Đại lễ cầu siêu tại Nghĩa trang liệt sĩ thành phố HuếĐể hiểu đúng bản chất, cần giải mã thuật ngữ này theo giáo lý nhà Phật. “Cầu” là cầu nguyện, hướng tâm, gửi gắm năng lượng thiện lành; “Siêu” mang nghĩa siêu thoát, vượt qua, bước từ cõi khổ đau, tăm tối ở các cõi thấp như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh để sinh về cõi an lành, hướng tới trí tuệ và giải thoát.
Phật giáo quan niệm rằng cái chết không phải là sự kết thúc vĩnh viễn, mà là sự chuyển đổi của dòng năng lượng thức theo luật nhân quả và nghiệp lực. Một người khi rời bỏ thân xác, còn mang nặng những luyến ái, ân oán, tham chấp, sợ hãi lúc lâm chung thì rất dễ bị mắc kẹt vào các cõi giới u tối.
Nghi lễ cầu siêu ra đời như một sự hỗ trợ tinh thần, dùng năng lượng thanh tịnh của chư tăng ni cùng sự thành tâm của gia quyến để thức tỉnh người mất, giúp họ nhận ra bản chất của sự chấp niệm mà tự buông bỏ để siêu sinh.
Nhiều người nghĩ chỉ cần tổ chức một đại lễ cầu siêu hoành tráng là người quá cố sẽ lên Thiên đàng hay Cực lạc. Phật giáo khẳng định: Không ai có thể gánh nghiệp hay thay đổi nghiệp cho ai. Nghiệp lực của mỗi cá nhân là do chính họ tạo ra qua thân - miệng - ý.
Vậy tại sao lại cần cầu siêu? Điểm đặc sắc ở đây chính là cơ chế cộng hưởng năng lượng. Trong Kinh Đại Báo Phụ Mẫu Ân, Đức Phật dạy rằng năng lượng chú nguyện của chư tăng thanh tịnh và lòng thành hướng thiện của người thân giống như một luồng ánh sáng ấm áp chiếu vào đêm đen. Luồng ánh sáng này không trực tiếp xóa bỏ nghiệp xấu của người mất mà đóng vai trò là chất xúc tác thức tỉnh. Khi nhận được năng lượng an lành, người mất buông xả tâm oán hận, luyến ái, tham chấp, đó mới là chìa khóa giúp siêu thoát.
Phật giáo nhìn nhận nghi thức cầu siêu không chỉ dành cho người mất, mà còn mang lại lợi ích trực tiếp cho người đang sống. Trong Kinh Địa Tạng Phật Mẫu, Đức Phật chỉ rõ: Khi làm công đức cho lễ nghi cầu siêu, người quá cố nhận được 1 phần công đức, 6 phần công đức còn lại thuộc về người sống thực hiện nghi lễ đó.
Đối với người quá cố nhờ năng lượng từ kinh kệ, lời khai thị và phước báu hồi hướng mà giải tỏa mê mờ, nhận ra quy luật cõi đời là vô thường để thong dong ra đi.
Đối với người còn sống, cầu siêu giúp xoa dịu nỗi đau mất mát, thực hành lòng hiếu thảo và giác ngộ về sự vô thường của kiếp nhân sinh. Khi chuẩn bị lễ cầu siêu bằng tâm thành, người sống ăn chay, niệm Phật, làm việc thiện chính là để hồi hướng phước báu, tâm được thanh lọc.
Với Phật giáo, nghi thức cầu siêu không giới hạn cho người thân trong gia tộc. Nghi lễ Thủy Lục Chiến Đàn hay các đại lễ cầu siêu cho thai nhi, cầu siêu Anh hùng liệt sĩ, cô hồn bạt mạng... thể hiện tinh thần phạm vi từ bi rộng lớn. Mỗi chúng sinh trong nhiều đời nhiều kiếp từng là cha mẹ, anh em của nhau, việc cầu siêu cho cả những người đã mất không quen biết trong thập loại chúng sinh thể hiện nét đẹp nhân văn cao cả, xóa bỏ mọi ranh giới phân biệt.
Hiện nay, do ảnh hưởng của một số tập tục dân gian, không ít người vẫn thực hiện cầu siêu, sát sinh để làm mâm cúng mặn, đốt vô số vàng mã... Đối với Phật giáo, sát sinh để cúng tế làm tăng thêm nghiệp sát cho cả người sống lẫn người mất; việc đốt vàng mã gây lãng phí, ô nhiễm môi trường lại không mang giá trị tâm linh thực sự cho người mất.
Một nghi lễ cầu siêu chuẩn mực và mang lại hiệu quả tâm linh cao nhất dựa trên 3 ý niệm: Một là, lòng thành và sự tỉnh thức. Người thân phải dùng tâm thương yêu, thành kính để tụng kinh, niệm Phật thay vì phó mặc hoàn toàn cho thầy cúng; Hai là, tạo phước báu thiết thực. Dùng tiền tiết kiệm từ việc không đốt vàng mã, cúng mặn để làm việc thiện, giúp đỡ những mảnh đời khó khăn, xây chùa, đúc chuông, ấn tống kinh sách... rồi mang phước báu tinh sạch đó hồi hướng cho người mất; Ba là, chay thanh tịnh. Ưu tiên dùng lễ vật chay tinh khiết để cúng tế, giữ cho không khí lễ nghi luôn an lành, thoát tục.
Cầu siêu trong Phật giáo là một nhịp cầu tâm linh đầy trí tuệ. Đó là nơi gặp nhau của tình thương yêu, lòng hiếu thảo và bài học thức tỉnh về kiếp người. Hiểu đúng ý nghĩa cầu siêu giúp làm tròn đạo hiếu với người đã mất và biết sống trọn vẹn, trách nhiệm, yêu thương hơn trong từng khoảnh khắc của hiện tại/.
