Phiên chợ của những sắc màu văn hóa Dao

Nơi hội tụ sản vật núi rừng

Khi phiên chợ bắt đầu, những gian hàng ở thôn Tầu Tiên (xã Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh) lần lượt bày ra sắc màu của đời sống miền núi. Khoai sọ nương, gạo nương, măng mai, mía tím được đặt bên những bó thuốc nam, cây giống, con giống. Xen giữa các mặt hàng nông sản là nông cụ, đồ gia dụng và nhiều vật dụng phục vụ sinh hoạt thường ngày.

Chợ phiên Tầu Tiên họp vào ngày mùng 1 và 15 âm lịch hằng tháng; riêng tháng Chạp có thêm phiên ngày 25 để phục vụ nhu cầu mua sắm Tết. Người dân mang sản vật đến trao đổi, mua bán, đồng thời tìm mua những thứ cần thiết cho gia đình và công việc sản xuất. Qua từng gian hàng, nhịp sống lao động của cư dân miền núi hiện lên gần gũi, mộc mạc.

Với du khách, phiên chợ không chỉ là nơi mua sắm mà còn là dịp tìm hiểu đời sống địa phương. Những sản vật được bày bán, món ăn vùng cao và những câu chuyện bên quầy hàng tạo nên một không gian giao tiếp tự nhiên, nơi văn hóa được cảm nhận từ chính sinh hoạt thường ngày của cộng đồng.

Sắc màu trên những bộ trang phục Dao

Điểm nhấn của chợ phiên Tầu Tiên là những gian hàng trang phục truyền thống của người Dao Thanh Phán. Các bộ quần áo thêu tay không chỉ đáp ứng nhu cầu sử dụng của đồng bào, đồng thời còn lưu giữ những dấu ấn thẩm mỹ được thể hiện qua cách phối màu, đường thêu và hoa văn trang trí.

Mỗi bộ trang phục là một sản phẩm thủ công mang dấu ấn văn hóa qua bàn tay khéo léo và kinh nghiệm của người làm nghề. Trong không gian chợ phiên, trang phục truyền thống hiện diện giữa đời sống đương đại, vừa phục vụ nhu cầu của cộng đồng, vừa giúp người ngoài bản làng có cơ hội tiếp cận, tìm hiểu văn hóa Dao.

Bà Triệu Tài Múi, tiểu thương kinh doanh trang phục Dao Thanh Phán cho biết: Trước đây, khách mua hàng chủ yếu là người dân trong vùng. Từ khi chợ được nâng cấp và khánh thành ngày 25/9/2026, lượng du khách tìm đến mua hoặc thuê trang phục để chụp ảnh tăng lên.

Sự quan tâm của du khách mở thêm cơ hội tiêu thụ sản phẩm, đồng thời đưa trang phục truyền thống đến gần hơn với công chúng. Tuy nhiên, giá trị của những bộ quần áo thêu tay không chỉ nằm ở khả năng phục vụ du lịch và còn ở việc duy trì kỹ năng nghề thủ công và ý thức gìn giữ bản sắc trong cộng đồng.

Phiên chợ độc đáo

Không gian chợ Tầu Tiên còn được mở rộng bằng những hoạt động giao lưu văn nghệ và thể thao. Các tiết mục dân ca, dân vũ của đồng bào Dao góp phần tái hiện đời sống tinh thần của cộng đồng; hoạt động giao hữu bóng đá, bóng chuyền hơi, trò chơi kéo co, đẩy gậy tạo cơ hội để người dân và du khách cùng tham gia.

Điều đáng lưu ý, trong một số chương trình buổi tối, nghi thức nhảy lửa truyền thống của người Dao được giới thiệu cùng hoạt động lửa trại. Hình ảnh các nghệ nhân nhảy trên than hồng bằng đôi chân trần tạo nên điểm nhấn giàu sức gợi, thu hút sự quan tâm của người xem. Đây cũng là dịp để du khách tiếp cận một thực hành văn hóa đặc sắc của người Dao trong không gian sinh hoạt cộng đồng.

Việc đưa các hoạt động văn hóa vào chợ phiên góp phần tạo nên sự gắn kết giữa giao thương và đời sống tinh thần. Những giá trị truyền thống không chỉ được giới thiệu qua lời kể hay hình ảnh trưng bày, mà còn hiện diện trong tiếng hát, điệu múa, trang phục và sự tham gia trực tiếp của người dân.

Từ một không gian trao đổi hàng hóa, chợ phiên Tầu Tiên đang có thêm vai trò như điểm gặp gỡ văn hóa của cộng đồng Dao Thanh Phán và du khách. Việc phát huy giá trị của phiên chợ vì thế cần gắn với bảo tồn những thực hành truyền thống, khuyến khích người dân tham gia và bảo đảm các giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Khi sản vật địa phương tìm được đầu ra, trang phục truyền thống có thêm người quan tâm và những sinh hoạt văn hóa được tiếp nối trong đời sống cộng đồng, chợ phiên Tầu Tiên có cơ hội trở thành nguồn lực cho phát triển du lịch gắn với bảo tồn bản sắc. Sức hấp dẫn lâu dài của phiên chợ không chỉ nằm ở những gì du khách được nhìn thấy, mà còn ở những giá trị văn hóa vẫn được người dân gìn giữ và thực hành trong cuộc sống hằng ngày./.