Những “cầu nối” lòng dân giữa vùng đồng bào DTTS Đồng Nai

Giữ ký ức buôn làng

Ở sóc Bom Bo, xã Bom Bo, thành phố Đồng Nai, già làng Điểu Lên đã bước qua tuổi 80 nhưng vẫn dành nhiều tâm huyết gìn giữ văn hóa truyền thống của đồng bào Xtiêng. Với ông, phong tục, lễ hội, tiếng cồng chiêng hay nghề thủ công không chỉ là ký ức của quá khứ mà còn là những giá trị cần được trao truyền cho thế hệ sau.

Am hiểu phong tục, tập quán dân tộc mình, già Điểu Lên trực tiếp làm chủ lễ trong nhiều nghi lễ truyền thống. Qua những câu chuyện kể và trải nghiệm của bản thân, ông giúp thế hệ trẻ hiểu cách người Xtiêng xưa tổ chức lễ hội đâm trâu, phá bàu, mừng lúa mới, cùng các nghi lễ cưới hỏi, ma chay. Ngày nay, nhiều nghi lễ đã được giản lược, điều chỉnh phù hợp với nếp sống mới, song những giá trị cốt lõi vẫn được cộng đồng gìn giữ.

Già Điểu Lên còn tham gia truyền dạy sử thi, múa cồng chiêng, hướng dẫn một số nghề thủ công và vận động bà con duy trì các đội văn nghệ, đội cồng chiêng, để tiếng chiêng tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng.

Một dấu ấn trong quá trình hoạt động của già làng là việc góp sức xây dựng Khu bảo tồn văn hóa dân tộc Xtiêng tại sóc Bom Bo. Khi địa phương triển khai dự án, ông cùng các già làng, Người có uy tín đến từng hộ vận động người dân đồng thuận giao đất, di dời nhà cửa, thực hiện tái định canh, định cư.

Với những gia đình gắn bó lâu năm với đất đai, nơi ở, việc thay đổi không dễ dàng. Bằng sự am hiểu phong tục và tiếng nói có trọng lượng trong cộng đồng, già Điểu Lên giải thích để bà con hiểu ý nghĩa của khu bảo tồn đối với việc gìn giữ bản sắc và phát triển quê hương.

Trong quá trình xây dựng, hoàn thiện khu bảo tồn, ông còn đóng góp các hiện vật văn hóa, tham gia góp ý để hoạt động, lễ hội được phục dựng phù hợp với bản sắc Xtiêng.

Không gian văn hóa từ đó trở thành nơi giới thiệu những giá trị truyền thống đến du khách và cộng đồng. Các hoạt động sản xuất, ẩm thực, dệt thổ cẩm, văn nghệ được duy trì, vừa tạo thêm cơ hội sinh kế, vừa góp phần quảng bá văn hóa địa phương.

Từ sóc Bom Bo, câu chuyện về những người giữ văn hóa nối dài ở ấp Bù Dinh, xã Tân Hưng, nơi bà Thị Mương, 60 tuổi, nhiều năm được bà con tin tưởng, quý trọng.

Là đảng viên, Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ ấp và nghệ nhân địa phương, bà Mương luôn tâm niệm việc chung của cộng đồng cũng là việc của mỗi gia đình. Ấp Bù Dinh có khoảng 85% dân số là đồng bào Xtiêng. Trước đây, đời sống còn khó khăn, nhận thức pháp luật không đồng đều, khiến công tác vận động gặp không ít trở ngại.

Bà Mương cùng Ban ấp đến từng gia đình, trò chuyện, lắng nghe, kiên trì vận động từ việc đưa trẻ đến trường, chấp hành pháp luật, giữ gìn an ninh trật tự đến thực hiện các quy định về tín ngưỡng, tôn giáo. Bà tâm niệm: “Đảng viên đi trước, làng nước theo sau”.

Trăn trở trước nguy cơ mai một văn hóa, bà thành lập, duy trì đội múa cồng chiêng với hơn 30 thành viên, trực tiếp hướng dẫn từng nhịp trống, điệu múa. Bà cũng nhiều năm gìn giữ nghề dệt thổ cẩm, mở lớp truyền dạy kỹ thuật cho thế hệ trẻ.

Bên cạnh đó, bà tuyên truyền về kế hoạch hóa gia đình, bảo vệ môi trường, vận động phụ nữ tham gia các phong trào thi đua, góp phần xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở.

Giữ đất cũng là giữ sinh kế

Nếu ông Điểu Lên và bà Thị Mương dành nhiều tâm huyết cho văn hóa thì tại thôn 10, xã Đắk Ơ, ông Khằm Thanh Sơn lại đồng hành cùng bà con bằng việc vận động giữ đất sản xuất.

Nhiều năm trước, sang nhượng, cầm cố đất đai, bán điều non từng là vấn đề đáng lo ngại tại vùng đồng bào DTTS Đắk Ơ. Vì khó khăn trước mắt, một số hộ bán hoặc cầm cố tư liệu sản xuất, đối mặt với nguy cơ mất sinh kế.

Suốt 7 năm qua, ông Sơn kiên trì đến từng hộ, phân tích cái được, cái mất, vận động bà con không vì khó khăn trước mắt mà đánh đổi mảnh đất nuôi sống gia đình về lâu dài.

Gia đình anh Điểu Xen từng đứng trước lựa chọn ấy. Định cư tại Đắk Ơ khoảng 15 năm, gia đình đông con nhưng ít đất sản xuất nên cuộc sống nhiều lúc thiếu trước hụt sau. Có thời điểm, anh Xen tính cầm cố mảnh đất ít ỏi để trang trải.

Qua những lần thăm hỏi, ông Sơn cùng gia đình tính toán nếu mất đất thì những năm sau lấy gì sản xuất, nguồn thu nào để nuôi con. Những phân tích cụ thể khiến anh Xen thay đổi quyết định. Gia đình giữ lại đất, tiếp tục lao động sản xuất. Đến nay, cuộc sống đã dần ổn định, không còn đứng trước nguy cơ mất đất, nợ nần.

Ông Nguyễn Tấn Lực, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Đắk Ơ cho biết, ông Khằm Thanh Sơn và những Người có uy tín trên địa bàn xã luôn thể hiện tốt vai trò, trách nhiệm. Họ không chỉ cùng chính quyền đưa chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước đến với bà con mà còn là lực lượng nòng cốt, tích cực tham gia các chương trình phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Từ những việc nhỏ, nối dài niềm tin

Ông Điểu Nen, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo thành phố Đồng Nai, cho biết, toàn thành phố hiện có 482 Người có uy tín và 98 già làng trong vùng đồng bào DTTS. Đây là những “hạt nhân” đoàn kết ở cơ sở, góp phần giúp chính quyền nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân, tuyên truyền, vận động đồng bào và giải quyết những vấn đề phát sinh từ cộng đồng.

Thời gian qua, địa phương đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ, động viên Người có uy tín như cung cấp thông tin, tổ chức tập huấn, tham quan, học tập kinh nghiệm; thăm hỏi khi ốm đau, dịp lễ, Tết và biểu dương những cá nhân có đóng góp tích cực.

Đáng chú ý, Nghị định 307/2026/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 20/9/2026, tiếp tục hoàn thiện và mở rộng chính sách đối với Người có uy tín. So với trước, chính sách mới không chỉ nâng mức hỗ trợ, thăm hỏi, động viên mà còn mở rộng các nội dung hỗ trợ về thông tin, bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng, khen thưởng, tiếp đón và tạo điều kiện để Người có uy tín tham quan, học tập, trao đổi kinh nghiệm.

Theo quy định mới, việc chăm lo Người có uy tín được thực hiện theo hướng thiết thực hơn, không chỉ ghi nhận, động viên mà còn chú trọng trang bị thêm năng lực để họ thích ứng với yêu cầu mới, phát huy tốt hơn vai trò tuyên truyền, vận động, quy tụ cộng đồng. Đặc biệt, mức chi thăm hỏi, tặng quà cũng được nâng lên; chẳng hạn, dịp Tết Nguyên đán, Tết hoặc lễ hội truyền thống của các dân tộc thiểu số có thể thực hiện tối đa 3 lần/người/năm, mức chi 1 triệu đồng/người/lần.

Những điều chỉnh này tạo thêm điều kiện và động lực để đội ngũ Người có uy tín tiếp tục phát huy vai trò “cầu nối” giữa chính quyền với đồng bào. Khi được quan tâm, động viên và hỗ trợ phù hợp, họ có thêm điều kiện để làm tốt hơn công tác tuyên truyền, vận động, giữ gìn bản sắc văn hóa, bảo vệ sinh kế và củng cố khối đại đoàn kết ở cơ sở./.