Đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo là chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước taÔng Vũ Hoài Bắc, Trưởng Ban Tôn giáo Chính phủ, Bộ Dân tộc và Tôn giáo: Áp lực tiến độ lớn, quyết tâm hoàn thiện hồ sơ trình Chính phủ ngay trong tháng 9/2026. Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) năm 2026 có hiệu lực từ ngày 01/01/2027, đồng nghĩa Nghị định hướng dẫn thi hành bắt buộc phải có hiệu lực cùng thời điểm để tránh khoảng trống pháp lý. Cơ quan chủ trì soạn thảo chỉ có chưa đầy 6 tháng để hoàn thiện một khối lượng công việc rất lớn.
Theo quy định, văn bản quy phạm pháp luật cần tối thiểu 45 ngày sau khi ban hành mới chính thức có hiệu lực. Vì vậy, mốc 15/10/2026 là hạn chót trình Chính phủ. Tuy nhiên, nhận thức rõ tầm quan trọng của văn bản này, Ban soạn thảo quyết tâm đẩy nhanh tiến độ, phấn đấu hoàn thành toàn bộ hồ sơ để trình Chính phủ ngay cuối tháng 9/2026. Yêu cầu đặt ra là vừa bảo đảm tiến độ thời gian, vừa nâng cao chất lượng văn bản, chuẩn hóa văn phong pháp lý, chuẩn xác và dễ hiểu để khi ban hành có thể thực thi ngay.
Ông Phan Vũ, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo Thành phố Hà Nội: Một trong những ưu điểm nổi bật của dự thảo Nghị định lần này là việc quán triệt sâu sắc chủ trương cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp và chuyển đổi số. So với nhiều ngành khác, bộ thủ tục hành chính trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo đã được thiết kế rất gọn gàng, rõ ràng.
Tuy nhiên, từ thực tiễn quản lý tại địa phương, dự thảo Nghị định cần tiếp tục nghiên cứu, bổ sung các tiêu chí định tính và định lượng cụ thể. Đặc biệt là quy trình, phương thức thu thập thông tin dân cư cũng như cách thức xác định kết quả lấy ý kiến Nhân dân đối với việc thành lập, giải thể các cơ sở tín ngưỡng. Việc minh bạch hóa các tiêu chí này ngay trong Nghị định sẽ giúp chính quyền cơ sở thực thi công vụ trơn tru, tránh lúng túng hoặc phát sinh các giải thích khác nhau giữa các địa phương.
Bà Vũ Thị Hiền, Cục Pháp luật hình sự - hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính, Bộ Tư pháp: Qua chuỗi hội thảo lấy ý kiến, Ban Soạn thảo đã thể hiện tinh thần cầu thị rất cao, tiếp thu nghiêm túc nhiều đóng góp quan trọng để hoàn thiện khung pháp lý. Điểm tiến bộ lớn của dự thảo là đã quy định chi tiết các biện pháp tổ chức thi hành đối với những vấn đề mang tính thời sự, nổi bật là hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng và các hoạt động tín ngưỡng diễn ra ngoài cơ sở tín ngưỡng.
Nghị định quy định chi tiết cần tiếp tục làm rõ ranh giới giữa hoạt động tự do tín ngưỡng hợp pháp trên môi trường số với các hành vi vi phạm. Khung pháp lý này phải vừa đảm bảo quyền tiếp cận giáo lý, thực hành lễ nghi trực tuyến của nhân dân, vừa tạo công cụ pháp lý đủ mạnh cho các cơ quan chức năng trong việc phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời các hành vi lợi dụng không gian mạng để chia rẽ đại đoàn kết dân tộc hay trục lợi tâm linh.
Ông Nguyễn Viết Cường, Phó Cục trưởng Cục Di sản Văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch: Hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo thường gắn liền với các cơ sở di tích, di sản văn hóa và các lễ hội truyền thống. Do đó, Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) năm 2026 cần phải tính đến tính đồng bộ với hệ thống pháp luật chuyên ngành hiện hành, đặc biệt là Luật Di sản văn hóa và Nghị định 110/2018/NĐ-CP về quản lý, tổ chức lễ hội.
Quy định chi tiết về quản lý lễ hội tín ngưỡng ngoài cơ sở tín ngưỡng hay việc tu bổ, cải tạo cơ sở tín ngưỡng là di tích lịch sử - văn hóa cần phân định rõ trách nhiệm giữa ngành dân tộc - tôn giáo và ngành văn hóa. Việc rà soát kỹ lưỡng để tránh chồng chéo về thẩm quyền, hồ sơ, thủ tục sẽ giúp chính quyền địa phương dễ dàng quản lý, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho cộng đồng cư dân và các tổ chức tôn giáo trong việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa tâm linh truyền thống.
Có thể thấy, việc xây dựng Nghị định quy định chi tiết và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) năm 2026 không chỉ đơn thuần là hoàn thiện một văn bản quy phạm pháp luật. Sự đóng góp trách nhiệm, tâm huyết từ đại diện các bộ, ngành và các chuyên gia là cơ sở quan trọng để Bộ Dân tộc và Tôn giáo hoàn thiện dự thảo, hướng tới một hành lang pháp lý minh bạch, phân cấp mạnh mẽ, đáp ứng hiệu quả yêu cầu quản lý nhà nước và nguyện vọng chính đáng của người dân trong giai đoạn phát triển mới .
