Hội thảo khoa học Sư tổ tự Phổ Tụ - Thích Hoàn Hoàn và sự hình thành, phát triển sơn môn Tế Xuyên - Bảo Khám

Sư tổ tự Phổ Tụ (1844-1926), thế danh họ Đoàn, pháp tự Hoàn Hoàn, đạo hiệu Tịnh Quang, là Đệ tam Tổ sư tổ đình Tế Xuyên - Bảo Khám, tỉnh Hà Nam cũ (nay là tỉnh Ninh Bình), thuộc thiền phái Lâm Tế Linh Quang Nguyệt Đường. Ngài xuất gia từ thuở niên thiếu, tham học qua nhiều chốn tổ như: Đọi Sơn, Hồng Ân,… trở thành môn nhân đời thứ 42 của tông phái trước khi kế đăng trụ trì Tế Xuyên - Bảo Khám vào năm 1890. Trong suốt 36 năm trụ trì, Sư tổ có nhiều đóng góp cho sự phát triển của sơn môn, đào tạo tăng tài, dịch kinh, trước tác và tổ chức khắc in, ấn tống các bộ kinh luật.

Tham dự Hội thảo có Hòa thượng Thích Thiện Nhơn, Phó Pháp chủ Hội đồng Chứng minh, Chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam; chư tôn Hội đồng Chứng minh, Hội đồng Trị sự; chư tăng ni môn đồ pháp quyến.

Trước giờ khai mạc Hội thảo, chư tôn giáo phẩm cùng chư tăng ni môn đồ pháp quyến thành kính dâng hương tưởng niệm, tri ân công đức sâu dày của chư vị tiền bối lịch đại Tổ sư đã dày công khai sáng, gìn giữ mối đạo và bồi đắp chốn tổ qua các thời kỳ.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Trưởng ban Tổ chức Hội thảo nhấn mạnh ý nghĩa của mốc son 100 năm kế thừa pháp mạch kể từ ngày Đệ tam Tổ viên tịch. Hòa thượng khẳng định sơn môn Tế Xuyên - Bảo Khám là một trong những trung tâm tu học, hoằng pháp và đào tạo tăng tài tiêu biểu của Phật giáo Bắc Bộ. 

Hội thảo không chỉ là dịp ôn lại công hạnh cao dày của Tổ sư tiền bối, mà còn mở ra diễn đàn học thuật quy mô lớn nhằm liên kết các chuyên gia liên ngành Lịch sử, Phật học, Hán Nôm, Khảo cổ học, từng bước sưu tầm, hệ thống hóa và làm sáng tỏ nguồn tư liệu cổ quý giá đang còn lưu tán tại các chốn già lam, dòng họ và thư viện lưu trữ.

Tại Hội thảo, đại diện Phật giáo tỉnh Ninh Bình, Hòa thượng Thích Quảng Hà, Trưởng ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Ninh Bình phát biểu chào mừng chư tôn giáo phẩm cùng các nhà khoa học về tham dự Hội thảo, đồng thời nhấn mạnh Hội thảo là niềm vinh hạnh của Phật giáo tỉnh Ninh Bình, góp phần tôn vinh công hạnh của Sư tổ tự Phổ Tụ cùng chư vị tiền bối lịch đại tổ sư, đồng thời khích lệ tăng ni, phật tử địa phương gìn giữ di sản Phật giáo truyền thống.

Trình bày đề dẫn Hội thảo, GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, đồng Trưởng ban Tổ chức nêu rõ bối cảnh sơn môn Tế Xuyên - Bảo Khám là một đại diện tiêu biểu cho dòng thiền Lâm Tế Nguyệt Đường tại vùng Sơn Nam xưa, vốn hình thành và truyền thừa tại Đại Việt từ thế kỷ XVII. Mục đích trọng tâm của Hội thảo là bày tỏ lòng tri ân công đức tiền nhân, đồng thời nhìn nhận khách quan, toàn diện những đóng góp to lớn của Sư tổ Phổ Tụ cùng chư vị tổ sư đối với Đạo pháp và Dân tộc. Đây cũng là tiền đề quan trọng để khai thác hệ thống văn bia, khoa nghi, gia phả, kinh sách cổ còn lưu giữ, từ đó đề xuất các giải pháp bảo tồn di sản Phật giáo hiệu quả trong thời đại mới.

Hội đồng học thuật đã tiếp nhận hơn 60 bài tham luận gửi về từ các viện nghiên cứu, trường đại học cùng chư tôn đức tăng ni, qua đó chọn lọc 46 bài viết tiêu biểu đưa vào kỷ yếu chính thức. Nội dung các nghiên cứu xoay quanh 3 mảng chuyên đề chính gồm: những đóng góp to lớn của Sư tổ Phổ Tụ đối với sơn môn Tế Xuyên - Bảo Khám; vị trí, vai trò của sơn môn trong dòng chảy lịch sử dân tộc; cùng những vấn đề thực tiễn và giải pháp phát huy giá trị di sản văn hóa của chốn tổ trong đời sống xã hội hiện nay.

Tại Hội thảo, chư tôn đức và các nhà nghiên cứu là giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ cũng đã lần lượt trình bày nhiều tham luận học thuật chuyên sâu, nổi bật là phiên thuyết trình học thuật chuyên đề: Hòa thượng Thích Thanh Nhiễu trình bày tham luận “Công lao của Sư tổ tự Phổ Tụ - Thích Hoàn Hoàn với sự kế đăng, trùng tu các chốn tổ, in ấn kinh sách, xiển dương Phật pháp, giới luật và đào tạo tăng tài”; Thượng tọa Thích Đức Thiện với tham luận có chủ đề “Mạng lưới truyền thừa sơn môn thiền phái Lâm Tế ở Đàng Ngoài thế kỷ XVII-XIX: Trường hợp sơn môn Tế Xuyên - Bảo Khám”. 

Ban đạo từ tại Hội thảo, Hòa thượng Thích Thiện Nhơn bày tỏ niềm hoan hỷ và tán thán tinh thần trách nhiệm của Ban Tổ chức. Hòa thượng nhấn mạnh vai trò rường cột của các sơn môn, tổ đình trong suốt hơn hai nghìn năm Phật giáo đồng hành cùng dân tộc, đồng thời kỳ vọng môn đồ pháp quyến luôn coi việc gìn giữ đạo phong thiền môn, nghiêm trì giới luật và phát huy truyền thống tu học là cốt lõi của tinh thần tri ân. Hòa thượng khuyến khích sơn môn cần chủ động phối hợp với các cơ quan chuyên môn để sớm số hóa các tài liệu, bia ký, kinh sách cổ nhằm bắt kịp sự phát triển của công nghệ và phục vụ nghiên cứu lâu dài.

Hòa thượng Thích Thiện Nhơn nhấn mạnh, tinh thần truyền thừa không chỉ giới hạn trong sử liệu hay tháp mộ mà phải biến thành nguồn lực tu học, hành đạo và phụng sự nhân sinh của người đệ tử Phật ngày nay. Qua đó, Hội thảo sẽ phác họa bức tranh toàn diện, chân thực về cuộc đời và đạo nghiệp của Sư tổ tự Phổ Tụ, làm rõ sự nghiệp truyền thừa của chốn tổ và kiến tạo nguồn tư liệu khoa học chuẩn xác bổ sung vào kho tàng trang sử vàng huy hoàng của Phật giáo nước nhà.