Một góc bản Huổi Lóng, xã Na Sang, tỉnh Điện Biên, với cảnh quan thiên nhiên còn giữ nét nguyên sơĐánh thức tiềm năng
Cách phường Điện Biên Phủ khoảng 38km, bản Huổi Lóng sở hữu không gian thiên nhiên còn nhiều nét nguyên sơ với suối, ao tự nhiên, ruộng sản xuất và những cánh rừng được cộng đồng bảo vệ. Dòng Nậm Mức cùng lòng hồ thủy điện Long Tạo tạo điều kiện để tổ chức các hoạt động tham quan bằng xuồng, ngắm cảnh và khám phá thiên nhiên. Xen giữa không gian ấy là những nếp nhà gỗ, sinh hoạt thường ngày và nét văn hóa đặc trưng của đồng bào Mông.
Không chỉ có lợi thế về cảnh quan, Huổi Lóng còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống như trang phục, nghề thêu, ẩm thực, nhạc cụ dân tộc và các điệu múa dân gian. Đây là những chất liệu quan trọng để địa phương xây dựng sản phẩm du lịch mang dấu ấn riêng, thay vì chỉ khai thác lợi thế sẵn có của thiên nhiên.
Nghệ nhân Vừ A Nếnh ở bản Huổi Lóng, xã Na Sang, tỉnh Điện Biên, tích cực trao truyền và gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào MôngĐặc biệt, nghệ thuật sáo Mông được xác định là điểm nhấn trong định hướng phát triển du lịch của bản. Nghệ nhân Vừ A Nếnh, người có nhiều năm nghiên cứu, chế tác và trình diễn nhạc cụ, đang góp phần gìn giữ, truyền dạy âm nhạc truyền thống cho thế hệ trẻ. Những lớp học sáo, khèn tại bản không chỉ nối dài mạch nguồn văn hóa mà còn mở ra khả năng tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho du khách.
Từ lợi thế đó, UBND xã Na Sang xây dựng đề án phát triển bản du lịch cộng đồng Huổi Lóng giai đoạn 2026 - 2030, với định hướng “Huổi Lóng - Bản nghệ thuật sáo Mông giữa rừng nguyên sinh bên dòng Nậm Mức”. Trọng tâm là kết hợp cảnh quan thiên nhiên với văn hóa địa phương, từng bước hình thành các sản phẩm du lịch có khả năng thu hút khách và tạo nguồn thu tại chỗ.
Tạo sinh kế bền vững
Theo khảo sát của địa phương, giai đoạn 2022 - 2025, Huổi Lóng ước đón khoảng 5.000 lượt khách. Bản hiện có khoảng 10 xuồng phục vụ tham quan lòng hồ. Tuy nhiên, các hoạt động du lịch vẫn còn phân tán, dịch vụ lưu trú chưa phát triển ổn định, chưa hình thành chuỗi trải nghiệm đủ sức giữ chân du khách.
Để khắc phục những hạn chế này, địa phương định hướng xây dựng các hành trình kết nối nhiều hoạt động: tham quan lòng hồ bằng xuồng, khám phá suối và rừng, tìm hiểu đời sống đồng bào Mông, trải nghiệm sản xuất nông nghiệp, thưởng thức món ăn truyền thống và tìm hiểu nghề thủ công. Với những chuyến đi dài ngày, du khách có thể lưu trú tại nhà dân, hòa mình vào nhịp sống bản làng và khám phá văn hóa địa phương một cách gần gũi hơn.
Nghệ nhân Vừ A Nếnh truyền dạy sáo Mông cho thế hệ trẻĐiểm khác biệt được kỳ vọng nằm ở trải nghiệm nghệ thuật sáo Mông. Thay vì chỉ xem biểu diễn văn nghệ, du khách có thể tìm hiểu cách chế tác nhạc cụ, nghe nghệ nhân giới thiệu về âm thanh, kỹ thuật trình diễn và thử thực hành dưới sự hướng dẫn. Khi được đặt trong không gian văn hóa bản địa, tiếng sáo không chỉ là tiết mục phục vụ du lịch mà còn trở thành cầu nối để du khách hiểu hơn về đời sống tinh thần của đồng bào.
Bên cạnh văn hóa, du lịch nông nghiệp cũng được địa phương quan tâm. Tháng 7/2026, UBND xã Na Sang phối hợp với Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc khảo sát tiềm năng phát triển du lịch nông nghiệp tại Huổi Lóng, tập trung đánh giá cảnh quan, điều kiện sản xuất và khả năng tổ chức các hoạt động tham quan, trải nghiệm gắn với nông nghiệp. Hướng đi này có thể góp phần nâng cao giá trị nông sản, đa dạng hóa dịch vụ và tạo thêm cơ hội tiêu thụ sản phẩm của người dân.
Phụ nữ Mông bản Huổi Lóng góp phần giới thiệu, quảng bá bản sắc văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồngTheo đó, việc phát triển du lịch cộng đồng cũng đặt ra yêu cầu bảo đảm người dân thực sự là chủ thể. Huổi Lóng hiện có 32 hộ nghèo và 35 hộ cận nghèo, vì vậy tạo việc làm, cải thiện thu nhập là mục tiêu quan trọng. Theo định hướng của đề án, các hộ có nhà gỗ đủ điều kiện có thể phát triển dịch vụ lưu trú; những hộ khác tham gia cung cấp thực phẩm, nông sản, phục vụ xuồng, hướng dẫn tham quan, biểu diễn văn nghệ hoặc sản xuất quà lưu niệm.
Để các hoạt động vận hành hiệu quả, địa phương dự kiến hình thành tổ hợp tác hoặc hợp tác xã du lịch cộng đồng, tổ chức các nhóm dịch vụ và điều phối khách. Người dân cũng cần được bồi dưỡng kỹ năng đón tiếp, chế biến món ăn, bảo đảm an toàn thực phẩm, hướng dẫn trải nghiệm và quảng bá trên nền tảng số. Khi các dịch vụ được kết nối, cơ chế phân chia lợi ích minh bạch và chất lượng phục vụ được nâng lên, du lịch mới có thể tạo nguồn thu ổn định cho nhiều hộ gia đình.
Trải nghiệm đi xuồng trên lòng hồ, khám phá cảnh quan thiên nhiên và đời sống bản làng tại Huổi LóngPhát triển du lịch đi đôi với gìn giữ bản sắc
Theo lộ trình đề án, đến năm 2027, Huổi Lóng phấn đấu hình thành 5 sản phẩm du lịch đặc trưng, có 3 - 5 hộ làm homestay đủ điều kiện đón khách và thu hút khoảng 2.000 - 2.500 lượt khách mỗi năm. Đến năm 2030, bản đặt mục tiêu đón 4.500 - 6.000 lượt khách/năm, phát triển 8 - 10 homestay đạt tiêu chuẩn, thu hút 20 - 25 hộ tham gia trực tiếp hoặc cung ứng dịch vụ. Đây là những mục tiêu cần được hiện thực hóa từng bước, gắn với khả năng đáp ứng về hạ tầng, nhân lực và chất lượng sản phẩm.
Cùng với phát triển dịch vụ, bảo vệ môi trường và gìn giữ bản sắc văn hóa phải được đặt ở vị trí trung tâm. Việc khai thác cảnh quan lòng hồ, rừng và suối cần đi đôi với thu gom, xử lý rác thải, bảo vệ nguồn nước, hạn chế tác động đến hệ sinh thái. Không gian bản làng cần được chỉnh trang hài hòa với kiến trúc truyền thống, tránh bê tông hóa tràn lan hoặc làm biến đổi cảnh quan vốn tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến.
Dòng Nậm Mức uốn mình giữa núi rừng, tạo cảnh quan thiên nhiên thơ mộng và tiềm năng phát triển du lịch trải nghiệm tại bản Huổi LóngQuan trọng hơn, văn hóa chỉ có thể được bảo tồn bền vững khi tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng. Việc truyền dạy sáo, khèn, nghề thủ công và các giá trị truyền thống cho thế hệ trẻ cần được duy trì thường xuyên, không phụ thuộc hoàn toàn vào nhu cầu biểu diễn phục vụ khách du lịch. Đây cũng là nền tảng để các hoạt động trải nghiệm giữ được tính chân thực, tránh biến văn hóa thành sản phẩm trình diễn đơn giản.
Nguồn nước tự nhiên góp phần tạo nên cảnh quan sinh thái và tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng tại bản Huổi LóngTừ những lợi thế sẵn có, Huổi Lóng đang từng bước tìm lời giải cho bài toán kết hợp bảo tồn và phát triển. Khi cảnh quan lòng hồ được kết nối với trải nghiệm nông nghiệp, văn hóa và sinh hoạt bản làng, điểm đến sẽ có thêm sức hấp dẫn. Nhưng thành công không chỉ được đo bằng số lượt khách hay doanh thu, mà còn ở việc người dân có thêm sinh kế, các giá trị truyền thống được trao truyền và môi trường tự nhiên được gìn giữ. Đó chính là nền tảng để Huổi Lóng trở thành điểm đến du lịch cộng đồng mang đậm bản sắc Mông giữa núi rừng Điện Biên./.