Người có uy tín, Nghệ nhân ưu tú Tiêu Sơn Học bên cuốn sách cổ 200 năm tuổiNhững điển hình tiêu biểu
Tỉnh Tuyên Quang hiện có hơn 3.400 Người có uy tín. Đội ngũ Người có uy tín không chỉ làm tốt công tác vận động Nhân dân thực hiện phát triển kinh tế - xã hội đồng thời còn giữ vai trò tích cực trong gìn giữ văn hóa truyền thống, văn hóa, tiếng nói, chữ viết của đồng bào các dân tộc thiểu số trên địa bàn.
Ông Tiêu Sơn Học, người dân tộc Cao Lan ở thôn Đoàn Kết, xã Nhữ Khê (tỉnh Tuyên Quang) đã có gần 20 năm là Người có uy tín tiêu biểu về bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, trong đó điển hình là giữ gìn tiếng nói của dân tộc mình.
“Từ nhỏ tôi đã được nghe các bà, các mẹ, các chị, các anh hát Sình ca, một lối hát đối đáp, giao duyên của người Cao Lan, nhất là mỗi dịp lễ, Tết. Nhưng những điệu hát Sình ca chủ yếu là được truyền miệng, do đó nếu không được ghi chép lại sẽ dễ bị mai một. Chính vì vậy, tôi đã tìm hiểu và học chữ Cao Lan từ bố mình với mong muốn ghi chép lại điệu hát Sình ca, để có thể phổ biến cho mọi người về làn điệu dân ca của dân tộc mình”, ông Học chia sẻ.
Từ đó, ông miệt mài tự nghiên cứu, tự tìm kiếm tư liệu, học hỏi kiến thức từ các bậc cao niên trong thôn về tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình. Những lúc rảnh rỗi, ông lại tranh thủ ghi chép lại, đến nay ông đã ghi chép được 6 quyển hát đêm, 1 quyển hát trong đám cưới và 1 quyển hát giao duyên. Ngoài ra, với tâm huyết của mình, ông Học còn sưu tầm và lưu giữ được cuốn sách cổ 200 năm tuổi và dịch những lời hát Sình ca cổ được trên 300 bài từ cuốn sách này.
Năm 2005, ông Học và một số người cao tuổi trong thôn Đoàn Kết đã đứng ra thành lập Câu lạc bộ hát Sình ca Cao Lan. Từ đó, đến nay Câu lạc bộ hát Sình ca đã được duy trì thường xuyên, mỗi tháng tổ chức sinh hoạt 1 lần tại Nhà văn hóa thôn, thu hút hàng chục thành viên tham gia với nhiều lứa tuổi, già trẻ, gái trai… Nhờ đó nhiều làn điệu Sình ca đã được thế hệ trẻ trong thôn gìn giữ và thể hiện trong các dịp lễ, tết, lễ hội tại địa phương…
Cùng chung niềm đam mê và trách nhiệm trong việc bảo tồn, gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, nghệ nhân ưu tú, Người có uy tín tiêu biểu Lục Văn Bảy ở thôn Ninh Phú, xã Sơn Thủy (tỉnh Tuyên Quang) cũng là người tiên phong trong công cuộc hồi sinh văn hóa dân tộc Sán Dìu thông qua gìn giữ, phát huy tiếng nói dân tộc Sán Dìu bằng làn điệu hát Soọng cô.
Tại ngôi nhà truyền thống của Nghệ nhân ưu tú Lục Văn Bảy, không gian văn hóa người Sán Dìu vẫn được bảo tồn gần như nguyên vẹn. Năm 2024, ông Bảy cùng nhiều nghệ nhân trong thôn đã đã thành lập CLB hát Soọng cô (hát đối đáp giao duyên) của xã Ninh Lai (cũ) với 35 thành viên. Đều đặn mỗi tuần, ông Bảy lại mở lớp dạy chữ Hán Nôm cổ và tiếng Sán Dìu miễn phí cho con em trong vùng. Với chiếc sập gỗ làm bục giảng, ông tỉ mỉ giải nghĩa từng nét chữ, giúp học trò hiểu sâu sắc gốc rễ nghĩa từ. Đến nay, ông đã sưu tầm hơn 1.000 bài Soọng cô cổ và phát triển Câu lạc bộ hát Soọng cô của xã lên tới hơn 120 thành viên. Với những cống hiến xuất sắc, cuối năm 2023, ông vinh dự được Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen dành cho Người có uy tín tiêu biểu toàn quốc.
Sức bật từ sự tiếp sức của chính quyền
Ông Học và ông Bảy chỉ là một trong số rất nhiều Người có uy tín của tỉnh Tuyên Quang đã có nhiều đóng góp trong công tác bảo tôn, gìn giữ, phát huy tiếng nói, chữ viết dân tộc thiểu số. Sự bền bỉ của các nghệ nhân, Người có uy tín luôn có sự đồng hành, định hướng và tiếp sức mạnh mẽ từ cấp ủy, chính quyền tỉnh Tuyên Quang.
Đặc biệt, nhằm hiện thực hóa các cam kết bảo tồn văn hóa, tỉnh Tuyên Quang đã triển khai hiệu quả Dự án 6 thuộc Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030, giai đoạn I: từ năm 2021 đến nănm 2025, bố trí nguồn kinh phí hỗ trợ mua sắm trang thiết bị, nhạc cụ, đạo cụ cho các câu lạc bộ văn hóa truyền thống do Người có uy tín làm chủ nhiệm.
Không chỉ tạo bệ phóng về vật chất, tỉnh Tuyên Quang còn thường xuyên tổ chức các hội nghị biểu dương, khen thưởng cho Người có uy tín có thành tích xuất sắc để tiếp thêm động lực cống hiến vì sự phát triển của cộng đồng. Đồng thời hỗ trợ kinh phí mở lớp, tạo điều kiện thuận lợi để các nghệ nhân như ông Bảy, ông Học tham gia giảng dạy chính quy tại các đề án bảo tồn văn hóa học đường; gắn công tác bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng (Homestay), biến tiếng nói, chữ viết và các làn điệu dân ca do Người có uy tín lưu truyền thành những sản phẩm du lịch độc đáo. Mô hình này vừa góp phần tạo sinh kế bền vững cho bà con, vừa nâng cao ý thức tự tôn dân tộc, tự hào về bản sắc dân tộc cho thế hệ trẻ.
Bên cạnh đó, để hỗ trợ chuyên sâu, hiệu quả hơn, thời gian qua, tỉnh Tuyên Quang đã và đang tiếp tục hỗ trợ Người có uy tín tham gia các lớp tập huấn về ngôn ngữ, phương pháp truyền dạy và kỹ năng số; xây dựng các nhóm Zalo kết nối hơn Người có uy tín; mở thêm kênh trao đổi hai chiều thông suốt từ cơ sở, đồng thời kết nối chặt chẽ với trường học, các nghệ nhân, nhà nghiên cứu và thế hệ thanh niên…
Có thể thấy, sự đồng lòng giữa ý Đảng và lòng dân, cùng nhiệt huyết của những Người có uy tín đã và đang giúp cho tiếng nói, chữ viết của đồng bào các dân tộc thiểu số tại tỉnh Tuyên Quang mãi trường tồn, khẳng định sức sống mãnh liệt của một vùng đất giàu di sản./.