Già làng Sùng A Dếnh và hành trình đưa người lầm lỡ trở về

Ở nơi tưởng chừng như tách biệt ấy, có một người đàn ông nay đã gần 80 tuổi vẫn đều đặn bước qua từng lối mòn, gõ cửa từng nhà, kiên trì soi đường cho những người muốn quay trở lại.

Ông là Sùng A Dếnh. Người ta quen gọi ông là “cây đại thụ”, “già làng gương mẫu”, “Người có uy tín của dòng họ Sùng”. Nhưng có lẽ, gọi ông là ngọn đuốc giữa sương mù Hang Kia mới thật sự đủ đầy. Bởi hơn hai mươi năm qua, ông lặng lẽ góp sức giữ gìn bình yên cho bản bằng lòng kiên trì, tình thương không phán xét và niềm tin rằng dù cái ác có lan nhanh đến đâu, cái thiện, nếu đủ bền bỉ, vẫn có thể giúp con người quay về nẻo đúng.

Người gác cửa bình yên

Thung Mặn đẹp nhưng cũng từng trải qua những ngày giông bão. Ở vùng đất núi cao, đường đất cắt ngang triền đồi, việc tiếp cận thông tin và kiến thức pháp luật có thời điểm còn hạn chế. Tệ nạn xã hội lặng lẽ len lỏi qua những khe núi, để lại những hệ lụy dai dẳng. Ma túy - thứ chất trắng tưởng chừng xa xôi - đã có lúc trở thành nỗi ám ảnh của cả bản làng.

Ông Dếnh không thể đứng yên trước thực trạng ấy. Ông bắt đầu bằng việc đọc sách báo, tự tìm hiểu kiến thức về ma túy và tâm lý người nghiện, rồi từng bước bước vào hành trình vận động những người lầm lỡ trở về với gia đình, cộng đồng.

Có lần, ông nghe tin Hờ A Của, một người trong bản, bị Công an tỉnh Sơn La ra quyết định truy nã vì liên quan đến ma túy. Ông tìm đến gia đình, cùng Trưởng họ Hờ và người thân tìm cách tiếp cận, vận động Của ra trình diện. Ba lần, bốn lần, rồi năm lần đến gặp, ông vẫn không bỏ cuộc. Đến lần thứ sáu, Của cúi đầu, theo ông về đồn công an.

Chuyện ấy không mấy ai biết, bởi ông chẳng mấy khi kể về những việc mình làm. Nhưng với những người chứng kiến, sự kiên trì của ông đã mở ra cơ hội để một người con của bản dừng lại trước khi lún sâu hơn vào vòng xoáy sai lầm.

Không chỉ có Của, đến nay, ông đã vận động được hơn 20 người nghiện tự nguyện đi cai nghiện. Có người trốn trong rừng cả tháng, ông vẫn lặn lội mang cơm, mang lời khuyên đến tận nơi. Có gia đình vì mặc cảm, xấu hổ mà giấu người thân, ông lại tìm đến tận nhà, kiên nhẫn trò chuyện, phân tích để mọi người hiểu rằng né tránh không thể giải quyết được vấn đề.

Ông thường nhắc bà con: “Muốn con cháu được học hành, được làm người thì phải dứt ra khỏi cái vòng ấy đã”. Lời nói mộc mạc, xuất phát từ sự thấu hiểu và trách nhiệm với cộng đồng, dần lay động những người từng khép lòng trước sự vận động của người khác.

Chẳng phải ngẫu nhiên mà người dân bản Mông gọi ông là “người gác cửa bình yên”. Không vũ khí, không quyền lực, ông chỉ có đôi dép đã mòn gót, tiếng Mông trầm đều và tấm lòng không chịu ngồi yên trước cái xấu. Chính sự gần gũi, chân thành ấy đã giúp ông trở thành chỗ dựa để nhiều người tìm đến khi gia đình gặp khó khăn, bản làng phát sinh mâu thuẫn.

Giữ gốc cho bản, giữ người cho tương lai

Với ông Sùng A Dếnh, giữ bình yên cho bản không chỉ là ngăn chặn tệ nạn, vận động người nghiện đi cai mà còn phải gìn giữ những giá trị văn hóa tốt đẹp, giúp bà con không bị lôi kéo bởi những lời dụ dỗ, sai trái.

Có lần, một gia đình trong bản bỏ bàn thờ tổ tiên. Không đợi chính quyền lên tiếng, ông Dếnh chủ động đến nhà, ngồi xuống trò chuyện bằng tiếng Mông, nhẹ nhàng phân tích để gia đình hiểu ý nghĩa của việc gìn giữ truyền thống và trách nhiệm với dòng họ.

Ông nhắc bà con rằng đường sá, trường học, điện lưới và những đổi thay trong cuộc sống hôm nay là thành quả của sự quan tâm, chăm lo của Đảng, Nhà nước cùng nỗ lực của người dân. Vì vậy, mỗi người cần tỉnh táo trước những lời dụ dỗ, không quay lưng với cội nguồn, không để những quan niệm sai lệch làm rạn nứt tình đoàn kết trong cộng đồng.

Những lời khuyên chân tình ấy đã giúp gia đình nhìn nhận lại vấn đề và lập lại bàn thờ tổ tiên vào ngày hôm sau.

Ở Hang Kia, những người cao tuổi không chỉ gìn giữ nếp nhà mà còn góp phần giữ rừng, giữ đất, giữ gìn đạo lý và bản sắc văn hóa người Mông bằng chính uy tín của mình. Sùng A Dếnh là một trong những người như thế. Ông ít nói về bản thân, dù từng được Bộ Công an tặng Bằng khen vì những đóng góp trong phong trào “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc” ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS). Với ông, điều quan trọng hơn cả là làm sao để mỗi người dân biết phân biệt đúng, sai, tự giác chấp hành pháp luật và sống có trách nhiệm với gia đình, cộng đồng.

Dù đã ở tuổi gần 80, dáng người gầy gò, đôi mắt ông vẫn sáng, giọng nói còn vang. Ông chưa nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi. “Tội phạm truy nã vẫn còn. Người nghiện bây giờ trẻ hơn, nhiều hơn”, ông trầm giọng.

Nỗi trăn trở ấy khiến ông tiếp tục đồng hành cùng cán bộ xã, đến từng ngõ, gõ cửa từng nhà, trò chuyện với bà con bằng tiếng Mông mộc mạc. Từ những câu chuyện đời thường, ông tuyên truyền pháp luật, giải thích chính sách, vận động người dân nâng cao cảnh giác trước tệ nạn xã hội và những hành vi vi phạm pháp luật. Bằng cách làm kiên trì, gần gũi, ông góp phần đưa chủ trương, chính sách đến với người dân, để bà con hiểu, tin và tự giác thực hiện.

Những ngọn đuốc thắp sáng cả cộng đồng

Ông Sùng A Dếnh không đơn độc trên hành trình gìn giữ bình yên cho Hang Kia. Cùng với ông, xã vùng cao này còn có bốn Người có uy tín khác, mỗi người đảm nhận một vai trò nhưng đều chung mong muốn xây dựng bản làng đoàn kết, bình yên.

Trong đó, ông Vàng A Váu, Trưởng xóm Hang Kia, được bà con tín nhiệm bầu làm tổ trưởng tổ liên gia tự quản, tích cực phối hợp giữ gìn an ninh trật tự ngay từ cơ sở. Chị Sùng Y Múa, nữ cán bộ y tế người Mông, không chỉ chăm sóc sức khỏe, tiêm phòng cho trẻ nhỏ mà còn đến từng nhà tuyên truyền, vận động người dân từ bỏ hủ tục, xây dựng nếp sống văn minh.

Mỗi người một vị trí, một hoàn cảnh, nhưng họ đều bền bỉ góp sức bằng những việc làm thiết thực. Người vận động bà con chấp hành pháp luật, người hòa giải mâu thuẫn, người chăm lo sức khỏe cộng đồng, người giữ gìn phong tục tốt đẹp. Những việc làm tưởng chừng nhỏ bé ấy lại tạo nên sự gắn kết giữa người dân với chính quyền, giữa truyền thống với cuộc sống hôm nay.

Trung tá Triệu Văn Thắng, Trưởng Công an xã Hang Kia, khẳng định những Người có uy tín là lực lượng quan trọng trong công tác vận động quần chúng, góp phần giữ gìn an ninh trật tự tại địa phương. Với sự am hiểu địa bàn, phong tục và tiếng nói có sức thuyết phục trong cộng đồng, họ giúp lực lượng chức năng tiếp cận người dân thuận lợi hơn, kịp thời giải quyết những vấn đề nảy sinh từ cơ sở.

Giữa màn sương thường phủ kín những triền núi Hang Kia, ông Sùng A Dếnh vẫn lặng lẽ đi trên những con đường quen thuộc, mang theo niềm tin vào sự đổi thay của bản làng. Hơn hai mươi năm bền bỉ vận động, ông hiểu rằng muốn đẩy lùi cái xấu không thể chỉ bằng những lời cảnh báo, mà cần sự kiên trì, thấu hiểu và những cơ hội để người lầm lỡ làm lại cuộc đời.