Bao đời nay, đời sống của đồng bào Thổ ở miền Tây Thanh Hóa luôn gắn chặt với núi rừng. Những kinh nghiệm nhận biết thổ nhưỡng, lựa chọn cây trồng, khai thác lâm sản hay sử dụng các loài cây thuốc đều được bà con tích lũy và trao truyền qua nhiều thế hệ. Bởi vậy, với người Thổ, rừng không chỉ là nguồn sinh kế mà còn là nơi lưu giữ ký ức cộng đồng, tập quán sản xuất và những giá trị văn hóa đặc sắc. Phục hồi rừng không đơn thuần là hoạt động bảo vệ môi trường mà còn trở thành cách thức để gìn giữ không gian văn hóa của người Thổ.
Tinh thần ấy được phản chiếu rõ nét trong hành trình phát triển của Hợp tác xã Bản Thổ. Thay vì khai thác tài nguyên theo hướng tận thu, Hợp tác xã hướng tới việc tạo ra giá trị gia tăng từ chính hệ sinh thái tự nhiên. Những đàn ong được nuôi dưới tán rừng giúp nâng cao thu nhập cho người dân mà không làm tổn hại đến môi trường. Các loại dược liệu được gây trồng, bảo tồn và phát triển theo hướng thuận tự nhiên. Mỗi bước đi đều đặt ra yêu cầu cân bằng giữa lợi ích kinh tế và trách nhiệm gìn giữ tài nguyên cho các thế hệ tương lai.
Đằng sau hành trình thành công của Hợp tác xã là vai trò tiên phong của người sáng lập - chị Nguyễn Lê Ngọc Linh, một người trẻ dân tộc Thổ. 7 năm trước, chị Linh đã từ bỏ công việc ở nơi thành thị để trở về quê với khát vọng đánh thức những giá trị địa phương bằng chuỗi mô hình phát triển kinh tế dưới tán rừng.
Tết đến, đồng bào Thổ ở Như Xuân, Thanh Hóa gác lại công việc, cùng nhau tề tựu mở hội xuânTrên 3ha đất rừng trồng keo của gia đình, chị Linh bắt tay xây dựng một hệ sinh thái đa tầng tán với hơn 100 loài thực vật khác nhau. Trên cùng là cây lấy gỗ, phía dưới là cây ăn quả, cây dược liệu và các thảm cỏ tự nhiên. Mô hình mang tên “Vườn rừng Bản Thổ” không chỉ giúp phục hồi độ màu mỡ của đất mà còn tạo môi trường sống cho ong. “Ong sống dựa vào rừng, rừng cung cấp mật hoa cho ong. Ong lại giúp cây thụ phấn, duy trì sự đa dạng sinh học, một mối quan hệ cộng sinh hoàn hảo”, chị Linh chia sẻ.
Khi hệ sinh thái dần hồi sinh, những sản phẩm sạch đầu tiên từ rừng lần lượt ra đời. Nổi bật nhất là sản phẩm mật ong lên men được khai thác từ những đàn ong nuôi dưới tán rừng. Nhờ nguồn hoa phong phú của hệ sinh thái tự nhiên, sản phẩm mang hương vị đặc trưng, khác biệt với nhiều loại mật ong sản xuất theo phương thức thông thường. Hơn nữa, mật ong lên men bản Thổ là ủ trong nhiều tháng cùng dược liệu như gừng, nghệ, sâm, chùm ngây… cung cấp dinh dưỡng, axit amin dễ hấp thu, bổ sung lợi khuẩn, hỗ trợ tiêu hóa, tăng đề kháng, phù hợp cho nhiều nhóm đối tượng sử dụng. Sản phẩm này sau đó đã được định hình là sản phẩm OCOP 3 sao của tỉnh, đưa Linh trở thành gương mặt thanh niên tiêu biểu của tỉnh và cả nước; đồng thời đưa tên tuổi “Linh Bản Thổ” đến gần hơn với những người quan tâm đến nông nghiệp xanh và tiêu dùng bền vững.
Sau 7 năm, từ vườn rừng ngày nào của gia đình, chị Linh đã trở thành người sáng lập Hợp tác xã Bản Thổ với hơn 20 xã viên, phần lớn là phụ nữ và người dân tộc thiểu số. Hợp tác xã đặt mục tiêu hình thành nên một chuỗi giá trị từ bảo tồn, tái tạo rừng, tạo sinh kế bền vững bằng cách liên kết với nhiều hộ dân trồng dược liệu hữu cơ, nuôi ong dưới tán rừng trên diện tích cả chục ha.
Hành trình ấy tiếp tục được nối dài khi từ năm 2026, chị Nguyễn Lê Ngọc Linh trở thành đại biểu Quốc hội khóa XVI nhiệm kỳ 2026-2031. Từ những cánh rừng ở Hóa Quỳ đến nghị trường, chị mang theo niềm tin và hoài bão rằng: “rừng có thể nuôisống người dân nếu chúng ta biết giữ rừng và làm nông nghiệp bền vững. Tôi sẽ luôn nỗ lực hết sức trong hành trình tái sinh rừng, kiến tạo nông nghiệp bềnvững và tạo sinh kế cho cộng đồng địa phương, bởi đây không chỉ là con đường sinh kế, mà là lý tưởng và khát vọng tôi theo đuổi bền bỉ”.
