Dạy chữ gắn với rèn người

Trong chiến lược phát triển đất nước, giáo dục luôn giữ vị trí nền tảng của phát triển con người. Với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, ý nghĩa ấy càng rõ nét, bởi mỗi cơ hội học tập được mở rộng không chỉ tạo thay đổi đối với một cá nhân, đồng thời còn có thể tạo hiệu ứng lan tỏa đối với gia đình, cộng đồng xã hội.

Đó cũng là lý do chính sách giáo dục dân tộc cần được nhìn nhận từ góc độ đầu tư cho con người và tạo cơ hội phát triển công bằng, thay vì chỉ đơn giản là chính sách hỗ trợ. Khi một học sinh dân tộc thiểu số được tiếp cận môi trường giáo dục phù hợp, được củng cố kiến thức, rèn luyện kỹ năng và định hướng nghề nghiệp, các em có thêm năng lực để bước vào giáo dục đại học, thị trường lao động và sau này đóng góp trở lại cho quê hương.

Trao cơ hội để học sinh vươn lên

Trong hệ thống giáo dục dân tộc, các trường dự bị đại học có vị trí đặc thù. Đây là mô hình giáo dục chuyển tiếp, giúp học sinh dân tộc thiểu số củng cố kiến thức, chuẩn bị năng lực và tâm thế trước khi bước vào môi trường đại học.

Thực tiễn tại Trường Dự bị Đại học Dân tộc Trung ương Nha Trang cho thấy hiệu quả của mô hình này. Năm học 2024-2025, dù còn những khó khăn về điều kiện dạy học và sinh hoạt, 98,5% học sinh hoàn thành chương trình dự bị đại học; hơn 400 học sinh được xét chuyển vào 33 trường đại học, học viện trên cả nước. Đây là những kết quả có ý nghĩa, cho thấy khi được hỗ trợ đúng hướng, học sinh dân tộc thiểu số có khả năng tiếp cận và đáp ứng yêu cầu của giáo dục đại học.

Nhưng giá trị của giáo dục dự bị không nên chỉ được đo bằng tỷ lệ hoàn thành chương trình hay số học sinh được chuyển vào đại học. Điều quan trọng hơn là quá trình giáo dục giúp các em học sinh dân tộc thiểu số thay đổi năng lực và niềm tin vào chính mình.

Từ những vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng quê còn nhiều khó khăn, các em học sinh dân tộc thiểu số bước vào môi trường học tập mới, được tiếp cận phương pháp học tập hiện đại, công nghệ, kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm và tư duy độc lập. Đây chính là quá trình mở ra cơ hội, giúp học sinh không bị giới hạn bởi điều kiện xuất phát điểm.

Dạy chữ gắn với rèn người

Theo TS. Lê Phú Thắng, Hiệu trưởng Trường Dự bị Đại học Dân tộc Trung ương Nha Trang cho biết: Nhà trường không chỉ thực hiện nhiệm vụ bồi dưỡng kiến thức dự bị đại học, đặc biệt còn chú trọng giáo dục nhân cách, kỹ năng và ý thức trách nhiệm với quê hương. Quan điểm này cho thấy một cách tiếp cận quan trọng đối với giáo dục dân tộc: dạy chữ phải gắn với dạy người, trang bị kiến thức phải đi cùng hình thành năng lực và phẩm chất.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra trong bối cảnh giáo dục đang chuyển mạnh từ truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất và năng lực người học. Từ năm học 2025-2026, các trường dự bị đại học dân tộc, trong đó có Trường Dự bị Đại học Dân tộc Trung ương Nha Trang, bắt đầu triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 (Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 về ban hành Chương trình Giáo dục phổ thổng). Nhà trường đồng thời tổ chức bồi dưỡng cho giáo viên về phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh.

Sự chuyển đổi này có ý nghĩa đặc biệt đối với học sinh dân tộc thiểu số. Các em không chỉ cần học đủ để vượt qua một kỳ thi, mà cần được trang bị năng lực tự học, thích ứng, sử dụng công nghệ, giải quyết vấn đề và lựa chọn con đường nghề nghiệp phù hợp.

Từ lớp học đến nguồn nhân lực tương lai

Vì vậy, giáo dục dân tộc cần được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với chiến lược phát triển nguồn nhân lực. Một học sinh hôm nay có thể trở thành giáo viên, bác sĩ, kỹ sư, cán bộ quản lý, doanh nhân, nhà nghiên cứu và người khởi nghiệp trở về địa phương trong tương lai.

Ở góc độ đó, mỗi suất học dự bị đại học không chỉ tạo cơ hội cho một người trẻ. Đó còn là sự đầu tư cho nguồn nhân lực của cả một vùng. Khi những người trẻ được đào tạo bài bản và quay trở lại đóng góp, họ có thể trở thành cầu nối đưa tri thức, nghiên cứu khoa học, công nghệ và những phương thức quản trị mới về với cộng đồng.

Đây là lý do đầu tư cho giáo dục dân tộc cần được nhìn nhận như một khoản đầu tư có giá trị dài hạn và hiệu ứng lan tỏa. Từ một lớp học có thể hình thành một thế hệ có tri thức; từ một thế hệ có tri thức có thể tạo nên những thay đổi mới trong cộng đồng.

Trong giai đoạn tới, yêu cầu ấy càng trở nên cấp thiết khi chuyển đổi số, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo đang làm thay đổi sâu sắc thị trường lao động. Các trường dự bị đại học không thể chỉ chuẩn bị cho học sinh bước qua “cánh cửa đại học”, mà cần giúp các em chuẩn bị cho một thế giới nghề nghiệp đang biến đổi nhanh chóng.

Xây dựng môi trường để mỗi học sinh phát triển

Muốn giáo dục dân tộc thực sự tạo ra cơ hội phát triển, cần đồng thời quan tâm đến ba yếu tố, đó là chất lượng đội ngũ nhà giáo, môi trường giáo dục và điều kiện cơ sở vật chất.

Tại Trường Dự bị Đại học Dân tộc Trung ương Nha Trang, yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học được đặt song song với bồi dưỡng đội ngũ và ứng dụng công nghệ. Nhà trường đã tổ chức tập huấn về chương trình giáo dục phổ thông 2018 và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy, học tập, nghiên cứu khoa học và quản lý giáo dục.

Đó là những bước chuyển cần thiết để giáo dục dân tộc thích ứng với yêu cầu mới. Cùng với đó, việc đầu tư cơ sở vật chất, cải thiện điều kiện ăn ở, học tập và sinh hoạt cho học sinh cũng cần được tiếp tục quan tâm. Trong giai đoạn 2026-2030, Bộ Dân tộc và Tôn giáo xác định ưu tiên nguồn lực từ Chương trình mục tiêu quốc gia để nâng cao cơ sở vật chất cho các trường chuyên biệt, trong đó có Trường Dự bị Đại học Dân tộc Trung ương Nha Trang.

Nhưng vấn đề cốt lõi, cơ sở vật chất chỉ là điều kiện. Con người mới là trung tâm của giáo dục. Mỗi chính sách, mỗi khoản đầu tư và mỗi đổi mới phương pháp chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp học sinh trưởng thành hơn về tri thức, nhân cách, năng lực và khát vọng.

Do vậy, giáo dục dân tộc không chỉ là câu chuyện của hôm nay. Đó là quá trình gieo những hạt giống cho tương lai. Khi một học sinh dân tộc thiểu số có thêm một cơ hội học tập, đất nước có thêm một cơ hội hình thành nguồn nhân lực mới. Khi các em được trang bị tri thức và niềm tin, cộng đồng có thêm những người trẻ có khả năng tiếp nối truyền thống, tiếp nhận cái mới và đóng góp cho quê hương.

Gieo tri thức hôm nay chính là gieo nền tảng cho một thế hệ tương lai tươi sáng hơn - một thế hệ vừa có năng lực hội nhập, vừa có bản lĩnh, bản sắc văn hoá dân tộc và trách nhiệm với cộng đồng, với quê hương và đất nước./.