“Ăn chung nồi, tiêu chung túi tiền” Điều đặc biệt ở làng Thái Hải

Bảo tồn không gian văn hoá dân tộc Tày

Không nỡ nhìn cảnh người Tày vùng ATK Định Hoá dỡ bỏ nhà sàn truyền thống để chuyển sang nhà xây, hơn 20 năm trước, bà Nguyễn Thị Thanh Hải, một người phụ nữ Tày yêu tha thiết văn hoá dân tộc cùng một số người chung chí hướng quyết định thế chấp toàn bộ tài sản cùng mình để có vốn mua lại gần 30 căn nhà cổ, rồi chuyển về khu đồi hoang ở xóm Mỹ Hào dựng làng mới.

Ý chí, nghị lực và tình yêu văn hoá của bà Hải cùng các cộng sự đã thuyết phục bà con chung tay biến vùng đồi hoang ngày nào trở thành Khu bảo tồn làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải (bản làng Thái Hải) nổi danh trong giới yêu thích du lịch cộng đồng trong nước và quốc tế. Cuộc sống của cộng đồng người Tày nơi đây hiện đang diễn ra trong không gian truyền thống như hàng trăm năm trước. Họ vẫn nói tiếng Tày, mặc trang phục truyền thống, hát Then, đánh đàn tính, dệt vải, làm bánh khảo, nấu xôi lá cẩm, tổ chức các lễ hội truyền thống của dân tộc mình…

Thái Hải khác biệt vì du khách đến đây không được phục vụ như “thượng đế”, mà được mời làm “người nhà”. Họ cùng người Tày nhóm bếp, ăn cơm nếp, nghe đàn tính, hát Then, đi hái rau rừng hay gói bánh chưng đen, mặc trang phục truyền thống, dạo thăm bản làng - những trải nghiệm vừa vui, vừa ý nghĩa.

Cùng làm, cùng hưởng thành quả

Không gian văn hoá nguyên bản, phong cảnh đẹp là yếu tố quan trọng, song điểm khác biệt có một không hai của Thái Hải so với hàng trăm làng du lịch cộng đồng ở Việt Nam chính là cơ chế kinh tế và lối sống của cư dân trong làng vẫn còn giữ được những nét truyền thống. Tùy theo năng lực, sở trường, các gia đình sẽ trồng, chế biến chè; thu hái, chế biến dược liệu hay nấu rượu, làm các loại bánh, đan lát các sản phẩm tre, nứa phục vụ sinh hoạt và làm hàng lưu niệm… Các nhóm công việc mới như hướng dẫn viên, nhân viên pha chế, bán hàng lưu niệm…, tất cả dân làng cùng thực hiện mà không có sự so bì, tị nạnh...

Sự kết nối giữa sản xuất - văn hoá - du lịch giúp bảo đảm nguồn thu cho Thái Hải, sau đó quay lại phục vụ cộng đồng khi cả làng đồng thuận một tư tưởng “chúng ta là một đại gia đình, ăn chung nồi cơm, tiêu chung túi tiền”. Mọi thu nhập từ sản xuất, làm du lịch đều chuyển về quỹ chung của làng, đóng vai trò an sinh xã hội thay cho sự trợ giúp từ bên ngoài, giúp giảm bớt rủi ro cho từng hộ. Thực hành nguyên tắc “đại gia đình”, từ quỹ này, làng chi cho việc học hành của trẻ em, chi hôn sự, chi phí sinh hoạt cho mọi người. Ba bữa cơm hàng ngày, cả làng ăn tập trung, mọi người đoàn kết ngồi bên nhau, tận hưởng thành quả lao động, chia sẻ thông tin và trách nhiệm, biến quan hệ kinh tế thành mối liên kết xã hội, không còn phân hóa giàu nghèo trong nội bộ. Đó là mô hình tái phân phối thu nhập ngay tại nguồn, mang tính tập thể mà hầu hết các mô hình du lịch cộng đồng khác không có được. 

Ở Thái Hải, mọi người dân đều hiểu rõ du lịch chỉ phát triển hiệu quả, bền vững khi công việc chung của cộng đồng, khi lợi ích được phân phối có chủ ý để giữ nhịp sống truyền thống. Mô hình “ăn chung nồi - tiêu chung túi tiền” là minh chứng cho thấy phát triển kinh tế hoàn toàn có thể gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa nếu có người thủ lĩnh đủ uy tín, quy chế cộng đồng minh bạch cùng sự đồng thuận của người dân.

Từ năm 2022, làngThái Hải được Tổ chức Du lịch Thế giới vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất thếgiới”, đồng thời là một trong hai sản phẩm của cả nước được trao chứng nhận sảnphẩm OCOP Quốc gia 5 sao trong lĩnh vực du lịch nông thôn. Trong bối cảnh nhiềuđịa phương chạy theo phong trào “du lịch cộng đồng”, dựng nhà sàn bê tông, “sảnxuất” lễ hội, “biểu diễn” bản sắc thì người Tày ở Thái Hải theo đuổi mô hình độcđáo là chia nhau từng bát cơm, cùng nhau làm từng việc để đóng góp vào sự pháttriển chung của cộng đồng. Sự khác biệt đó đã giúp Thái Hải vươn tầm thế giớivà trở thành bí quyết giúp người dân sống cuộc đời bình dị mà hạnh phúc ở nơiđây.