Kèo nèo - đặc sản mùa nước nổi

Đặc sản bình dân

Kèo nèo là loại cây cho thu hoạch quanh năm, song phát triển mạnh nhất và có sản lượng rất cao là vào mùa nước nổi (khoảng từ tháng 7 đến tháng 11 Âm lịch hằng năm ở miền Tây Nam Bộ). Vào chính vụ, khi con nước dâng cao, cây càng vươn dài, cọng to, non và giòn hơn. Theo người dân địa phương, khi mới ăn, rau có vị hơi nhẩn đắng và chát nhẹ, nhưng càng nhai càng cảm nhận được vị ngọt mát.

Nếu trước đây, kèo nèo chỉ xuất hiện trong những bữa cơm đạm bạc của người dân vùng sông nước thì nay đã có mặt trong hầu hết thực đơn của các nhà hàng chuyên ẩm thực miền Tây Nam Bộ. Kèo nèo có thể ăn sống cùng các món kho, chấm kho quẹt, nước mắm, làm gỏi, muối chua, xào với tép, tôm hoặc thịt... Tuy nhiên, hương vị đặc trưng riêng được nhiều người nhớ nhất vẫn là canh chua cá linh và lẩu mắm không thể thiếu được kèo nèo.

Thu nhập ổn định từ Kèo nèo

Kèo nèo lên hàng “đặc sản” đã mang lại nguồn thu nhập khá ổn định cho nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số ở miền Tây Nam Bộ. Chị Neang Lai Nga, người Khmer ở xã Tri Tôn, tỉnh An Giang cho biết: “Ngày trước, kèo nèo mọc đầy ở ao, bờ ruộng, vùng trũng, ít người để ý. Chỉ khi nhà hết rau mới ra ngắt tạm vài nắm về ăn. Tuy vậy, nếu khéo chế biến thì kèo nèo lại là món ăn vô cùng hấp dẫn. Vì thế, vào mùa nước nổi, kèo nèo là nguồn thu nhập thêm của gia đình tôi”.

Không chỉ tiêu thụ tại các tỉnh, thành miền Tây Nam Bộ, kèo nèo còn được các cửa hàng bán nông sản đặc sản đưa lên thị trường Thành phố Hồ Chí Minh, ra Hà Nội và nhiều địa phương khác. Giá kèo nèo vào dịp khan hiếm có thể lên tới 100.000-120.000 đồng/kg. Không những thế, chị Lâm Thị Ngọc Mai, dân tộc Khmer - một chủ trang bán hàng đặc sản miền Tây Nam Bộ ở thành phố Cần Thơ cho biết thêm: “Nguồn hàng rau kèo nèo không còn nhiều như trước đây, khách hàng tìm mua để làm lẩu mắm hoặc nấu canh chua theo phải đặt trước từ 3 đến 5 ngày mới có”.

Khi giá trị của kèo nèo tăng lên, không ít hộ dân đã chuyển từ việc khai thác tự nhiên sang chủ động trồng trong ao, mương hoặc vùng đất thấp. Gia đình chị Diệp Thu Minh, dân tộc Hoa, xã Tân Thạnh (thành phố Cần Thơ) cho biết, kèo nèo là loại cây dễ thích nghi, ít sâu bệnh, chi phí đầu tư thấp và không đòi hỏi chăm sóc nhiều. "Tôi bắt đầu trồng kèo nèo khoảng ba năm nay. Mùa nước nổi, cây phát triển rất nhanh, cọng dài, non nên năng suất cao hơn. Mỗi ngày đều có thể cắt bán, không phải chờ dài ngày như các loại rau khác."

Phát huy giá trị của sản vật miền sông nước

Không chỉ được ưa chuộng trong ẩm thực, kèo nèo còn được đánh giá là loại rau có giá trị dinh dưỡng và có tác dụng thanh, giải nhiệt, nhuận tràng... Kèo nèo chứa nhiều chất xơ, vitamin và khoáng chất, góp phần hỗ trợ tiêu hóa và bổ sung dưỡng chất cho cơ thể.

Trong y học, kèo nèo thường được sử dụng trong một số bài thuốc như sắc nước uống để hỗ trợ các trường hợp viêm đường tiết niệu; kết hợp với mã đề, rau ngổ, rau đắng trong các bài thuốc hỗ trợ sỏi tiết niệu; hoặc dùng cùng lá trinh nữ hoàng cung trong các bài thuốc dân gian dành cho phụ nữ bị khí hư. Một số nơi còn sử dụng kèo nèo để hỗ trợ cải thiện tình trạng bệnh sinh lý ở nam giới.

Sự hiện diện của kèo nèo trong các bữa ăn hay các bài thuốc dân gian góp phần lưu giữ một phần ký ức về mùa nước nổi - mùa của phù sa, của những sản vật tự nhiên, đặc trưng ở vùng đồng bằng sông Cửu Long. Hiện nay, rau kèo nèo đang dần ít đi trước sự thay đổi của khí hậu, môi trường và tập quán canh tác. Do đó, việc bảo tồn, phát triển những cây trồng địa phương như kèo nèo cũng là cách gìn giữ bản sắc của vùng đất miền Tây Nam Bộ cho các thế hệ sau.