Văn học nghệ thuật

Khăn che Thánh giá trong phụng vụ thứ Sáu tuần Thánh

Phương Hoa - 11 giờ trước

Trong phụng vụ thứ Sáu tuần Thánh, nghi thức suy tôn Thánh giá là một trong những điểm trọng tâm, khắc họa sự hy sinh cao cả của Chúa Giê-su. Việc sử dụng một tấm khăn hoặc mạng che Thánh giá trước khi nghi thức được cử hành là một chi tiết mang ý nghĩa sâu sắc. Màu sắc của tấm khăn không chỉ là vấn đề thẩm mỹ mà còn là một quy tắc phụng vụ đã trải qua nhiều thay đổi và phản ánh những tầng ý nghĩa thần học khác nhau.

Khăn che Thánh giá là một tấm vải dùng để phủ lên Thánh giá và các ảnh tượng với ý nghĩa giúp tín hữu hướng lòng về mầu nhiệm thương khó và Phục sinh. Việc che đi các hình ảnh thiêng liêng làm cho sự trống vắng trở nên mạnh mẽ, nhắc nhở tín hữu về giai đoạn khổ nạn của Chúa Giê-su. Sự che phủ này khơi gợi trong lòng người tín hữu một sự trông mong, một lòng khao khát được chiêm ngắm vinh quang của Chúa Phục sinh. Hành động này còn gợi nhớ đến những thực hành sám hối xưa và giờ đây toàn thể cộng đoàn cùng nhau sám hối.

Căn cứ vào sách Lễ Rôma (ấn bản mẫu thứ ba - năm 2002), tại số 15 của cử hành thứ Sáu tuần Thánh, Hội thánh hướng dẫn suy tôn Thánh giá theo hình thức như sau: “Phó tế và các thừa tác viên, hay một thừa tác viên thích hợp, đi vào phòng áo, sau đó cùng với hai thừa tác viên cầm nến cháy, kiệu Thánh giá có phủ khăn tím tiến vào giữa cung Thánh”. Việc sử dụng khăn phủ Thánh giá màu tím vì màu tím được xem là hợp lý, vốn là màu truyền thống và cũng tương thích với mùa phụng vụ.

Mặt khác, màu tím cũng được quy định cho việc che mọi ảnh tượng và Thánh giá khi trưng cho mọi người thờ kính, trước giờ kinh chiều áp ngày Chủ nhật lễ Lá (Chủ nhật thứ năm của mùa Chay). Tấm vải màn này, được gọi là “Hungertuch” (màn chay), che hoàn toàn bàn thờ, nên tín hữu không nhìn thấy bàn thờ trong mùa Chay và không được gỡ bỏ cho đến khi bài Thương khó ngày thứ Tư tuần Thánh được đọc đến câu “màn trướng trong đền thờ bị xé ngay chính giữa”. Sau Công đồng chung Vatican II, Tòa thánh bỏ quy định che mọi ảnh tượng, nhưng việc thực hành vẫn còn, trong một hình thức giảm nhẹ.

Tuy nhiên, có một số ghi chép trong sách lễ không đề cập cụ thể đến màu sắc của khăn che Thánh giá trong phụng vụ thứ Sáu tuần Thánh, như: Sách Lễ Rôma, ấn bản mẫu thứ nhất 1970, bản tiếng Việt 1971, tr.285; Sách Lễ Rôma, ấn bản mẫu thứ hai 1975, bản tiếng Việt 1992, tr.269. Trong các năm gần đây, khi Giáo hoàng cử hành nghi thức thứ Sáu tuần Thánh, khăn che màu đỏ đã được sử dụng. Đây có thể là một tập tục đặc biệt dành riêng cho phụng vụ của Giáo hoàng, tương tự như truyền thống sử dụng lễ phục màu đỏ trong Thánh lễ an táng của một vị Giáo hoàng.

Màu tím từ lâu đã gắn liền với sự sám hối, ăn năn và tang tóc, nên việc dùng khăn che màu này nhằm mục đích tạo ra một không khí trầm lắng, mời gọi các tín hữu tập trung trọn vẹn vào mầu nhiệm thương khó sắp đến của Chúa Ki-tô. Lúc tấm khăn được vén lên, đánh dấu sự kết thúc của sự chờ đợi và khởi đầu của đỉnh cao mầu nhiệm cứu độ.

Thứ Sáu tuần Thánh hay thứ Sáu tốt lành là một ngày lễ diễn ra vào thứ Sáu trước lễ Phục sinh. Thứ Sáu tuần Thánh tiếp nối sau thứ Năm tuần Thánh và trước thứ Bảy tuần Thánh trong tam nhật Thánh. Phụng vụ thứ Sáu tuần Thánh là một phần quan trọng trong tuần Thánh của Ki-tô giáo, tưởng niệm cuộc thương khó và cái chết của Chúa Giê-su. Nghi lễ này gồm ba phần chính: Phụng vụ lời Chúa; Suy tôn Thánh giá; Rước lễ bằng bánh lễ đã được truyền phép từ ngày thứ Năm tuần Thánh./.