Khi những món ăn từ ngô viết lên câu chuyện ẩm thực của người Mông

Mèn mén

Món ăn độc đáo từ tên gọi. Là một trong những món ăn phổ biến nhất của người Mông vùng núi cao phía Bắc nước ta. Mèn mén là món ăn được chế biến từ bột ngô, dẻo và thơm, đặc biệt là khi ăn nóng. Hạt ngô phơi khô được xay, giã nát, lọc lấy bột mịn. Tùy theo nhu cầu sử dụng, bột ngô được trộn đều với lượng nước vừa phải. Sau khi để bột ngấm đều nước, người đầu bếp đánh tơi bột rồi đặt vào dụng cụ giống như cái chõ đồ xôi. Món ăn này cần phải đồ hai lần. Lần thứ nhất khoảng 30 phút, nhằm để hơi nước ngấm đều, làm nở bột. Sau khi nguội, bột được đảo đều cho thật tơi.

Sau công đoạn này, người đầu bếp lại cho bột vào chõ đồ lần thứ hai. Lần này thời gian khoảng 1 tiếng, cho đến khi chõ xôi có mùi thơm của ngô chín, bột dẻo mềm thì tắt lửa. Lần đồ này xong vẫn phải ủ khoảng 30 phút cho bột thật dẻo, mùi thơm thật đậm đà mới dùng được. Mèn mén là món ăn khô nên thường được ăn cùng món canh. Gia vị ăn kèm là muối ớt, thêm chút bột ngọt hoặc đậu sị. Món này có thể để được khá lâu, dùng mang đi rừng, làm nương hoặc gói cho trẻ con mang đến trường. Mèn mén gần như là lương thực chính của người Mông hiện nay.

Bánh ngô “pá páo cừ”

Món bánh ngô “pá páo cừ” giống như món ăn “chơi” do được làm từ ngô nếp. Để làm món này, người Mông lấy hạt ngô non nghiền thành bột. Sau quá trình làm khô, bột được đánh tơi rồi trộn nước thành hỗn hợp dẻo. Hỗn hợp đó được nặn thành hình tùy thích rồi cho vào chảo mỡ rán vàng. Bánh có thể làm ngọt hoặc mặn. Có người không thích ăn bánh rán thì làm bánh hấp. Họ lấy phần bẹ (vỏ) của bắp ngô gói bên ngoài bánh rồi cho vào nồi hấp chín. Khi ăn bánh rất dẻo, có mùi vị thơm ngọt. Món bánh ngô “pá páo cừ” cũng có thể giữ lâu, lại rất tiện lợi khi mang theo. Nó thường được dùng như một bữa ăn phụ, hoặc lót dạ trước và trong mỗi buổi lao động. Thi thoảng, trẻ em cũng được cha mẹ gói cho vài ba chiếc bánh “pá páo cừ” để nhấm nháp vào buổi sáng khi tung tăng đến trường.

Rượu ngô

Món “quốc hồn quốc túy” của người Mông. Trước đây chủ yếu người Mông nấu rượu ngô để dùng. Ngày nay rượu ngô đã được thương mại hóa, ở một số vùng có nghề nấu rượu nổi tiếng, như: Bắc Hà (tỉnh Lào Cai); Quản Bạ, Xín Mần (tỉnh Tuyên Quang)… rượu ngô là sản phẩm OCOP được đăng ký thương hiệu, xuất bán rất nhiều. Kỹ thuật nấu rượu ngô của người Mông rất đặc biệt, họ dùng các giống ngô tẻ bản địa, kết hợp loại men được đặc chế từ hạt hồng mi. Mỗi loại rượu do người Mông nấu thường có hương vị riêng, rất đặc trưng và khó làm giả. Rượu ngô không thể thiếu không bất cứ phiên chợ vùng cao, ngày hội, lễ tết hay dịp hội họp gặp gỡ nào của đồng bào Mông.

Ngày nay, cùng với sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, cùng với trình độ dân trí của đồng bào ngày càng được nâng cao. Đời sống của các gia đình người Mông đã phần nào được nâng lên. Những món ăn chế biến từ ngô cũng không còn được sử dụng thường xuyên trong bữa ăn hàng ngày. Nhưng sự độc đáo và hương vị đặc biệt mà chúng mang lại vẫn không mất đi trong đời sống của cộng đồng người Mông trên vùng cao. Điều đặc biệt là những món ăn, thức uống truyền thống làm từ ngô của người Mông mang lại sự hấp dẫn đối với khách du lịch khắp nơi mỗi khi đến vùng cao. Cùng với thắng cố, các sản phẩm chế biến từ ngô của người Mông luôn là phần không thể thiếu đối với những người ưa khám phá văn hóa các dân tộc. chúng luôn hiện hữu và mang đến nét đặc trưng riêng, như là bản sắc văn hóa của người Mông trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam./.