Di sản Phật giáo Nam tông Khmer tạo ra sức hút cho du lịch vùng đồng bằng sông Cửu Long

Về các tỉnh vùng đồng bằng sông Cửu Long như Vĩnh Long, An Giang, thành phố Cần Thơ... dễ dàng nhận thấy những ngôi chùa Phật giáo Nam tông Khmer không chỉ là nơi thờ phụng, hành lễ mà còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa, giáo dục và cộng đồng của người dân. Toàn vùng hiện có hơn 460 ngôi chùa Khmer lớn nhỏ. Mỗi ngôi chùa là một kiệt tác kiến trúc nghệ thuật kết hợp hài hòa giữa triết lý Phật giáo Nguyên thủy và tạo hình dân gian phong phú.

Điểm đặc sắc đầu tiên thu hút du khách chính là tính nguyên bản và di sản sống. Du khách đến đây không phải để xem những mô hình phục dựng khô cứng, mà được trực tiếp hòa mình vào đời sống tôn giáo thực thụ. Từ tiếng tụng Kinh Pali ngân vang trong chính điện mỗi buổi sáng, hình ảnh chư tăng khất thực rực rỡ sắc y vàng, đến không khí rộn ràng của các lễ hội truyền thống như Chôl Chnăm Thmây, Ok Om Bok, Sene Dolta hay lễ Dâng y Kathina... Tất cả tạo nên một không gian văn hóa sống động, hấp dẫn du khách trong và ngoài nước muốn tìm kiếm những trải nghiệm văn hóa chân thực.

Trong cốt lõi của du lịch bền vững, việc bảo vệ tài nguyên môi trường là điều kiện tiên quyết. Ở khía cạnh này, di sản Phật giáo Nam tông Khmer sở hữu một thế mạnh tự nhiên xuất phát từ chính giáo lý và lối sống của đồng bào.

Khuôn viên của các ngôi chùa Khmer thường rộng từ vài hecta đến hàng chục hecta, được bao phủ bởi những hàng cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi như sao, dầu, thốt nốt. Chùa Âng (Vĩnh Long) hay chùa Mahatup (chùa Dơi - Cần Thơ) là những ví dụ điển hình khi bản thân ngôi chùa chính là một khu bảo tồn sinh thái thu nhỏ, nơi trú ngụ của hàng nghìn cá thể chim, dơi hay động vật tự nhiên.

Người Khmer quan niệm việc trồng cây, bảo vệ không gian chùa là tích đức. Nét văn hóa ứng xử thân thiện với thiên nhiên này vô tình tạo nên những "lá phổi xanh" tuyệt đẹp, đáp ứng hoàn hảo xu hướng du lịch xanh, du lịch chữa lành và du lịch tìm lại sự cân bằng tinh thần mà du khách hiện đại đang tìm kiếm.

Du lịch bền vững chỉ có thể tồn tại nếu nó đem lại lợi ích thiết thực cho người dân địa phương. Phật giáo Nam tông Khmer đang thể hiện rõ vai trò trụ cột trong việc kết nối du lịch với sinh kế cộng đồng.

Xung quanh các điểm chùa nổi tiếng, hệ thống dịch vụ phụ trợ do chính người dân Khmer vận hành đã và đang phát triển mạnh mẽ. Đó là các làng nghề truyền thống như làm cốm dẹp, vẽ tranh trên kính, đan đẽo mặt nạ Chằn, chạm khắc gỗ, hay các đội ghe Ngo, dàn nhạc ngũ âm phục vụ du khách.

Thông qua các tour du lịch cộng đồng, du khách không chỉ tham quan chùa mà còn nghỉ lại nhà dân (homestay), thưởng thức ẩm thực đặc trưng như bún nước lèo, bánh canh Ben Hai, mua sắm sản phẩm OCOP địa phương. Việc khai thác du lịch dựa trên nền tảng di sản giúp tạo việc làm tại chỗ, tăng thu nhập cho đồng bào dân tộc thiểu số, đồng thời khơi dậy niềm tự hào dân tộc, giúp họ có thêm nguồn lực để quay trở lại trùng tu di sản. 

Sức hút lớn nhất trong lòng du khách hiện đại có lẽ nằm ở tính bản nguyên. Nơi đây không có những dịch vụ chèo kéo, cũng không chạy theo xu hướng thương mại hóa xô bồ.

Chính sự tôn nghiêm của không gian thiền tịnh, kết hợp với thái độ hiếu khách và nụ cười hòa nhã của chư tăng cùng bà con phật tử đã tạo nên một lực hấp dẫn đặc biệt. Du khách đến đây tự khắc đi nhẹ, nói khẽ, buông bỏ những bận rộn thường nhật để trải nghiệm du lịch chậm, nhìn sâu, cảm nhận nhiều hơn là chỉ chụp ảnh check-in.

Dù tiềm năng là rất lớn, việc phát triển du lịch dựa trên di sản Phật giáo Nam tông Khmer cũng đặt ra không ít thách thức. Ranh giới giữa khai thác du lịch và xâm phạm tính thương mại hóa không gian thiêng liêng vốn rất mong manh. Để du lịch thực sự bền vững, các địa phương vùng đồng bằng sông Cứu Long cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp: 

Một là, quản lý sức chứa và tôn trọng không gian tôn giáo. Xây dựng quy chuẩn ứng xử cho du khách khi ghé thăm chùa; phân luồng du khách hợp lý vào các dịp lễ lớn để tránh gây quá tải không gian thiêng.

Hai là, nâng cao năng lực cộng đồng. Đào tạo người dân địa phương và các sư tăng trẻ thành những thuyết minh viên di sản, giúp truyền tải chính xác chiều sâu văn hóa - lịch sử đến du khách.

Ba là, liên kết vùng gắn với sản phẩm đặc thù. Mở rộng các tuyến du lịch chuyên đề như "Hành trình di sản Khmer Nam Bộ", kết nối chuỗi điểm đến nhiều tỉnh thành trong khu vực thay vì các sản phẩm đơn lẻ, trùng lặp.

Di sản Phật giáo Nam tông Khmer không chỉ là tài sản tinh thần vô giá của đồng bào Khmer mà còn là tài nguyên du lịch đặc sắc của Việt Nam. Khai thác di sản này theo hướng bền vững, tôn trọng bản sắc và đem lại lợi ích cho cộng đồng chính là chìa khóa vàng để du lịch Nam Bộ vươn xa, vừa giữ vững được bản sắc văn hóa dân tộc trong dòng chảy hội nhập.