Đồng bằng sông Cửu Long: Nâng cao hiệu quả phổ biến, giáo dục pháp luật, góp phần thực hiện thành công Chương trình MTQG 417

Từ thực tiễn cơ sở

Đồng bằng sông Cửu Long là địa bàn có đời sống văn hóa đa dạng, với cộng đồng các dân tộc cùng sinh sống lâu đời. Theo số liệu Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019, cả nước có hơn 1,3 triệu người Khmer, trong đó phần lớn cư trú tại khu vực Nam Bộ; người Hoa có khoảng 749.000 người và người Chăm khoảng 179.000 người. Sự đa dạng về ngôn ngữ, phong tục, điều kiện sinh sống đặt ra yêu cầu công tác phổ biến, giáo dục pháp luật phải linh hoạt, dễ hiểu, phù hợp với từng địa bàn và đối tượng.

Sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh năm 2025, địa bàn Đồng bằng sông Cửu Long bao gồm các tỉnh, thành phố Cần Thơ, Vĩnh Long, Đồng Tháp, An Giang và Cà Mau. Trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương có nhiều thay đổi, việc duy trì các kênh thông tin pháp luật gần dân, phát huy vai trò của cán bộ cơ sở, Người có uy tín và chức sắc tôn giáo càng có ý nghĩa thiết thực.

Tại xã Hiệp Mỹ, tỉnh Vĩnh Long, đồng bào Khmer chiếm tỷ lệ đáng kể trong dân số. Trên địa bàn có các chùa Phật giáo Nam tông Khmer, là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, văn hóa và gắn kết cộng đồng. Đây cũng là địa điểm phù hợp để lực lượng chức năng tiếp cận, trao đổi thông tin pháp luật với người dân.

Theo thông tin của Công an tỉnh Vĩnh Long, dịp Tết Chôl Chnăm Thmây năm 2026, Công an xã Hiệp Mỹ tăng cường tuyên truyền pháp luật tại các chùa Khmer, tập trung vào những nội dung gắn với đời sống hằng ngày như an toàn giao thông, phòng, chống ma túy và tệ nạn xã hội, bạo lực gia đình, lừa đảo trên không gian mạng, cũng như hướng dẫn người dân sử dụng tài khoản định danh điện tử mức độ 2. Hoạt động tuyên truyền được tổ chức vào những dịp người dân đến chùa sinh hoạt, qua đó tạo điều kiện để thông tin pháp luật đến gần hơn với cộng đồng.

Việc lựa chọn thời điểm, địa điểm phù hợp giúp hoạt động tuyên truyền bớt khô cứng, tạo điều kiện để người dân trao đổi những vấn đề còn vướng mắc. Thay vì chỉ phổ biến quy định chung, cán bộ tuyên truyền có thể giải thích những tình huống cụ thể, hướng dẫn cách nhận diện hành vi vi phạm và cách xử lý khi gặp sự việc phát sinh.

Tại Cà Mau, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cho các nhóm đối tượng đặc thù cũng được chú trọng. Trong kỳ báo cáo cuối quý 2 năm 2026 của UBND tỉnh cho thấy, toàn tỉnh tổ chức 38 hội nghị với 3.216 lượt người tham dự; riêng Sở Tư pháp tổ chức 10 hội nghị. Ngành tư pháp còn phối hợp tổ chức các hội nghị tại một số xã, phường, hướng đến đội ngũ tuyên truyền viên pháp luật, cán bộ cơ sở, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể và người dân, trong đó có đồng bào DTTS.

Nội dung tuyên truyền tập trung vào những vấn đề người dân thường gặp như thủ đoạn lừa đảo trực tuyến, rủi ro trong hoạt động hụi, họ, biêu, phường và các quy định liên quan đến quyền, nghĩa vụ của công dân. Đây là những nội dung thiết thực, giúp người dân nâng cao cảnh giác, hạn chế nguy cơ bị lợi dụng hoặc thiệt hại về tài sản.

Thực tiễn cho thấy, hiệu quả phổ biến pháp luật không chỉ phụ thuộc vào số lượng hội nghị hay người tham dự mà còn ở khả năng chuyển tải thông tin thành kiến thức có thể áp dụng trong cuộc sống. Bởi vậy, bên cạnh hình thức hội nghị tập trung, cần duy trì tuyên truyền qua sinh hoạt cộng đồng, các tổ chức đoàn thể, cơ sở tôn giáo và những kênh thông tin phù hợp với từng nhóm dân cư.

Đưa pháp luật đến đúng đối tượng, sát nhu cầu

Nếu tại cộng đồng dân cư, pháp luật cần được truyền tải gần gũi, dễ hiểu thì trong trường học, việc giáo dục pháp luật còn hướng đến hình thành ý thức tự bảo vệ, kỹ năng ứng xử và trách nhiệm của học sinh. Bà Hứa Thị Nguyên, Phó Trưởng phòng Phổ biến, giáo dục pháp luật, Sở Tư pháp tỉnh Cà Mau cho biết, hoạt động phối hợp giữa ngành Tư pháp và ngành Giáo dục trong tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho học sinh về phòng, chống bạo lực học đường đã giúp học sinh nhận diện hành vi bạo lực, biết cách phòng tránh và góp phần xây dựng môi trường học tập an toàn, lành mạnh.

Em Đoàn Khánh Băng, học sinh lớp 12C2, Trường THPT Tân Phong, xã Phong Thạnh chia sẻ, các buổi tuyên truyền giúp học sinh hiểu rõ hơn nguyên nhân dẫn đến bạo lực học đường, cũng như phương pháp và cách thức ngăn ngừa.

Tại Trường THCS Võ Thị Sáu, phường Bạc Liêu, bà Trần Kim Thi, Hiệu trưởng nhà trường nhấn mạnh vai trò xây dựng môi trường học tập an toàn và sự gần gũi, chia sẻ giữa giáo viên với học sinh: “Nhà trường luôn tạo cho các em môi trường học tập an toàn, để mỗi ngày đến trường là một niềm vui. Bên cạnh đó, để thấu hiểu và nắm bắt kịp thời tâm tư của học sinh, giáo viên phải có sự gần gũi, chia sẻ”.

Từ những hoạt động này có thể thấy, giáo dục pháp luật trong trường học cần gắn với những tình huống học sinh có thể gặp trong thực tế, từ bạo lực trực tiếp, bạo lực tinh thần đến hành vi xúc phạm, quay clip hoặc phát tán nội dung làm tổn thương người khác trên mạng xã hội. Khi được hướng dẫn cách nhận diện nguy cơ, tìm kiếm sự hỗ trợ và ứng xử phù hợp, học sinh không chỉ biết quy định mà còn có thêm kỹ năng để tự bảo vệ mình và tôn trọng người khác.

Tại xã Mỹ Hòa Hưng, tỉnh An Giang, Công an xã phối hợp với Đoàn Thanh niên tổ chức tuyên truyền phòng, chống mua bán người cho đoàn viên, thanh niên và học sinh. Nội dung tập trung vào các thủ đoạn dụ dỗ qua mạng, chiêu trò “việc nhẹ lương cao”, nguy cơ từ việc làm ở nước ngoài không bảo đảm điều kiện pháp lý, cùng cách nhận biết, phòng tránh và thông báo cho cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu đáng ngờ. Hoạt động hỏi đáp giúp người tham dự có cơ hội trao đổi trực tiếp về những tình huống có thể gặp trong đời sống.

Ở khu vực biên giới, công tác tuyên truyền còn gắn chặt với nhiệm vụ phòng ngừa tội phạm và bảo đảm an ninh trật tự. Tại các địa bàn Ba Chúc và Tịnh Biên, lực lượng Công an tỉnh An Giang phối hợp với các đơn vị cơ sở tuyên truyền về phòng, chống ma túy, trộm cắp, mua bán người, xâm hại phụ nữ và trẻ em, buôn lậu, gian lận thương mại và xuất nhập cảnh trái phép. Mô hình “Đội Thanh niên 04 không về ma túy” cũng được triển khai nhằm phát huy vai trò của tuổi trẻ trong phòng ngừa tệ nạn ngay từ cộng đồng.

Đối với địa bàn có đông đồng bào DTTS, hiệu quả tuyên truyền còn phụ thuộc vào sự phối hợp giữa chính quyền, lực lượng công an, đoàn thể, người có uy tín và chức sắc tôn giáo. Những người am hiểu phong tục, ngôn ngữ và quan hệ cộng đồng có thể giúp giải thích quy định pháp luật theo cách gần gũi, đồng thời kịp thời nắm bắt những vấn đề phát sinh tại cơ sở.

Tại xã Vĩnh Điều, tỉnh An Giang, Hội nghị tuyên truyền, phổ biến pháp luật và vận động đồng bào DTTS tổ chức ngày 1/10/2026 có hơn 70 đại biểu tham dự, gồm người có uy tín, chức sắc, chức việc tôn giáo, cán bộ làm công tác dân tộc, người dân và học sinh. Nội dung hội nghị gắn với các chính sách dành cho vùng đồng bào DTTS, trong đó có vấn đề liên quan đến trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp. Việc kết hợp phổ biến pháp luật với thông tin chính sách giúp người dân hiểu rõ hơn quyền lợi, trách nhiệm và những nội dung cần phối hợp thực hiện tại địa phương.

Đổi mới phương thức, nâng cao hiệu quả trong giai đoạn mới

Trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính và thay đổi địa bàn quản lý, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật vùng đồng bào DTTS cần tiếp tục đổi mới, bảo đảm thông tin đến đúng đối tượng, sát nhu cầu thực tế. Các địa phương cần đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, phát huy vai trò Người có uy tín, chức sắc tôn giáo; kết hợp truyền thông trực tiếp với nền tảng số, gắn phổ biến pháp luật với thực hiện chính sách dân tộc và bảo đảm an ninh trật tự.

Đây cũng là định hướng được đặt ra trong Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2026 -2035, giai đoạn I từ năm 2026 đến năm 2030 (Chương trình MTQG 417) và Đề án phổ biến, giáo dục pháp luật phù hợp với đối tượng, địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 -2035.

Hiệu quả tuyên truyền cần được đo bằng sự chuyển biến trong nhận thức, hành vi của người dân, qua đó góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, củng cố đoàn kết và thúc đẩy phát triển bền vững theo các mục tiêu Chương trình MTQG 417 đã đề ra./.