Bắc Hà đang đứng trước cơ hội hình thành một thương hiệu du lịch riêng của tỉnh Lào Cai và vùng Tây BắcBắc Hà có một lợi thế không dễ tạo dựng, như: thiên nhiên tạo nên cảnh quan, lịch sử để lại những dấu ấn, còn cộng đồng lưu giữ một kho tàng văn hóa sống động. Từ chợ phiên, dinh thự Hoàng A Tưởng, đua ngựa truyền thống đến những bản làng, nghề thủ công, ẩm thực và mùa hoa mận trắng, mỗi giá trị đều có thể trở thành một mảnh ghép trong bức tranh du lịch đặc sắc.
Ngày 6/12/2024, UBND tỉnh Lào Cai ban hành Quyết định số 3262/QĐ-UBND phê duyệt Đề án phát triển huyện Bắc Hà (nay là xã Bắc Hà) trở thành điểm đến đặc sắc của tỉnh Lào Cai, khu vực Tây Bắc giai đoạn 2024-2030, tầm nhìn đến năm 2050 trở thành khu du lịch quốc gia. Đề án xác định đến năm 2030, du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của Bắc Hà; tầm nhìn đến năm 2050, địa phương trở thành điểm đến xanh, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.
Phát triển du lịch cộng đồng gắn với việc xây dựng nông thôn mới Không chỉ bán cảnh đẹp
Điểm đặc biệt quan tâm trong định hướng phát triển Bắc Hà là không đặt trọng tâm đơn giản vào gia tăng lượng khách trong nước và quốc tế. Đề án hướng tới xây dựng năm sản phẩm du lịch đặc sắc, gồm: Cao nguyên trắng Bắc Hà, Chợ phiên Bắc Hà, Dinh Hoàng A Tưởng, Đua ngựa truyền thống Bắc Hà và du lịch thể thao tổng hợp - Bac H’adventure…
Đây là hướng đi có ý nghĩa bởi một điểm đến muốn cạnh tranh lâu dài phải có sản phẩm đủ khác biệt. Du khách có thể tìm thấy núi cao ở nhiều nơi, nhưng chợ phiên Bắc Hà, những trận đua ngựa trên cao nguyên, kiến trúc Dinh Hoàng A Tưởng hay mùa hoa trắng giữa các bản làng lại tạo nên những dấu nhận diện riêng.
Theo đó, chợ phiên không chỉ là nơi mua bán. Và đó là không gian gặp gỡ của các cộng đồng, như: Mông, Dao, Tày, Nùng; nơi trang phục, tiếng nói, sản vật, ẩm thực và phong tục cùng hiện diện. Nếu được tổ chức hợp lý, “Chủ nhật trên cao nguyên” có thể trở thành một sản phẩm văn hóa sống, trong đó người dân không phải diễn viên trình diễn văn hóa, mà chính là chủ thể tạo nên giá trị trải nghiệm…
Tương tự, đua ngựa truyền thống cần được phát triển thành hệ sinh thái trải nghiệm thay vì chỉ là một cuộc thi. Các hoạt động khám phá bản làng, trekking, homestay, trải nghiệm nông nghiệp, sản phẩm OCOP và ẩm thực có thể kéo dài thời gian lưu trú, tăng mức chi tiêu và phân bổ lợi ích du lịch rộng hơn trong cộng đồng.
Chuẩn hóa du lịch cộng đồng từ thành quả xây dựng nông thôn mới ở Bắc Hà (tỉnh Lào Cai)Văn hóa là chiều sâu của điểm đến
Tại một cuộc hội thảo khoa học gần đây về bảo tồn bản sắc văn hoá và phát triển du lịch, Tiến sĩ Trần Hữu Sơn, nguyên Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai, Viện trưởng Viện Nghiên cứu ứng dụng văn hóa và du lịch cho rằng: Bắc Hà sẽ khó trở thành điểm đến đặc sắc nếu chỉ khai thác cảnh quan. Giá trị quyết định sức hấp dẫn lâu dài nằm ở chiều sâu văn hóa.
Việc bảo tồn trang phục truyền thống, nghề thủ công của người Dao và Mông; duy trì các nghi lễ, lễ hội; phục dựng múa gậy tiền của người Mông, múa sừng trâu của người La Chí, nghệ thuật múa xòe của người Tày; đưa nghệ thuật khèn Mông, múa xòe vào các chương trình trình diễn... không chỉ là bảo tồn di sản. Đồng thời, đó còn là cách giữ lại ký ức sống của cộng đồng trong quá trình phát triển du lịch.
Nhưng bảo tồn không thể dừng ở việc trưng bày. Di sản văn hoá chỉ thực sự sống khi tiếp tục được truyền dạy, thực hành và tạo ra giá trị trong đời sống đương đại. Bởi vậy, việc gắn bảo tồn văn hóa với du lịch cộng đồng, giáo dục thế hệ trẻ, phát triển sản phẩm thủ công và sinh kế địa phương có ý nghĩa đặc biệt.
Có lẽ, nhận thức, tư duy này cũng phù hợp với mục tiêu xây dựng Bắc Hà (tỉnh Lào Cai) thành điểm đến xanh. Phát triển du lịch phải đồng thời bảo vệ rừng, cảnh quan, kiến trúc truyền thống và không gian sinh hoạt của cộng đồng. Đề án định hướng công nhận thêm năm điểm du lịch cấp tỉnh và phát triển tám điểm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí gắn với quản lý, bảo vệ rừng và phát huy giá trị văn hóa truyền thống…
Du khách thích thú giao lưu và chụp ảnh cùng các thiếu nữ dân tộc thiểu số tại chợ văn hóa xã Bắc Hà (tỉnh Lào Cai)Từ du lịch đến sinh kế
Ý nghĩa sâu sắc nhất của phát triển du lịch Bắc Hà phải được đo bằng khả năng cải thiện đời sống người dân. Nửa đầu năm 2025, Bắc Hà đón hơn 416.000 lượt khách, doanh thu du lịch - dịch vụ đạt khoảng 416 tỷ đồng và cả năm 2025, Bắc Hà đã đón khoảng 900.000 lượt khách, doanh thu từ dịch vụ, du lịch gần 1.200 tỷ đồng. Theo báo cáo của ngành văn hoá, du lịch tỉnh, tính đến hết tháng 8/2026, Bắc Hà đón 796.731 lượt khách, tăng 9% so với cùng kỳ. Trong đó, khách quốc tế đạt 7.217 lượt, chiếm khoảng 0,9% tổng lượng khách. Tổng doanh thu du lịch ước đạt 1.394 tỷ đồng.
Những con số đó cho thấy, du lịch đã tạo ra một dòng giá trị kinh tế đáng kể. Tuy nhiên, bước phát triển tiếp theo phải là nâng tỷ lệ giá trị ở lại địa phương. Một đêm lưu trú tạo thu nhập cho hộ dân; một bữa ăn sử dụng nông sản bản địa tạo thị trường cho nông hộ; một sản phẩm thủ công bán được giúp duy trì nghề; một tour trải nghiệm có người dân dẫn đường giúp tri thức địa phương được trao truyền.
Theo Đề án, đến năm 2030, Bắc Hà hướng tới hơn 2,4 triệu lượt khách, tổng thu trên 3.900 tỷ đồng, khoảng 3.300 buồng lưu trú và khoảng 9.000 lao động du lịch. Đây là những mục tiêu lớn, đồng thời đặt ra yêu cầu cao về chất lượng hạ tầng, nguồn nhân lực và quản trị điểm đến.
Bởi vậy, điều quan trọng cần tránh là phát triển nóng làm suy giảm chính những giá trị tạo nên sức hấp dẫn của Bắc Hà (tỉnh Lào Cai). Lượng khách tăng phải đi cùng chất lượng dịch vụ; doanh thu tăng phải đi cùng lợi ích cộng đồng; sản phẩm mới phải đi cùng bảo tồn cảnh quan và văn hóa.
Chợ văn hóa Bắc Hà (tỉnh Lào Cai), điểm đến du lịch hấp dẫn du khách quốc tếMở rộng không gian phát triển du lịch, nâng tầm thương hiệu
Chính vì vậy, một Bắc Hà đặc sắc cũng không thể phát triển biệt lập. Trong định hướng của tỉnh, Bắc Hà giữ vai trò trung tâm kết nối du lịch phía Đông Lào Cai, liên kết với các không gian Sa Pa, phường Lào Cai, Si Ma Cai, Mường Khương, Bát Xát, Mường Hum, Y Tý, Mù Cang Chải, Văn Chấn, Nghĩa Lộ, Trạm Tấu, Thác Bà Yên Bình và các tuyến kết nối vùng…
Liên kết không chỉ để đưa khách đến Bắc Hà, đồng thời còn để tạo thành những hành trình có chiều sâu: nghỉ dưỡng, khám phá thiên nhiên, trải nghiệm văn hóa, ẩm thực, thể thao và cộng đồng. Khi đó, Bắc Hà không còn là một điểm dừng trên bản đồ, mà trở thành một mắt xích quan trọng trong không gian du lịch vùng Tây Bắc.
Vì vậy, tầm nhìn đến năm 2050 hướng Bắc Hà trở thành khu du lịch quốc gia không chỉ là câu chuyện về danh hiệu. Đặc biệt, đó là yêu cầu xây dựng một điểm đến có thương hiệu, chất lượng, bản sắc và khả năng cạnh tranh, trong đó cộng đồng địa phương phải được đặt ở vị trí trung tâm.
Cao nguyên trắng có thể hấp dẫn du khách bởi mùa hoa mận, bởi những phiên chợ vùng cao hay vó ngựa trên đường đua. Nhưng để du khách nhớ và trở lại, Bắc Hà cần nhiều hơn cảnh đẹp. Đó phải là một trải nghiệm chân thực về văn hóa, con người và sức sống miền núi.
Khi mỗi thửa ruộng, nếp nhà, phiên chợ, món ăn, nghề truyền thống và lễ hội đều có thể trở thành nguồn lực phát triển mà vẫn được gìn giữ đúng giá trị, Bắc Hà sẽ không chỉ khai thác được tiềm năng du lịch. Đồng thời, đây còn là quá trình đánh thức nội lực cộng đồng, tạo sinh kế, bảo tồn bản sắc và mở ra một hướng phát triển xanh, bền vững cho vùng cao Lào Cai và khu vực Tây Bắc…/.
