Già làng Bríu Thiện - Người giữ cho làng sống tử tế

Xã Sông Kôn có địa bàn rộng, dân cư đông, trong hơn 8.600 nhân khẩu thì có gần 90% là đồng bào Cơ Tu. Địa hình chia cắt, đời sống đồng bào còn nhiều khó khăn, từng có thời điểm nhiều thanh thiếu niên vi phạm pháp luật, tệ nạn xã hội len lỏi, mâu thuẫn nội tộc phát sinh, hủ tục kéo dài. Trước thực tế ấy, già Bríu Thiện, một đảng viên lâu năm, nguyên Trưởng Công an xã trăn trở nhiều đêm liền. Ông hiểu rõ: với người Cơ Tu, tiếng nói của già làng, của dòng họ có sức nặng hơn mọi khẩu hiệu. Muốn giữ làng yên, phải giữ từ từng gia đình. Muốn con cháu nghe, phải nói bằng đạo lý Tổ tiên.

Từ suy nghĩ đó, năm 2022, già Bríu Thiện chủ động đề xuất và trực tiếp khởi xướng mô hình “Dòng họ Bríu tự quản về an ninh trật tự”. Ông cùng bà con đến nhà Gươl soạn thảo hương ước, quy ước riêng của dòng họ: không vi phạm pháp luật, không để con em sa vào tệ nạn, không tảo hôn, không kết hôn cận huyết thống, không phá rừng, không mê tín dị đoan; mọi mâu thuẫn phải được hòa giải trong tinh thần đoàn kết.

Những quy ước ấy được nhắc lại trong mỗi cuộc họp họ tộc, được phân tích bằng câu chuyện đời thường, bằng chính những bài học ông từng trải qua. Ai vi phạm bị phê bình công khai trước dòng họ, một hình thức răn dạy vừa nghiêm khắc, vừa thấm thía.

Giữ gìn an ninh trật tự với già Bríu Thiện không đơn thuần là ngăn ngừa vi phạm, mà là xây dựng một môi trường văn hóa lành mạnh để cái xấu không có chỗ nảy sinh.

Bởi vậy, ông đặc biệt chú trọng phục hồi và nuôi dưỡng đời sống văn hóa truyền thống. Những buổi sinh hoạt cộng đồng được tổ chức đều đặn hơn. Những điệu múa tâng tung - da dá, tiếng trống, tiếng chiêng được vang lên trong lễ hội, trong đón khách, trong các dịp sinh hoạt văn hóa.

Ba năm qua, mô hình “Dòng họ Bríu tự quản về ANTT” đã cung cấp hơn 50 nguồn tin có giá trị, giúp lực lượng công an xử lý kịp thời nhiều vụ việc ngay từ khi mới manh nha. Tỷ lệ thanh niên vi phạm pháp luật giảm hơn 70%. Ma túy, trộm cắp có tổ chức không còn xuất hiện. Mâu thuẫn nội bộ được hòa giải ngay tại cơ sở, không để kéo dài, không để xô xát. Nhưng điều quan trọng hơn, theo già Thiện, là “con cháu đã biết xấu hổ khi làm điều sai và biết tự hào khi làm điều đúng”.

Trong đời sống thường ngày, già Bríu Thiện là người cha, người ông nghiêm khắc nhưng ấm áp tình cảm. Sáu trong bảy người con trai của ông đang sinh sống và làm du lịch cộng đồng tại Bhơ Hôồng, tất cả đều được ông dạy từ nhỏ về nghề truyền thống, về phong tục, về cách làm người.

Các con dâu của già Thiện cũng là lực lượng quan trọng gìn giữ văn hóa ẩm thực. Khi có khách du lịch, ông phân công nấu nướng, hướng dẫn cách chế biến bánh sừng trâu, cơm lam, gà rừng, rau rừng…, đúng hương vị Cơ Tu. Ông muốn phụ nữ trong làng thấy rõ họ đang giữ gìn văn hóa ẩm thực của dân tộc.

Những lúc rảnh rỗi, già Thiện lại ngồi trước hiên nhà, tỉ mẩn đan từng chiếc gùi, chiếc rổ. Mỗi sản phẩm mất hàng tháng, nhưng với ông, đó là cách kể lại câu chuyện của Tổ tiên bằng đôi tay cần mẫn.

Khi an ninh được giữ vững, đời sống văn hóa được khơi dậy, làng Bhơ Hôồng dần tìm ra hướng đi mới. Du lịch cộng đồng phát triển, nhiều thanh niên trở thành hướng dẫn viên, nghệ nhân biểu diễn, thợ thủ công. Bản sắc văn hóa không còn nằm trong ký ức, mà trở thành sinh kế, thành niềm tự hào.

Già Bríu Thiện còn lập quỹ khuyến học của dòng họ, vận động con cháu đến trường đầy đủ. 100% trẻ em trong tộc họ được đi học. Nhiều người trưởng thành, trở thành giáo viên, cán bộ, công an viên, quay về phục vụ chính quê hương mình.

Theo Thiếu tá Hồ Quốc Tăng, Trưởng Công an xã Sông Kôn, già làng Bríu Thiện chính là cầu nối vững chắc giữa ý Đảng và lòng dân, là điểm tựa tinh thần quan trọng để phong trào “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc” đi vào chiều sâu và bền vững.

Chiều buông trên dãy Trường Sơn. Khói lam bảng lảng trên những mái nhà sàn. Già Bríu Thiện ngồi trước hiên, ánh nắng cuối ngày hắt lên gương mặt hiền từ. Ở tuổi xế chiều, ông vẫn miệt mài vun trồng từng giá trị nhỏ: từ nếp sống gia đình đến kỷ cương bản làng, từ điệu múa cổ đến hành vi ứng xử văn minh.