Chị Vương Thị Thương (thứ 2 từ phải sang), Giám đốc Hợp tác xã Toàn Thương, thôn 5, xã Na Sầm, tỉnh Lạng Sơn sử dụng nền tảng TikTok để bán hàng nông sảnLạng Sơn là tỉnh miền núi, biên giới, có địa bàn rộng và dân cư phân bố không đồng đều. Sau ngày 01/7/2025, tỉnh có 65 đơn vị hành chính cấp xã; dân số 881.384 người, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 83,91%. Người Nùng, Tày, Dao và các dân tộc khác sinh sống đan xen, tập trung nhiều ở khu vực nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa. Địa hình chia cắt, khoảng cách địa lý và điều kiện tiếp cận hạ tầng từng là những yếu tố khiến cơ hội tiếp cận thông tin, dịch vụ và thị trường của người dân ở các khu vực này có sự chênh lệch nhất định.
Trong bối cảnh đó, đưa công nghệ thông tin về cơ sở không chỉ là câu chuyện đầu tư hạ tầng kỹ thuật. Đó còn là cách tạo thêm một kênh để đồng bào tiếp cận những nguồn lực vốn trước đây bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý. Tiểu dự án 2 về ứng dụng công nghệ thông tin hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh trật tự vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong Dự án 10 thuộc Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (Chương trình MTQG 1719) được triển khai tại Lạng Sơn theo hướng đó.
Qua giai đoạn 2021-2025, Tiểu dự án 2 đã đạt được một kết quả đáng chú ý, đó là 100% các xã khu vực III trên địa bàn tỉnh đã được thiết lập hệ thống ứng dụng công nghệ thông tin, máy tính phục vụ truy cập internet. Tỉnh cũng triển khai các dự án hỗ trợ thiết lập điểm hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số ứng dụng công nghệ thông tin tại UBND cấp xã. Đến nay, 120 điểm hỗ trợ tại các xã đã được lắp đặt thiết bị và hoàn thành các nội dung theo kế hoạch; dự án đầu tư xây dựng phòng họp trực tuyến Sở Dân tộc và Tôn giáo cơ bản hoàn thành; lắp đặt 01 thiết bị cho điểm hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số ứng dụng công nghệ thông tin tại huyện Đình Lập (cũ); điều chỉnh báo cáo kinh tế - kỹ thuật dự án hỗ trợ xây dựng và duy trì chợ sản phẩm trực tuyến vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Những con số này cho thấy hạ tầng số đang dần được đưa tới gần hơn với người dân, thay vì chỉ tập trung ở các trung tâm hành chính hay đô thị. Giá trị của những điểm hỗ trợ ấy là đã giúp người dân có thể tiếp cận thông tin thị trường, tìm hiểu kỹ thuật sản xuất, tiếp cận dịch vụ công trực tuyến hay tìm kiếm kiến thức mới ngay tại địa phương.
Đoàn viên thanh niên hướng dẫn người dân xã Chiến Thắng, tỉnh Lạng Sơn thực hiện thủ tục hành chính trên Cổng dịch vụ công Kết quả thực hiện Tiểu dự án 2 đã góp phần vào kết quả chung thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế số, xã hội số trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn, với những thành tựu đáng ghi nhận: 100% trường học trên địa bàn tỉnh triển khai các ứng dụng số; trên 95% người dân có hồ sơ sức khỏe điện tử; 100% bệnh viện kết nối với bệnh viện tuyến trên phục vụ khám, chữa bệnh qua nền tảng công nghệ số; 100% bệnh viện triển khai thanh toán điện tử không dùng tiền mặt và sử dụng phần mềm quản lý thông tin bệnh viện. Đó đều là những bước nhằm thu hẹp khoảng cách về cơ hội phát triển giữa vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi với các vùng khác trong tỉnh.
Đáng chú ý, Sở Dân tộc và Tôn giáo đã tham mưu UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 101/KH-UBND ngày 05/5/2021 về thực hiện Đề án “Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số phát triển kinh tế xã hội và đảm bảo an ninh trật tự vùng đồng bào dân tộc thiểu số Việt Nam giai đoạn 2019 -2025” trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn. Trên cơ sở nhiệm vụ được giáo, Sở đã phối hợp với các cơ quan, đơn vị tập trung xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu về công tác dân tộc, bảo đảm đồng bộ, kết nối và chia sẻ thông tin giữa các ngành, các cấp; từng bước đưa công nghệ thông tin vào công tác quản lý, giám sát và đánh giá việc thực hiện chính sách dân tộc.
Một điểm có ý nghĩa đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Lạng Sơn là việc truyền thông, phổ biến kiến thức và hướng dẫn ứng dụng khoa học - kỹ thuật, mô hình sản xuất, dịch vụ công trực tuyến được đẩy mạnh thông qua hệ thống truyền thanh cơ sở, các nền tảng trực tuyến và ngôn ngữ dân tộc phù hợp. Đây là cách tiếp cận cần thiết, bởi có hạ tầng nhưng không có khả năng sử dụng thì công nghệ cũng khó tạo ra giá trị thực tế.
Qua việc triển khai đồng thời các Chương trình Mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025; giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025; phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025, tại tỉnh Lạng Sơn, các nguồn đầu tư ưu tiên phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội đã bảo đảm tối đa các hộ gia đình người dân tộc thiểu số được sử dụng dịch vụ viễn thông, tiếp cận công nghệ thông tin, chương trình chuyển đổi số, phát triển chính quyền số, kinh tế số, xã hội số phục vụ nhu cầu sản xuất và đời sống của Nhân dân, giúp người dân biết sử dụng công nghệ để giải quyết những nhu cầu cụ thể của cuộc sống; thu hẹp khoảng cách về tiếp cận thông tin với các khu vực khác; hỗ trợ đồng bào tiếp cận nhanh chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; các thông tin thị trường, kiến thức sản xuất, y tế, giáo dục... Qua đó thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống và bảo đảm an ninh trật tự tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Thành viên các tổ công nghệ cộng đồng ở Lạng Sơn hướng dẫn trực tiếp người dân thực hành trên điện thoại thông minh, giúp bà con từng bước làm quen và sử dụng thành thạo các nền tảng số thiết yếu trong đời sống hằng ngàyTuy nhiên, quá trình triển khai cũng cho thấy một thực tế, đó là tiến độ một số nội dung của Tiểu dự án 2 còn chậm do hướng dẫn thực hiện của bộ, ngành Trung ương ban hành muộn. Một số dự án ứng dụng công nghệ thông tin sử dụng nguồn vốn đầu tư công không nằm trong danh mục đầu tư công trung hạn nên phải lập dự án đầu tư từ đầu theo quy trình, kéo dài thời gian thực hiện.
Ở phía người sử dụng, những điểm nghẽn còn rõ hơn. Nguồn nhân lực chuyển đổi số tại cơ sở còn yếu, kỹ năng số của người dân, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, còn hạn chế. Hạ tầng số tại một số khu vực chưa đồng bộ, vẫn còn nơi chưa phủ sóng 3G/4G. Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các ngành, lĩnh vực và địa phương chưa thật sự đồng bộ; một số cơ sở dữ liệu và nền tảng dùng chung chưa được liên thông. Đây là những vấn đề nếu không được giải quyết sẽ khiến hiệu quả đầu tư công nghệ chưa tương xứng với nguồn lực đã bỏ ra.
Những hạn chế này gợi ra một yêu cầu quan trọng cho giai đoạn tiếp theo, đó là chuyển đổi số ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi phải đi xa hơn việc “phủ” hạ tầng, tiến tới tạo ra giá trị kinh tế và xã hội cụ thể. Một nền tảng thương mại điện tử chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp sản phẩm địa phương bán được hàng. Một nền tảng nông nghiệp thông minh chỉ thực sự hữu ích khi giúp người dân giảm chi phí, nâng năng suất hoặc tăng giá trị sản phẩm. Một kỹ năng số chỉ thực sự có giá trị khi giúp người dân tiếp cận được dịch vụ, thị trường và những cơ hội sinh kế mới. Đây cũng là hướng đi mà tỉnh Lạng Sơn xác định cho chặng đường tới.
Tỉnh đặt mục tiêu đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực tăng trưởng; phát triển các nền tảng số về du lịch thông minh, nông nghiệp thông minh, sản xuất thông minh, logistics thông minh, thương mại điện tử, giáo dục - y tế thông minh và môi trường. Đến năm 2030, kinh tế số chiếm 30% GRDP, 100% người dân được phủ sóng 5G và 100% cán bộ, công chức cấp tỉnh, cấp xã được bồi dưỡng kỹ năng số căn bản, nhằm đưa khoa học công nghệ, chuyển đổi số trở thành một phương thức mới để mở rộng sinh kế, nâng cao chất lượng dịch vụ công, đưa tri thức đến gần đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đồng thời kết nối những sản phẩm của địa phương với thị trường rộng lớn hơn.
Với Lạng Sơn, khi công nghệ được đưa tới tận cơ sở và đồng bào có đủ kỹ năng để sử dụng, một con đường mới đang được mở ra - con đường mà khoảng cách địa lý không còn là rào cản quá lớn đối với tri thức, dịch vụ và thị trường. Đó cũng là nền tảng để công nghệ thực sự góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển, tạo thêm cơ hội và nângcao đời sống cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi nơi biên cương Tổ quốc.
