Hòa thượng Chau Ty - Tĩnh lặng một đường kim, trọn vẹn một tâm thiền

Di sản khắc trên nếp lá

Kinh lá buông (Satra Ole) không đơn thuần là những trang thư tịch ghi chép kinh văn Phật giáo Nam tông hay tri thức dân gian Khmer. Mỗi bộ kinh là một công trình nghệ thuật  tinh xảo, nơi tri thức và niềm tin tâm linh được cô đọng trên từng nếp lá.

Để tạo ra một bản kinh có tuổi thọ hàng trăm năm, quy trình chế tác đòi hỏi sự chuẩn xác gần như tuyệt đối. Lá buông tươi sau khi thu hoạch phải trải qua hàng loạt công đoạn phức tạp: phơi sương, luộc qua nước thảo mộc, ép phẳng rồi mới cắt thành từng khổ tiêu chuẩn. Nghệ nhân không dùng cọ hay mực thông thường để viết, mà dùng một loại kim kim loại nhọn đặc chế gọi là Đek-cha để trực tiếp chạm khắc từng nét chữ Khmer cổ hoặc tiếng Pali lên mặt lá.

Sau khi khắc xong, người ta quét lên mặt lá một lớp hỗn hợp than mực pha dầu hỏa. Mực thấm sâu vào các vệt khắc rồi đọng lại thành những dòng chữ đen nhánh, rõ nét. Nhờ kỹ thuật độc đáo này, các bộ Kinh lá buông có khả năng chống mối mọt, chịu được độ ẩm cao và tồn tại thách thức thời gian qua nhiều thế kỷ.

Tuy nhiên, sự khan hiếm của nguyên liệu cùng độ khó khắt khe trong kỹ thuật chế tác đã khiến di sản này đứng trước nguy cơ thất truyền. Số người nắm giữ trọn vẹn bí quyết khắc kinh lá buông tại miền Tây Nam Bộ hiện chỉ còn đếm trên đầu ngón tay. Trong số đó, Trưởng lão Hòa thượng Chau Ty - Phó Pháp chủ Hội đồng Chứng minh Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Nghệ nhân Nhân dân - được xem là người nắm giữ "chìa khóa" quan trọng nhất để giữ lại nét chữ cổ cho mai sau.

Tĩnh lặng một đường kim, trọn vẹn một tâm thiền

Bén duyên với chữ Khmer cổ và kỹ thuật chép kinh từ khi mới xuất gia làm chú tiểu, Hòa thượng Chau Ty đã dành trọn hơn nửa thế kỷ gắn bó với những phiến lá buông. Đến nay, dù tuổi đã cao, đôi tay đã xuất hiện những vệt thời gian và thị lực không còn như trước, Hòa thượng vẫn miệt mài bên khung cửa sổ ngập ánh sáng của chùa Soài So để nối dài từng dòng chữ cổ.

Theo Hòa thượng, việc khắc Kinh lá buông không chỉ là sự sao chép văn bản, mà bản chất là một quá trình tu tập khắt khe. Mũi kim Đek-cha rất nhỏ, mặt lá buông lại mỏng và giòn. Khi đặt mũi kim xuống lá, người khắc phải giữ tâm hoàn toàn tĩnh lặng, lực tay phải đều đặn đến từng mi-li-mét. Chỉ một phút lơ đãng khiến lực tay quá mạnh làm rách lá, hoặc đường nét nông sâu không đều, toàn bộ phiến lá đó sẽ phải bỏ đi, công sức hàng giờ đồng hồ coi như tan biến.

Sự tỷ mỉ, nghiêm cẩn ấy không chỉ tạo nên những bộ kinh có giá trị mỹ thuật và tâm linh cao, mà còn đóng góp quyết định vào việc đưa "Tri thức và kỹ thuật viết chữ trên lá buông của người Khmer tỉnh An Giang" được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2017.

Mạch sống tiếp nối từ mái chùa Soài So

Một di sản dù quý giá đến đâu, nếu chỉ dừng lại ở việc cất giữ trong tủ kính hay phụ thuộc vào một cá nhân, thì nguy cơ mai một vẫn luôn hiện hữu. Ý thức rõ điều đó, Trưởng lão Hòa thượng Chau Ty đã có một quyết định mang tính bước ngoặt: bước qua những quy định "biệt truyền" khắt khe của quá khứ để chủ động mở lớp truyền dạy kỹ nghệ này.

Ngay tại chùa Soài So, Hòa thượng đã trực tiếp cầm tay chỉ việc, hướng dẫn kỹ thuật mài kim, chọn lá và cách điều phối lực tay cho các chư tăng trẻ cũng như sư sãi trong vùng Bảy Núi. Những lớp học chữ Khmer cổ và kỹ thuật khắc Kinh lá buông dần được hình thành, giúp thế hệ trẻ không chỉ đọc được thư tịch của tổ tiên mà còn tự tay tiếp nối công việc của các bậc tiền nhân.

Giữa nhịp sống hiện đại cuồn cuộn đổi thay, hình ảnh Trưởng lão Hòa thượng Chau Ty lặng lẽ ngồi bên khung cửa chùa, cẩn trọng khắc từng nét chữ trên phiến lá mỏng đã trở thành một biểu tượng đẹp của tinh thần giữ gìn cội nguồn. Nhờ ngọn lửa nhiệt huyết và tâm nguyện bao la của Hòa thượng, Kinh lá buông không còn là ký ức của quá khứ, mà đang tiếp tục sống một đời sống sinh động, vẹn nguyên giá trị trong cộng đồng đồng bào Khmer Nam Bộ hôm nay.