Cán bộ xã Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ hướng dẫn bà con dân tộc Mường sử dụng ứng dụng Vneid đăng ký thủ tục hành chínhĐổi mới phương thức, đưa pháp luật đến gần người dân
Phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) là khâu quan trọng trong tổ chức thi hành pháp luật, góp phần đưa chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước vào cuộc sống. Đối với vùng đồng bào DTTS và miền núi, hoạt động này còn giúp người dân tiếp cận chính sách, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chủ động tham gia quản lý cộng đồng và phát triển kinh tế - xã hội.
Sau hợp nhất địa giới hành chính, tỉnh Phú Thọ có trên 4 triệu người, trong đó đồng bào DTTS có 1,015 triệu người, chiếm khoảng 26,1% dân số, với 51 thành phần dân tộc cùng sinh sống. Vùng đồng bào DTTS và miền núi gồm 72 xã, 1.195 thôn, trong đó có 487 thôn đặc biệt khó khăn.
Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Phú Thọ tổ chức tuyên truyền, phổ biến các quy định của Luật Nghĩa vụ quân sự, Luật Lực lượng dự bị động viên, Luật Dân quân tự vệ, Luật Phòng không nhân dân... cho người dân trên địa bàn xã Thu CúcĐịa bàn rộng, nhiều khu vực bị chia cắt, sự khác biệt về ngôn ngữ, phong tục, tập quán và điều kiện tiếp cận thông tin đặt ra yêu cầu đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền. Hiệu quả PBGDPL không chỉ nằm ở số lượng văn bản được phổ biến hay số cuộc tuyên truyền được tổ chức mà quan trọng hơn là khả năng tiếp nhận, hiểu và vận dụng pháp luật của người dân.
Từ yêu cầu đó, nhiều địa phương đã chuyển từ cách truyền đạt một chiều sang đối thoại, giải thích, vận động và hướng dẫn thực hiện pháp luật, gắn với những vấn đề cụ thể trong đời sống.
Tại xã Cao Dương, Công an xã phối hợp với Đoàn Thanh niên triển khai mô hình “Tiếng loa học tập”, nhằm hình thành thói quen học tập đúng giờ cho học sinh, hạn chế tình trạng các em tụ tập, đi lại ngoài đường vào buổi tối.
Trước đây, một số gia đình, nhóm bạn bè thường tụ tập hát karaoke vào giờ học, trong khi nhiều học sinh còn la cà tại các quán internet, ngã ba, đường làng. Từ thực tế này, địa phương sử dụng hệ thống loa truyền thanh nhắc nhở học sinh thực hiện giờ học tại nhà.
Bí thư Chi đoàn xã Cao Dương Nguyễn Thị Bình cho biết, đây không phải cách làm mới nhưng là sáng kiến thiết thực trong công tác khuyến học, khuyến tài. Xã xây dựng khung giờ học tập từ thứ Hai đến thứ Sáu hằng tuần. Đoàn Thanh niên, Công an xã, các trường học và hội cha mẹ học sinh còn thành lập các tổ công tác, đội xung kích để kiểm tra, động viên, hỗ trợ những học sinh chưa tự giác hoặc có hoàn cảnh khó khăn.
Tương tự, xã Tam Nông xây dựng mô hình “Tiếng loa an ninh - Pháp luật đến từng người dân”, do Công an xã chủ trì, phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể và khu dân cư thực hiện. Nội dung tập trung vào phòng, chống tội phạm, ma túy, lừa đảo trên không gian mạng, quản lý cư trú, phòng cháy, chữa cháy và xây dựng nếp sống văn minh.
Việc tận dụng hệ thống truyền thanh giúp mở rộng phạm vi tiếp cận thông tin, nhất là với những người ít có điều kiện tham gia hội nghị hoặc tiếp cận tài liệu pháp luật. Tuy nhiên, nội dung tuyên truyền phải sát nhu cầu, cách diễn đạt dễ hiểu và thời điểm truyền tải phù hợp.
Phát huy tiếng nói cộng đồng, giữ bình yên từ cơ sở
Nếu hệ thống truyền thanh giúp phổ biến thông tin rộng rãi thì việc sử dụng tiếng dân tộc góp phần khắc phục rào cản ngôn ngữ, nâng cao khả năng tiếp nhận của người dân.
Tại xã Toàn Thắng, đồng bào dân tộc Mường chiếm trên 91% dân số, khoảng 85% người dân sử dụng tiếng Mường trong giao tiếp hằng ngày. Từ đặc điểm này, Công an xã triển khai mô hình “Pháp luật tiếng Mường - Lời luật gần dân”, biên soạn nội dung pháp luật ngắn gọn, chuyển ngữ sang tiếng Mường để tuyên truyền qua loa truyền thanh, các cuộc họp xóm, sinh hoạt cộng đồng và hoạt động tiếp dân, giải quyết thủ tục hành chính.
Bà Bùi Lan Anh, Trưởng Công an xã Toàn Thắng cho biết, nội dung tuyên truyền được lựa chọn từ những vấn đề thiết thực trong đời sống, diễn đạt gần gũi, dễ hiểu, phù hợp với phong tục, tập quán và ngôn ngữ của đồng bào. Qua đó, giúp người dân dễ nhớ, dễ hiểu và biết vận dụng pháp luật vào cuộc sống.
Công an xã đã vận động 30 Người có uy tín trong đồng bào Mường tham gia tuyên truyền, phổ biến pháp luật. Lực lượng cán bộ, chiến sĩ thông thạo tiếng Mường cũng trực tiếp xuống các thôn, xóm giải thích chủ trương, chính sách và quy định của Nhà nước.
Ông Bùi Thanh Lục, Người có uy tín tại thôn Trăng Tà chia sẻ, trước đây, không ít người lớn tuổi trong thôn gặp khó khăn khi tiếp nhận thông tin bằng tiếng phổ thông. Vì vậy, việc cán bộ công an sử dụng tiếng Mường giúp bà con dễ hiểu, dễ nhớ hơn. Người dân cũng phấn khởi khi các chủ trương, chính sách được truyền đạt bằng chính ngôn ngữ quen thuộc.
Công an xã Toàn Thắng tổ chức buổi học ngoại khóa, tuyên truyền, phổ biến kiến thức pháp luật cho học sinh trên địa bànCông tác tuyên truyền còn được đưa vào trường học thông qua những câu chuyện, tình huống thực tế về an toàn giao thông và các quy định pháp luật phù hợp với lứa tuổi. Một học sinh tham gia buổi tuyên truyền cho biết, những kiến thức được trang bị giúp em hiểu hơn về quyền của học sinh, những hành vi cần tránh và các quy định phải tuân thủ.
Cùng với công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, Công an xã Toàn Thắng chú trọng xây dựng thế trận an ninh nhân dân từ cơ sở. Đơn vị duy trì 29 mô hình bảo đảm an ninh, trật tự; vận động người dân lắp đặt 60 mắt camera an ninh và thành lập “Đội tuyên truyền phòng, chống tội phạm và tệ nạn xã hội” tại 22/22 xóm. Thông qua các mô hình này, công tác tuyên truyền, vận động người dân nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, chủ động phòng ngừa, tố giác tội phạm được tăng cường, góp phần giữ vững an ninh, trật tự trên địa bàn.
Bên cạnh vai trò của lực lượng công an, PBGDPL còn được gắn với cơ chế tự quản và vai trò của Người có uy tín. Tại Tổ 9, phường Thống Nhất, nơi có 258 hộ với 955 nhân khẩu, trên 95% là đồng bào dân tộc Dao, chủ yếu thuộc ngành Dao quần chẹt, mô hình “Bản đồng bào Dao giữ gìn an ninh trật tự” được triển khai từ năm 2020.
Công an phường phối hợp với cấp ủy, chính quyền, Người có uy tín, già làng, trưởng bản vận động người dân thực hiện hương ước, quy ước khu dân cư, nâng cao ý thức tự phòng, tự quản, tự bảo vệ. Từ năm 2020 đến nay, địa bàn đã hòa giải thành công trên 20 vụ mâu thuẫn trong nhân dân, tiếp nhận và xử lý hàng chục tin báo, tố giác tội phạm có giá trị. Nhiều năm liên tục, khu dân cư không xảy ra vụ việc phức tạp về an ninh, trật tự, không phát sinh điểm nóng, không có khiếu kiện đông người kéo dài.
Nâng cao hiệu quả PBGDPL, tạo nền tảng phát triển bền vững
Những mô hình ở cơ sở là một phần trong kết quả chung của công tác PBGDPL tại Phú Thọ. Theo ông Nguyễn Hải, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Phú Thọ, từ năm 2019 đến nay, tính chung các địa bàn trước hợp nhất, toàn tỉnh đã tổ chức 1.303 hoạt động PBGDPL tại cơ sở; biên soạn, phát hành 121.897 ấn phẩm, tài liệu, cẩm nang pháp luật; tổ chức 77 lớp trợ giúp pháp lý với 35 chuyên đề, cung cấp hơn 190.000 tờ gấp pháp luật cho đồng bào. Ngành đã trợ giúp pháp lý thành công 4.332 vụ việc liên quan đến người DTTS.
Vùng đồng bào DTTS tỉnh Phú Thọ ngày càng khởi sắc (trong ảnh: Thôn Mới nơi tập trung đồng bào Dao xã Lai Đồng)Tỉnh cũng chú trọng truyền thông đa phương tiện và ứng dụng công nghệ thông tin. Toàn tỉnh đã xây dựng 88 điểm hỗ trợ đồng bào DTTS ứng dụng công nghệ thông tin tại các xã vùng khó khăn, tập huấn công nghệ cho gần 5.900 lượt người.
Toàn tỉnh hiện có 2.170 Người có uy tín trong đồng bào DTTS. Sở Dân tộc và Tôn giáo phối hợp với các sở, ban, ngành có liên quan và chính quyền các xã bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng pháp luật cho 9.418 lượt Người có uy tín, tuyên dương 963 gương điển hình tiên tiến. Với lợi thế am hiểu phong tục, tập quán, sử dụng tiếng dân tộc và có ảnh hưởng trong cộng đồng, lực lượng này giữ vai trò kết nối giữa chính quyền với người dân.
Hiệu quả PBGDPL còn thể hiện qua những chuyển biến trong giải quyết các vấn đề xã hội. Toàn tỉnh đã tập huấn pháp luật về hôn nhân và gia đình cho 29.541 lượt người DTTS; xây dựng 13 mô hình điểm ngăn ngừa tảo hôn tại các xã và trường học, thu hút 3.300 lượt người tham gia. Từ năm 2021 đến đầu năm 2025, toàn tỉnh ghi nhận 235 cặp tảo hôn, không phát sinh trường hợp hôn nhân cận huyết thống.
Trong công tác hòa giải ở cơ sở, các tổ hòa giải đã tiếp nhận, xử lý 29.358 vụ việc, hòa giải thành công 25.389 vụ, đạt tỷ lệ trên 80%. Trên 94% khu dân cư vùng DTTS và miền núi đạt tiêu chuẩn an toàn về an ninh, trật tự. Riêng năm 2025, lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở cung cấp trên 3.810 tin báo, hỗ trợ giải quyết trên 1.630 vụ việc, phối hợp tổ chức trên 1.870 lượt tuyên truyền PBGDPL.
Tuy nhiên, sau hợp nhất địa giới hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, công tác PBGDPL tại Phú Thọ đứng trước những yêu cầu mới. Địa bàn rộng, điều kiện thực hiện nhiệm vụ ở một số cơ sở chưa đồng đều; đội ngũ cán bộ phụ trách công tác dân tộc, tôn giáo cấp xã thường kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ, đòi hỏi tiếp tục được bồi dưỡng chuyên môn và kỹ năng tuyên truyền, vận động.
Theo ông Nguyễn Hải, quan điểm xuyên suốt của ngành là: “Tuyên truyền pháp luật phải bảo đảm dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện và phù hợp với văn hóa, tập quán từng vùng, từng dân tộc”. Ngành sẽ tập trung kiện toàn, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, tuyên truyền viên cơ sở; rà soát, chuẩn hóa, nhân rộng những mô hình hiệu quả từ các địa bàn Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Hòa Bình trước đây và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong cung cấp tài liệu pháp luật.
Giai đoạn 2026 - 2030, công tác PBGDPL gắn với Chương trình mục tiêu quốc gia xâ dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi (gọi tắt là Chương trình MTQG 417) cần chú trọng bảo đảm nguồn lực, nâng cao chất lượng đội ngũ và phát huy vai trò chủ thể của đồng bào. Cùng với tuyên truyền trực tiếp, cần đẩy mạnh số hóa tài liệu, phát triển các sản phẩm truyền thông ngắn gọn, dễ tiếp cận, duy trì những mô hình phát huy tiếng nói của Người có uy tín và thiết chế tự quản tại cộng đồng.
Thực tiễn Phú Thọ cho thấy, đổi mới PBGDPL ở vùng DTTS không đơn thuần là thay đổi phương tiện truyền thông mà quan trọng hơn là đổi mới cách tiếp cận người dân. Khi pháp luật được truyền tải bằng ngôn ngữ phù hợp, gắn với văn hóa và những vấn đề thiết thân, người dân sẽ dễ tiếp nhận, chủ động vận dụng vào cuộc sống, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và thúc đẩy phát triển bền vững vùng đồng bào DTTS và miền núi.
