Kiến An Cung, ngôi chùa mang đậm dấu ấn người Hoa ở Đồng Tháp

Tên Kiến An Cung mang một ý nghĩa nhân văn sâu sắc: Kiến là thiết lập; An là an bình; Cung là đền miếu - là lời cầu nguyện cho một cuộc sống an cư lạc nghiệp, thái bình thịnh trị trên vùng đất mới.

Điểm khiến Kiến An Cung khác biệt hoàn toàn với những ngôi chùa khác chính là phong cách kiến trúc đậm chất Phúc Kiến, không pha tạp, giữ được vẻ nguyên bản đầy kiêu hãnh. Chùa có hướng nhìn thẳng rạch Cái Sơn, được xây theo kiểu chữ “Công” tạo nên không gian uy nghi, khép kín nhưng vẫn thông thoáng. Mặt tiền của chùa gây ấn tượng mạnh bởi những mảng tường gạch men xanh thanh nhã, kết hợp với các bức phù điêu bằng gốm sứ tinh xảo. Linh hồn của nghệ thuật kiến trúc nằm ở phần mái. Hệ thống mái ngói âm dương được thiết kế theo kiểu “ngũ hành” với các đầu đao vút cong lên trời, mô phỏng hình tượng chiếc thuyền, biểu tượng cho nguồn gốc vượt biển của cư dân Phúc Kiến. Trên các bờ nóc, nghệ nhân xưa đã khéo léo tạo hình các vị tiên nhân, lân, phụng bằng sành sứ nhiều màu sắc. Sự kết hợp giữa kỹ thuật ghép mảnh sành sứ và đúc tượng đã tạo nên một vẻ đẹp lộng lẫy, vừa có cái tĩnh lặng của thời gian, vừa có cái động của nghệ thuật thị giác.

Bước vào bên trong chính điện, khách thập phương không khỏi choáng ngợp trước hệ thống hoành phi, câu đối và các bao lam được chạm khắc cực kỳ công phu. Toàn bộ các cột trụ gỗ lớn đều được sơn son thếp vàng rực rỡ. Điều làm nên giá trị nội thất của Kiến An Cung là những bức chạm khắc gỗ độc đáo trên các xà ngang và vách ngăn. Không chỉ đơn thuần là hoa văn trang trí, mỗi tác phẩm là một trích đoạn trong các điển tích kinh điển như Tam Quốc Diễn Nghĩa, Tây Du Ký, hay các bức họa về Nhị thập tứ hiếu. Kỹ thuật chạm nổi, chạm lộng đạt đến trình độ thượng thừa, tạo ra các lớp hình khối đa tầng, có chiều sâu hun hút. Thông qua các hình tượng Quan Công (biểu tượng của lòng trung nghĩa) hay các câu chuyện hiếu thảo, ngôi chùa đóng vai trò như một ngôi trường giáo dục đạo đức, nhắc nhở hậu thế về những giá trị nhân bản: nhân, lễ, nghĩa, trí, tín. Dưới ánh sáng mờ ảo của những nén nhang vòng đại, những bức phù điêu gỗ như sống lại, kể câu chuyện về quá khứ, về lòng tự hào dân tộc và khát vọng vươn tới cái thiện của con người.

Vị thần được thờ chính tại Kiến An Cung là Quảng Trạch Tôn Vương (thường gọi là Ông Quách), một vị thần đại diện cho lòng hiếu thảo và sự chính trực của người Phúc Kiến. Hằng năm, vào ngày 22/2 và 22/8 Âm lịch (ngày sinh và ngày hóa của Ông Quách), ngôi chùa trở thành điểm hội tụ của đông đảo Nhân dân vùng đồng bằng sông Cửu Long. Người Kinh, người Hoa, người Khmer cùng về đây dâng hương, cầu nguyện cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa. Đây là một minh chứng khách quan nhất cho sự hòa hợp giữa các cộng đồng. Nghi lễ cúng tế tại chùa vẫn được giữ gìn nghiêm cẩn theo lối cổ truyền, từ đội nhạc lễ đến cách bày biện phẩm vật, tạo nên một không gian văn hóa trang trọng và huyền bí giữa lòng phố thị hiện đại.

Trong bối cảnh du lịch văn hóa đang trở thành xu hướng, Kiến An Cung là điểm đến ấn tượng thu hút du khách đến với Đồng Tháp. Kiến An Cung không đơn thuần là một công trình tôn giáo mà là biểu tượng của tinh thần đoàn kết cộng đồng và là cột mốc khẳng định sự hiện diện, đóng góp quan trọng của người Hoa trong dòng chảy văn hóa đa dạng ở Đồng Tháp. Năm 1990, ngôi chùa cổ Kiến An Cung đã được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia, khẳng định giá trị đặc biệt trong kho tàng di sản Việt Nam. Bảo tồn và phát huy giá trị của Kiến An Cung chính là bảo tồn một phần ký ức rực rỡ của đất và người phương Nam./.