Kết quả thực hiện Chương trình MTQG 1719 ở Qùy Châu và những kinh nghiệm rút ra cho Chương trình MTQG 417

Những con đường nối bản

Buổi sáng ở Quỳ Châu bắt đầu bằng những nhịp xe trên những con đường bê tông. Từ trung tâm xã, các tuyến đường nối về bản. Những con đường từng gập ghềnh nay đã được cứng hóa. Việc đi lại, vận chuyển nông sản của đồng bào các DTTS ở Quỳ Châu vì thế thuận lợi hơn.

Là xã miền núi, Quỳ Châu có hơn 70% dân số là đồng bào DTTS. Qua hơn 5 năm thực hiện Chương trình MTQG 1719 giai đoạn I (2021-2025), bộ mặt nông thôn miền núi ở Quỳ Châu có nhiều đổi mới.

Theo báo cáo của UBND xã Quỳ Châu, giai đoạn 2021-2025, địa phương huy động hơn 315,2 tỷ đồng đầu tư xã hội. Có 84 công trình hoàn thành, đưa vào sử dụng. Trong đó có 40 công trình giao thông, 7 công trình cầu vượt suối và 37 công trình dân dụng.

Nguồn lực đầu tư được tập trung cho nhiều khu vực còn khó khăn. Các công trình giao thông, thủy lợi, trường học, nhà văn hóa từng bước được đầu tư. Hạ tầng cơ sở vì thế không còn là những điểm rời rạc mà từng bước hình thành mạng lưới kết nối, phục vụ đời sống và sản xuất của đồng bào các DTTS.

Riêng giao thông nông thôn, địa phương đã hỗ trợ 1.500 tấn xi măng để làm đường bê tông vào trung tâm các thôn, bản. Ngoài nguồn lực đầu tư của Nhà nước, người dân cũng góp ngày công, hiến đất để mở đường và xây dựng các công trình phúc lợi.

Với cách làm Nhà nước hỗ trợ nguồn lực, người dân cùng tham gia, công trình hoàn thành trở thành tài sản chung của cộng đồng. Trong quá trình thực hiện Chương trình MTQG 1719 giai đoạn I, Quỳ Châu đã huy động 594 ngày công của người dân tham gia. Ngoài ra, Nhân dân ở các thôn, bản đã tự nguyện hiến 3.096m² đất để mở đường về bản.

Với những bản làng nằm giữa địa hình đồi núi, sự đóng góp ấy không đơn thuần là những con số trong báo cáo. Mỗi mét đường được mở thêm là một đoạn dốc được san, một khu đất được giải phóng, một tuyến giao thông được nối dài về bản.

Hạ tầng trường học cũng có bước tiến đáng kể. Tỷ lệ phòng học kiên cố đạt 100%. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục ở một địa bàn miền núi còn nhiều khó khăn.

Nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia được lồng ghép với các nguồn vốn khác để đầu tư cho hạ tầng và đời sống. Trong đó, Chương trình MTQG 1719 giai đoạn I là một trong những nguồn lực quan trọng đối với địa bàn Quỳ Châu.

Ở Quỳ Châu, hiệu quả nguồn lực không chỉ được nhìn bằng số tiền đã đầu tư mà còn thể hiện qua những thay đổi trong đời sống người dân. Khi đường bản được cứng hóa, nông sản có thêm cơ hội ra thị trường. Khi trường lớp khang trang, trẻ em có điều kiện học tập tốt hơn. Khi trạm y tế có bác sĩ, người dân bớt phụ thuộc vào những chuyến đi xa để khám, chữa bệnh.

Từ nguồn lực đầu tư để mở đường, khoảng cách giữa trung tâm và các bản vùng khó đang từng bước được thu hẹp.

Từ rừng, ruộng đến những sinh kế mới

Quỳ Châu vẫn là vùng đất của núi rừng. Những cánh rừng rộng lớn bao quanh các bản làng. Đất sản xuất của người dân gắn với đồi, núi và những thung lũng nhỏ. Nông nghiệp, lâm nghiệp vẫn là sinh kế quan trọng.

Nhưng cách khai thác lợi thế đang có những chuyển động mới. Toàn xã hiện có hơn 17.205ha rừng tự nhiên và hơn 11.391ha rừng trồng.

Thực hiện Dự án 1 (giải quyết tình trạng thiếu đất ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt) thuộc Chương trình MTQG 1719 giai đoạn I, gần 984 hộ ở Quỳ Châu được giao rừng gắn với giao đất sản xuất. Sau khi giao đất, chính quyền địa phương đã hoàn thiện các thủ tục để cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, với tổng diện tích hơn 6.907ha cho bà con.

Rừng vì thế không chỉ là tài nguyên tự nhiên mà còn là tư liệu sản xuất, là sinh kế của hàng nghìn hộ DTTS ở Quỳ Châu.

Cùng với giao đất, giao rừng để phát triển sản xuất theo chuỗi, các sản phẩm lâm sản ngoài gỗ và dược liệu được quan tâm khai thác. Mô hình chè Hoa Vàng ở bản Minh Châu là một hướng đi đáng chú ý.

Ông Trần Văn Lê ở xã Quỳ Châu chia sẻ: “Sau khi được giao đất rừng sản xuất, gia đình tôi có thêm sinh kế từ trồng chè Hoa Vàng, đến nay đã có thu nhập. Ngoài ra, gia đình còn được hỗ trợ bò giống nên đã vươn lên thoát nghèo”.

Nguồn lực đầu tư từ Chương trình MTQG 1719 giai đoạn I cũng tạo đà để Quỳ Châu hình thành các chuỗi sản xuất, nâng cao giá trị kinh tế. Hiện toàn xã có 3 hợp tác xã, 1 trang trại, 10 gia trại và 10 mô hình chăn nuôi cho hiệu quả kinh tế cao. Đây là những tín hiệu cho thấy sản xuất ở vùng núi đang dần chuyển từ quy mô nhỏ lẻ sang hướng liên kết, tạo sản phẩm hàng hóa.

Đặc biệt, Quỳ Châu đã có sản phẩm Hương Trầm trở thành sản phẩm OCOP 3 sao. Đây không chỉ là một danh hiệu. Sản phẩm Hương Trầm đã tạo việc làm cho hàng trăm lao động tại địa phương. Ngoài ra, nghề trồng cây rễ hương, trồng luồng phục vụ nguyên liệu cho Hương Trầm cũng phát triển mạnh.

Một sản phẩm OCOP có thể bắt đầu từ một làng nghề. Nhưng phía sau đó là cả câu chuyện về nguyên liệu, lao động, kỹ thuật và thị trường. Từ chuỗi sản xuất này, hàng trăm hộ gia đình người DTTS ở Quỳ Châu có việc làm và thu nhập ổn định.

Nguồn lực đầu tư từ Chương trình MTQG 1719 giai đoạn I đã tác động tích cực đến phát triển kinh tế - xã hội ở xã miền núi Quỳ Châu. Trong giai đoạn 2021-2025, tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 6,99%. Thu nhập bình quân đầu người tăng từ 33,75 triệu đồng năm 2020 lên 46,75 triệu đồng năm 2025.

Đằng sau những con số là sự thay đổi từng bước trong cách tổ chức sản xuất và khai thác lợi thế địa phương. Đặc biệt, đồng bào các DTTS ở Quỳ Châu cũng đang chuyển từ trông chờ hỗ trợ sang chủ động xây dựng sinh kế, phát triển kinh tế hộ gia đình.

Ông Nguyễn Văn Dũng- Chủ tịch UBND xã Quỳ Châu cho biết: “Theo chuẩn nghèo giai đoạn 2020-2025, tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 43,79% năm 2020 xuống 30,10% năm 2025”.

Dù tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn cao, mức giảm cho thấy tác động của nhiều chính sách hỗ trợ đang từng bước đi vào đời sống. Đây cũng là một trong những thước đo quan trọng để nhìn nhận hiệu quả nguồn lực đầu tư từ Chương trình MTQG 1719 giai đoạn I.

Sự thay đổi về kinh tế - xã hội ở Quỳ Châu không đến trong một sớm một chiều. Đó là kết quả được tích lũy từ từng công trình, từng tuyến đường, từng mô hình sản xuất và từng chính sách trong Chương trình MTQG 1719 suốt hơn 5 năm qua.

Kết quả đạt được cũng như những tồn tại hạn chế trong quá trình triển khai thực hiện Chương trình MTQG 1719 ở Qùy Châu nói riêng, cả nước nói chung chính là bài học kinh nghiệm quý giá để nâng cao hiệu quả đầu tư của  Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế xã hội vùng dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2030 (Chương trình MTQG 417). Trong đó, một số nguyên tắc cần được chú trọng đó là nguồn lực cần được phân bổ đúng nơi, đúng nhu cầu; Hạ tầng phải đi cùng sinh kế; Đầu tư phải gắn với khả năng tạo thu nhập; Giảm nghèo phải đi cùng nâng cao chất lượng cuộc sống./.