Phục dựng Lễ hội Cầu mưa “Xỏ Nặm Phạ” của người Thái

Gìn giữ nghi lễ cầu mưa truyền thống

“Xỏ Nặm Phạ” theo tiếng Thái có nghĩa là “xin nước trời”, trong đó “nặm” là nước, “phạ” là trời. Nghi lễ hình thành từ đời sống của cư dân Thái gắn bó với nghề canh tác lúa nước, nương rẫy và nguồn nước tự nhiên.

Trong quan niệm dân gian, nước giữ vai trò quan trọng đối với sản xuất và cuộc sống. Khi thời tiết khô hạn, nguồn nước khan hiếm, người dân thực hiện nghi lễ cầu mưa với mong muốn mưa thuận, gió hòa, mùa màng tươi tốt, cây cối sinh sôi và cuộc sống bình an, no đủ.

Không chỉ mang yếu tố tín ngưỡng dân gian, “Xỏ Nặm Phạ” còn là một sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Theo tập quán truyền thống, người dân trong bản cùng tham gia nghi lễ, từ người cao tuổi đến lớp trẻ, nam giới và phụ nữ. Đoàn người đi qua các gia đình trong bản, cất lên những bài đồng dao cầu mưa bằng tiếng Thái.

Thông qua nghi lễ, nhiều yếu tố văn hóa truyền thống được thể hiện và lưu giữ, như tiếng nói, lời hát, trang phục, phong tục, cách ứng xử và những tri thức dân gian liên quan đến đời sống sản xuất.

Tạo không gian để cộng đồng thực hành văn hóa

Tại xã Châu Lộc, những ký ức về “Xỏ Nặm Phạ” được lưu giữ qua lời kể của các bậc cao niên và những người am hiểu phong tục, văn hóa truyền thống. Đây là cơ sở quan trọng để địa phương phục dựng nghi lễ, đưa những giá trị văn hóa từng gắn bó với đời sống bản làng trở lại không gian sinh hoạt cộng đồng.

Lễ hội năm 2026 được tổ chức không chỉ nhằm tái hiện các nghi thức truyền thống, mà còn hướng tới việc phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng trong bảo tồn văn hóa. Người dân địa phương, nhất là thế hệ trẻ, có điều kiện tìm hiểu, tham gia và thực hành các giá trị văn hóa của dân tộc mình.

Đặc biệt, việc truyền dạy tiếng Thái và những bài đồng dao cổ có ý nghĩa thiết thực trong quá trình bảo tồn “Xỏ Nặm Phạ”. Khi lớp trẻ cùng tham gia với người cao tuổi, những tri thức và ký ức văn hóa không chỉ được ghi chép, lưu giữ mà còn được truyền trực tiếp qua thực hành.

Đây cũng là cách để những giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống thay vì chỉ được giới thiệu trong các hoạt động trình diễn.

Lan tỏa giá trị văn hóa Thái

Việc phục dựng Lễ hội Cầu mưa “Xỏ Nặm Phạ” nằm trong nỗ lực bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Thái ở miền Tây Nghệ An. Thông qua lễ hội, những nét văn hóa đặc sắc của cộng đồng được giới thiệu rộng rãi hơn, góp phần nâng cao ý thức của người dân trong việc gìn giữ bản sắc dân tộc.

Bên cạnh giá trị văn hóa, “Xỏ Nặm Phạ” còn phản ánh mối quan hệ mật thiết giữa con người với môi trường tự nhiên. Từ đời sống sản xuất phụ thuộc vào nguồn nước, người Thái hình thành nhiều kinh nghiệm dân gian trong sản xuất và ứng xử với thiên nhiên. Việc khôi phục nghi lễ vì thế cũng góp phần nhắc nhớ về vai trò của nguồn nước, đất đai và môi trường đối với đời sống cộng đồng.

Trong bối cảnh hiện nay, các hoạt động bảo tồn văn hóa dựa vào cộng đồng ngày càng được quan tâm. Những lễ hội, nghi lễ truyền thống nếu được phục dựng phù hợp, có sự tham gia thực chất của người dân sẽ tạo thêm không gian để các thế hệ gặp gỡ, giao lưu và trao truyền văn hóa.

Lễ hội Cầu mưa “Xỏ Nặm Phạ” năm 2026 tại xã Châu Lộc đã trở thành điểm nhấn trong đời sống văn hóa địa phương, góp phần bảo tồn một nét văn hóa truyền thống của người Thái miền Tây Nghệ An; đồng thời quảng bá những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng tới nhân dân và du khách.

Từ một nghi lễ gắn với đời sống sản xuất, “Xỏ Nặm Phạ” đang được phục dựng trong không gian văn hóa hôm nay, qua đó tiếp tục khẳng định vai trò của cộng đồng trong bảo tồn, trao truyền và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc./