thông thiên tự nhiên mở lên bầu trời.

Từ những khe đá trên cao, ánh nắng mặt trời xuyên xuống thành những dải sáng lung linh giữa không gian tĩnh lặng của hang động.

Khi ánh sáng gặp hơi nước và những khối nhũ đá nhiều màu sắc, toàn bộ không gian động như biến thành một thế giới cổ tích.

Đây cũng là vị trí được nhiều nhiếp ảnh gia đánh giá là góc đẹp nhất của động Tam Thanh.

Những tia nắng thay đổi theo từng thời điểm trong ngày khiến khung cảnh luôn mang vẻ đẹp khác nhau, tạo nên sự hấp dẫn đặc biệt đối với du khách yêu thích khám phá và chụp ảnh.

Điểm đến du lịch và tâm linh hàng đầu xứ Lạng

Tiến sĩ Phùng Quang Thiện, Bộ Dân tộc và Tôn giáo chia sẻ: Ngày nay, động Tam Thanh không chỉ là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia mà còn là một trong những điểm du lịch nổi tiếng nhất của tỉnh Lạng Sơn.

Mỗi năm, nơi đây đón hàng trăm nghìn lượt khách trong và ngoài nước đến tham quan, nghiên cứu và hành hương.

Sự kết hợp giữa vẻ đẹp thiên nhiên, giá trị lịch sử, tín ngưỡng và văn hóa đã tạo nên sức hút đặc biệt cho danh thắng này.

Trong chiến lược phát triển du lịch của Lạng Sơn, quần thể Tam Thanh - Nhị Thanh được xác định là điểm nhấn quan trọng, góp phần đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của địa phương.

Nhiều sản phẩm du lịch văn hóa, du lịch tâm linh, du lịch trải nghiệm đang được xây dựng nhằm khai thác hiệu quả giá trị của khu danh thắng nhưng vẫn bảo đảm nguyên tắc bảo tồn bền vững.

Có thể nói, trải qua hàng trăm năm lịch sử và hàng triệu năm kiến tạo địa chất, động Tam Thanh vẫn giữ được vẻ đẹp nguyên sơ và sức hấp dẫn đặc biệt.

Đó không chỉ là món quà vô giá mà thiên nhiên ban tặng cho Lạng Sơn, mà còn là di sản văn hóa chứa đựng những lớp trầm tích lịch sử, tín ngưỡng và nghệ thuật của dân tộc.

Trong quá trình phát triển, khi nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, động Tam Thanh vẫn lặng lẽ kể câu chuyện về quá khứ, về niềm tin tâm linh và về mối giao hòa giữa con người với thiên nhiên.

Bước chân ra khỏi cửa động, mang theo dư âm của ánh sáng, đá, nước và những huyền thoại ngàn năm, mỗi du khách đều cảm nhận được rằng Tam Thanh không đơn thuần là một hang động đẹp. Đó là một tuyệt tác của tạo hóa, là niềm tự hào của xứ Lạng và là viên ngọc quý trong kho tàng danh thắng Việt Nam./.