Nét độc đáo trong hôn nhân của người Chứt

Trong truyền thống của đồng bào Chứt, hôn nhân được gắn kết chặt chẽ qua các mối quan hệ gia đình và cộng đồng, nơi thanh niên thường được người thân giới thiệu và tiến hành các nghi lễ quan trọng như lễ đính hôn nhằm thể hiện rõ ý định gắn bó lâu dài. Tiếp sau đó, hai gia đình sẽ sắp xếp các buổi thăm hỏi để gắn kết tình cảm, trong đó nhà trai đến nhà gái để làm quen và thống nhất về lễ xin ngày cưới. Khi đã được gia đình nhà gái chấp thuận ngày lành tháng tốt, nghi thức rước dâu sẽ được tổ chức, vừa giữ gìn những tập tục, giáo lý lâu đời của dân tộc vừa linh hoạt kết hợp các nét hiện đại cho phù hợp với cuộc sống ngày nay.

Trai, gái người Chứt có cách tìm hiểu và tổ chức cưới rất độc đáo. Một trong những tục lệ mà bao thế hệ người Chứt vẫn gìn giữ trong thời gian trai, gái tìm hiểu nhau là tục để bó củi trước nhà. Trong văn hóa hôn nhân của người Chứt thì bó củi được xem là một vật rất linh thiêng và hết sức quan trọng, được coi là lời tỏ tình của người con trai với người con gái. Sau khi tìm hiểu, cảm nhận được tình cảm của cô gái và muốn lấy cô gái về làm vợ, người con trai sẽ một mình vào rừng, tìm chặt một bó củi, bó gọn gàng và giữ bí mật không cho các chàng trai khác trong bản biết, mang về đặt trước cửa nhà cô gái thay cho lời cầu hôn. Bó củi càng đều, càng đẹp, càng gọn gàng thì càng chứng tỏ chàng trai là một người chăm chỉ, cẩn thận.

Nếu gia đình cô gái đồng ý lời cầu hôn đó của chàng trai thì sẽ mang bó củi vào nhà bếp. Sau bước đầu thành công, chàng trai về nhà thưa chuyện với bố mẹ đến đặt vấn đề với gia đình người con gái để tổ chức lễ cưới, đón vợ về. Ngược lại, nếu sáng hôm sau, chàng trai thấy bó củi vẫn để nguyên trước cửa thì phải mang về, chờ dịp tìm hiểu và cầu hôn với người con gái khác.

Trước khi cưới, nhà trai phải chọn ông mối đến dạm hỏi nhà gái vài lần. Lễ cưới được tổ chức bên nhà gái, sau đó mới đón dâu. Lễ vật trong đám cưới ngoài lợn, gà, luôn phải có thịt khỉ sấy khô.

Tùy vào điều kiện từng gia đình mà cách tổ chức đám cưới cũng khác nhau. Đối với những gia đình có điều kiện, họ sẽ làm vài mâm cơm, mổ con lợn để mời cả làng tới uống rượu mừng hạnh phúc cho đôi bạn trẻ. Sau lễ cưới, vợ chồng ăn ở tại nhà gái năm ngày đêm; sau đó, về nhà trai ăn ở ba ngày đêm. Hết thời gian quy định, vợ chồng quỳ lạy cha mẹ chồng, được cha mẹ cho phép mới được quyền tự do đi lại.

Đối với nhiều người con trai, sau lễ hỏi, nếu chưa đủ điều kiện để làm lễ cưới thì có thể xin ở rể. Khi ở rể, họ đến sinh hoạt ở gia đình nhà gái như một thành viên chính thức. Chàng trai này vừa phải làm việc cho nhà gái, vừa phải tiết kiệm của cải làm được để tổ chức lễ cưới bắt buộc. Thời gian ở rể tùy thuộc vào việc chuẩn bị lễ cưới của người con trai nhanh hay chậm. Trong thời gian ở rể, đôi vợ chồng chưa chính thức đó có thể sinh con như những đôi vợ chồng khác đã tổ chức lễ cưới.

Phong tục trai gái yêu nhau, rồi về ở với nhau của người Chứt mang nét giản dị, hoang sơ, đậm chất núi rừng. Tình yêu giữa trai gái người Chứt tự nhiên, mộc mạc, chân thành như chính bản chất con người nơi đây và là nhân tố giúp họ duy trì mối quan hệ vợ chồng bền vững.