Hồng Bảo Lâm - Vị ngọt từ miền biên viễn xứ Lạng

Mỗi độ thu sang, những vườn hồng ở Bảo Lâm bắt đầu chuyển sắc. Giữa màu xanh của núi rừng, những chùm quả vàng óng nổi bật trên cành, báo hiệu mùa đặc sản của miền biên viễn Lạng Sơn đã về.

Hồng không hạt Bảo Lâm là giống cây ăn quả đã gắn bó với vùng đất này từ hơn 100 năm. Theo tư liệu chỉ dẫn địa lý, cây hồng từng hiện diện trong đời sống của đồng bào Tày, Nùng qua nhiều thế hệ. Mỗi dịp Tết Trung thu, quả hồng được đặt trên mâm ngũ quả, làm quà biếu người thân, bạn bè. Từ một thức quả quen thuộc trong đời sống, hồng dần trở thành sản vật gắn với tên đất Bảo Lâm.

Điều làm nên tên gọi “hồng không hạt” chính là một đặc điểm rất riêng của giống cây này. Phần nhân hạt bị thoái hóa nên khi ăn, quả gần như không có hạt. Quả hồng có dáng thuôn dài, thường có 4-6 rãnh dọc từ cuống đến giữa quả, vỏ dày và nhẵn. Khi chín, vỏ chuyển sang vàng đỏ; phần thịt có màu vàng cam, mịn, giòn và có vị ngọt đậm, thơm. Cắt ngang quả có thể nhận thấy hình hoa thị đặc trưng với nhiều cánh đều nhau.

Hồng Bảo Lâm thuộc nhóm hồng ngâm. Người dân thường hái quả khi vỏ bắt đầu chuyển vàng, sau đó đem ngâm nước để giảm vị chát trước khi thưởng thức. Với những người từng thưởng thức hồng Bảo Lâm, điều đáng nhớ nhất vẫn là cảm giác giòn nhẹ khi cắn vào miếng hồng, sau đó vị ngọt và hương thơm lan ra trong miệng.

Sự khác biệt của hồng Bảo Lâm không chỉ đến từ giống cây. Điều kiện tự nhiên của vùng trồng cũng góp phần tạo nên chất lượng đặc thù của sản phẩm. Khu vực này có nền nhiệt tương đối thấp, biên độ nhiệt dao động giữa ngày và đêm trong thời kỳ quả chín khá lớn, độ ẩm giảm trong những tháng cuối vụ. Cùng với đó là đặc điểm đất và kinh nghiệm canh tác được người dân truyền lại qua nhiều thế hệ. Những yếu tố đó kết hợp với nhau tạo nên một loại quả vừa có chất lượng vượt trội và hương thơm đặc trưng.

Giá trị của hồng không hạt Bảo Lâm đã được xác lập ở cấp độ sở hữu trí tuệ. Ngày 14/11/2012, Cục Sở hữu trí tuệ đã cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm. Năm 2023, phạm vi bảo hộ chỉ dẫn địa lý “Bảo Lâm” được mở rộng từ 3 xã lên 10 xã, thị trấn, tạo thêm không gian để phát triển vùng sản xuất và nâng cao giá trị thương hiệu. Cuối năm 2025, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật công nhận lưu hành đặc cách giống hồng không hạt Bảo Lâm. Đây là những căn cứ pháp lý, có ý nghĩa đối với việc bảo tồn và phát triển giống cây địa phương.

Sau sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, xã Bảo Lâm cũ đã được sáp nhập cùng các xã Thụy Hùng, Phú Xá, Hồng Phong để thành lập xã Đồng Đăng, tỉnh Lạng Sơn. Địa danh hành chính thay đổi, nhưng thương hiệu hồng Bảo Lâm vẫn hiện diện trong tên gọi của sản phẩm và chỉ dẫn địa lý. Đó cũng là giá trị đặc biệt của một thương hiệu nông sản lâu đời. Tên đất không nhất thiết chỉ nằm trên bản đồ hành chính mà có thể sống trong một giống cây, một hương vị, một mùa quả và ký ức của cộng đồng.

Trong không gian của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Lạng Sơn, những sản vật địa phương chính là một phần quan trọng để kể câu chuyện về vùng đất. Nếu những lớp đá ghi lại lịch sử địa chất, thì những vườn hồng lại kể câu chuyện về cuộc sống hôm nay về người dân đã biết tận dụng điều kiện tự nhiên, gìn giữ giống cây và tạo dựng sinh kế từ quê hương mình.

Ngày nay, khi câu chuyện về đặc sản địa phương ngày càng gắn với du lịch, sản phẩm địa phương và kinh tế nông thôn, hồng không hạt Bảo Lâm có thêm cơ hội để được biết đến rộng rãi hơn. Mùa hồng chín như lời mời gọi du khách tìm về vùng đất biên cương, đi giữa những vườn cây, nếm một miếng hồng giòn ngọt và nghe câu chuyện về giống quả đã gắn bó với người dân nơi đây qua hơn một thế kỷ.

Hồng không hạt Bảo Lâm không chỉ là một thức quả ngon mà còn là một phần hương vị của xứ Lạng - mộc mạc, đậm đà và gắn chặt với tên đất, tên người. Sắc vàng giữa núi xanh vào mùa quả chín như một lời nhắc giản dị: đất cho sản vật, núi cho không gian sống và con người có trách nhiệm gìn giữ, làm cho những giá trị đó tiếp tục lan xa.