“Jrai ơi” - Tiếng gọi thân thương từ buôn làng

Ít ai biết rằng khởi xướng thương hiệu này không phải là người Jrai mà lại là một phụ nữ dân tộc Mnông - đó là chị H’Uyên Niê. Sinh ra ở Đắk Lắk nhưng bén duyên làm dâu trên đất Gia Lai, những năm công tác tại địa phương, chị trăn trở chứng kiến nhiều phụ nữ Jrai vẫn ngày ngày ngồi bên khung cửi, miệt mài dệt nên những tấm thổ cẩm tinh xảo, thế nhưng những sản phẩm chứa đựng biết bao công sức và tri thức văn hóa tộc người lại cứ loay hoay trong cảnh tìm đầu ra.

Trăn trở ấy thôi thúc chị H’Uyên quyết tìm một con đường khác. Tháng 8/2019, chị đứng lên thành lập Câu lạc bộ dệt thổ cẩm Ia Mơ Nông, sau đó tiếp tục xây dựng Tổ liên kết du lịch cộng đồng làng Kép (trước thuộc xã Ia Mơ Nông, nay là xã Ia Ly) nhằm gắn kết giữa bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng, với kỳ vọng thúc đẩy phát triển kinh tế từ bản sắc văn hóa dân tộc, trong đó có việc mở rộng thị trường tiêu thụ cho sản phẩm thổ cẩm của người Jrai.

Sau gần 7 năm nỗ lực, từ 15 nghệ nhân dệt thổ cẩm và đan lát, mạng lưới liên kết dần mở rộng, thu hút 30 nghệ nhân tham gia nội dung dệt thổ cẩm và hơn 40 người là nghệ nhân cồng chiêng, đan lát, tạc tượng gỗ truyền thống. Từ mối liên kết ấy, khăn thổ cẩm “Jrai ơi” ra đời và trở thành điểm nhấn để du khách nhớ mãi không quên ấn tượng về làng Kép.

Theo chị H’Uyên Niê, “Jrai ơi” được lựa chọn đặt tên cho chiếc khăng quàng vì nó như một lời chào, một tiếng gọi gần gũi, thân thương từ buôn làng gửi đến du khách. Trên nền vải dệt thủ công là những gam màu đặc trưng đỏ, đen, trắng, xanh của người Jrai. Xen giữa các dải màu là những hoa văn kể chuyện về cuộc sống thường ngày của đồng bào. Đó là hình ảnh trai gái đi hội, điệu xoang bên bếp lửa, cảnh giã gạo, trỉa bắp hay những sinh hoạt cộng đồng quen thuộc. Mỗi chiếc khăn giống như một trang ký ức. Ở đó có sự kiên trì, nhẫn nại cùng tình yêu văn hóa dân tộc của những người phụ nữ đã dành hàng chục năm gắn bó với khung cửi. Ở đó, có hình ảnh những nghệ nhân tuổi ngoài bảy mươi vẫn kiên trì truyền lại cho con cháu để nghề thủ công của dân tộc tránh khỏi nguy cơ bị mai một...

Từ khi tham gia tổ liên kết, sản phẩm khăn quàng “Jrai ơi” đã định vị trong lòng du khách, được du khách yêu thích mua làm đồ lưu niệm, vì thế sức tiêu thụ cũng tốt hơn - nghệ nhân Rơ Châm Phảih phấn khởi chia sẻ. Tháng 11/2024, sản phẩm khăn thổ cẩm “Jrai ơi” bước lên tầm cao mới khi được công nhận OCOP 3 sao. Dấu mốc ấy không chỉ là sự ghi nhận đối với chất lượng sản phẩm mà còn cho thấy khả năng kết nối giữa bảo tồn văn hóa và phát triển sinh kế cộng đồng. Mừng hơn cả là từ tiếng gọi thân thương của một sản phẩm thủ công đã góp phần lôi cuốn hơn 5.000 lượt khách mỗi năm, trong đó khách quốc tế chiếm 40% đến với làng Kép, mang lại thu nhập bình quân từ các hoạt động du lịch cho tổ liên kết khoảng 150 triệu đồng/năm, góp phần cải thiện đời sống cho hàng chục hộ gia đình trong làng.

Đằng sau mỗi chiếc khăn bán ra là thêm một cơ hội việc làm cho phụ nữ dân tộc thiểu số, thêm một lý do để những tiếng thoi đưa lách cách trên khung cửi tiếp tục vang lên trong các ngôi nhà sàn, mang lại nụ cười cho người Jrai.

“Jrai ơi” không chỉ là tên gọi của một chiếc khăn. Đó là tiếng gọi của ký ức văn hóa, là sắc màu của đại ngàn Tây Nguyên được dệt lại bằng tình yêu nghề và sự sáng tạo của những người phụ nữ. Mỗi chiếc khăn là một tác phẩm được người tiêu dùng trân quý vì sự tỉ mỉ và câu chuyện văn hóa phía sau. Từ những sợi chỉ nhỏ bé, những người phụ nữ Jrai, Mnông ở Tây Nguyên đang viết tiếp câu chuyện văn hóa của dân tộc mình theo một cách mới, bước ra thị trường, hội nhập cùng cuộc sống đương đại nhưng vẫn giữ nguyên những giá trị được trao truyền qua bao thế hệ. "Đây không chỉ là hoạt động bảo tồn mà còn là sự chuyển dịch vai trò của phụ nữ từ người gìn giữ sang người làm chủ và lan tỏa văn hóa", bà Lê Thị Ngọc Lam - Chủ tịch Hội LHPN tỉnh Gia Lai ghi nhận.