Analytic
Thứ hai, ngày 02/01/2026

Làng đá cổ bình yên giữa non nước Cao Bằng

Xuân Thương - 19:10, 15/11/2026

(DTTG) - Nép mình giữa những dãy núi đá vôi trùng điệp và cánh đồng xanh mướt, Bản Mom (xã Đàm Thủy, tỉnh Cao Bằng) níu chân du khách bởi những ngôi nhà sàn tường đá mang kiến trúc độc đáo. Không ồn ào, náo nhiệt, ngôi làng mang vẻ đẹp mộc mạc, lưu giữ bản sắc văn hóa của người Tày giữa miền non nước Cao Bằng.

Bản Mom mang vẻ đẹp mộc mạc, bình yên
Cánh đồng lúa trước Bản Mom

Cách cầu Bản Mom không xa, ngôi làng cổ hiện ra bình yên bên dòng sông Tha Mom, phía xa là những dãy núi đá vôi nối tiếp nhau. Những ngôi nhà sàn đá nép mình bên sườn núi, hướng ra cánh đồng, tạo nên khung cảnh làng quê miền núi vừa khoáng đạt, vừa gần gũi. Đến đây, du khách dễ dàng cảm nhận nhịp sống chậm rãi, bình dị, khác hẳn sự náo nhiệt của những điểm du lịch đông đúc.

Theo người dân địa phương, tên gọi Bản Mom bắt nguồn từ dòng sông Tha Mom chảy phía trước làng. Trong tiếng Tày, "Tha" có nghĩa là sông. Cách đặt tên này cũng phản ánh nét văn hóa của đồng bào Tày, khi nhiều địa danh được gọi theo những dòng sông, con suối, cánh đồng hay ngọn núi gắn bó với đời sống cộng đồng.

Điểm khiến Bản Mom trở nên khác biệt là những ngôi nhà sàn có phần tường và nền xây bằng đá, kết hợp với hệ thống cột, kèo gỗ. Đây là kiểu kiến trúc thích ứng với điều kiện tự nhiên của vùng núi đá Đông Bắc, nơi đá là vật liệu sẵn có quanh khu vực cư trú.

Chị Nông Thị Thu, người dân Bản Mom cho biết, nhà truyền thống thường có hai tầng. Tầng dưới được sử dụng để chứa nông cụ, phục vụ sản xuất và sinh hoạt; tầng trên là không gian sinh sống của gia đình. Trước đây, mỗi ngôi nhà thường có từ hai đến ba thế hệ cùng chung sống.

Những bức tường đá được xếp thủ công, lối đi nhỏ len giữa các ngôi nhà, khoảng sân trước nhà và những thửa ruộng dưới chân núi đã tạo nên nét riêng cho không gian làng cổ. Kiến trúc ở đây không cầu kỳ nhưng thể hiện sự khéo léo, khả năng tận dụng vật liệu tự nhiên và kinh nghiệm thích nghi với môi trường sống của người Tày.

Chị Nông Thị Thu chia sẻ những câu chuyện về lịch sử hình thành bản làng và kiến trúc nhà ở truyền thống của đồng bào Tày ở Bản Mom
Chị Nông Thị Thu chia sẻ những câu chuyện về lịch sử hình thành bản làng và kiến trúc nhà ở truyền thống của đồng bào Tày ở Bản Mom

Hiện Bản Mom còn khoảng 20 ngôi nhà sàn đá truyền thống. Một số gia đình vẫn sinh sống trong những ngôi nhà được gìn giữ qua nhiều thế hệ, trong khi một số công trình đã không còn người ở, mái nhà xuống cấp theo thời gian. Dẫu vậy, nhiều ngôi nhà vẫn giữ được những nét kiến trúc cơ bản, góp phần lưu lại diện mạo của một bản làng cổ giữa vùng núi đá.

Không chỉ có những ngôi nhà độc đáo, sức hấp dẫn của Bản Mom còn đến từ sự hài hòa giữa kiến trúc và cảnh quan. Những hàng rào đá, con đường nhỏ, ruộng lúa, dòng sông và núi đá vôi bao quanh tạo thành một không gian làng quê đặc trưng. Du khách đến đây có thể thong thả dạo quanh bản, ngắm cảnh đồng quê, tìm hiểu kiến trúc nhà sàn đá và trò chuyện với người dân để hiểu thêm về phong tục, tập quán của đồng bào Tày.

Một góc làng cổ Bản Mom với những ngôi nhà, hàng rào đá
Một góc làng cổ Bản Mom với những ngôi nhà, hàng rào đá

Không chỉ là nơi lưu giữ những dấu tích kiến trúc xưa, Bản Mom còn có tiềm năng trở thành điểm đến trải nghiệm văn hóa đặc sắc của xã Đàm Thủy. Lợi thế của ngôi làng nằm ở sự kết hợp giữa cảnh quan tự nhiên, kiến trúc nhà ở truyền thống và đời sống văn hóa của cộng đồng người Tày.

Nhận thấy những giá trị đó, chính quyền xã Đàm Thủy đã xây dựng Đề án phục dựng, bảo tồn và phát huy giá trị không gian văn hóa truyền thống làng đá cổ Bản Mom gắn với phát triển du lịch cộng đồng.

Ông Đặng Lê Nam, Chủ tịch UBND xã Đàm Thủy, cho biết, địa phương định hướng đầu tư hệ thống giao thông kết nối với xóm Bản Mom, đồng thời vận động người dân và kêu gọi các nhà đầu tư tham gia phục dựng những ngôi nhà đá cổ, từng bước hình thành điểm du lịch cộng đồng.

Theo ông Nam, Bản Mom có những giá trị kiến trúc, văn hóa truyền thống cùng cảnh quan tự nhiên thuận lợi để khai thác du lịch. Địa phương kỳ vọng từng bước xây dựng Bản Mom trở thành một "làng đá Khuổi Ky thứ hai" trên địa bàn xã Đàm Thủy.

Để định hướng này phát huy hiệu quả, công tác bảo tồn cần đặt lên hàng đầu, nhất là việc giữ gìn kết cấu kiến trúc nguyên bản, cảnh quan và không gian cư trú truyền thống. Cùng với đó, cần khuyến khích người dân tham gia làm du lịch thông qua các hoạt động giới thiệu nhà sàn đá, văn hóa Tày, ẩm thực địa phương và trải nghiệm sinh hoạt địa phương.

Nhà sàn mang đậm dấu ấn văn hóa và kiến trúc truyền thống của đồng bào Tày ở Bản Mom
Nhà sàn mang đậm dấu ấn văn hóa và kiến trúc truyền thống của đồng bào Tày ở Bản Mom

Bản Mom không cần những công trình hiện đại hay dịch vụ du lịch quy mô lớn để tạo sức hút. Giá trị của nơi này chính là những ngôi nhà sàn đá mang dấu ấn thời gian, những con đường nhỏ quanh bản, cánh đồng dưới chân núi và nhịp sống bình dị của người dân.

Giữa miền non nước Cao Bằng, Bản Mom vẫn lặng lẽ lưu giữ một nét kiến trúc và không gian văn hóa riêng. Nếu được bảo tồn đúng hướng, ngôi làng không chỉ trở thành điểm dừng chân hấp dẫn trong hành trình khám phá Đàm Thủy mà còn góp phần gìn giữ di sản kiến trúc truyền thống của đồng bào Tày cho các thế hệ mai sau./.