Nội dung Kinh lá buông là những triết lý về đời sống văn hóa, tinh thần và những chuẩn mực đạo đức của Phật giáo. Là một trong những di sản văn hóa độc đáo thể hiện sự khéo léo, sáng tạo và tri thức của người Khmer. Kinh lá buông đang được giữ gìn và phát huy giá trị, nhất là trong lĩnh vực giáo dục và du lịch. Những bộ kinh viết trên lá buông có tuổi đời hàng trăm năm của đồng bào Khmer Nam Bộ hiện được lưu giữ tại các ngôi chùa ở vùng Bảy Núi, tỉnh An Giang như báu vật của dân tộc mình.
Với những giá trị tri thức cũng như sự sáng tạo độc đáo được người Khmer gìn giữ qua nhiều thế hệ, “Tri thức và kỹ thuật viết chữ trên lá buông của người Khmer” được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là di sản văn hóa phi vật thể.
Người Khmer có tiếng nói, chữ viết riêng; hệ thống kinh sách được sử dụng theo hệ ngữ Pali. Ngữ hệ Pali tiếp biến vào ngôn ngữ Khmer, làm cho ngôn ngữ Khmer thêm đa dạng và phong phú. Về chữ viết, người Khmer đã dùng ghi chép trên bia đá, lá buông (satra), sau này là giấy. Những ghi chép này phản ánh quan niệm, suy nghĩ, kinh nghiệm về cuộc sống vật chất, tinh thần của nhiều thế hệ người Khmer.
Các sư đang viết Kinh lá buôngKinh lá buông nằm trong hệ thống Kinh lá phổ biến của Phật giáo Theravada vùng Đông Nam Á và Nam Á. Hơn 1.000 năm trước, những pho Kinh lá buông, di sản thành văn đầu tiên của Phật giáo Nam tông theo dòng truyền lưu từ Ấn Độ, Sri Lanka, đã làm nên cuộc thiên di lịch sử trên khắp miền Đông Nam Á. Thừa hưởng kỹ thuật biên kinh trên lá, cộng đồng người Khmer vùng biên giới của tỉnh An Giang đã gìn giữ, lưu truyền và phát huy nghệ thuật độc đáo này qua nhiều thế hệ. Đối với đồng bào Khmer, đó không chỉ là kỹ thuật chế tác thuần túy mà còn có ý nghĩa quan trọng trong đời sống tín ngưỡng, tâm linh.
Tại Nam Bộ, Kinh lá buông xuất hiện từ khoảng thế kỷ XIX. Tri thức và kỹ thuật viết chữ trên lá buông của người Khmer ở An Giang là một loại tri thức dân gian, ẩn chứa bên trong một kho tàng vô giá của tri thức nhân loại bao gồm: triết học, kiến trúc, thiên văn học... Kinh lá buông ghi lại mọi khía cạnh về đời sống xã hội, văn hóa và tôn giáo của dân tộc Khmer, là tài liệu quý hiếm của Phật giáo Nam tông được xem là minh chứng cho thời kỳ hình thành và phát triển của loại hình kinh điển Phật giáo. Kinh lá buông được sử dụng trong việc nghiên cứu, giảng kinh và học tập của chư tăng.
Nội dung Kinh lá buông thể hiện những lời dạy của Đức Phật, những câu vè, câu chuyện dân gian, trò chơi dân gian gắn liền với văn hóa của đồng bào Khmer, mang nhiều triết lý sống. Trong Kinh lá buông ghi lại những nét đẹp dung dị trong tâm hồn người Khmer qua nhiều thế hệ, nhất là những lời Phật dạy được thấm nhuần đi vào đời sống hằng ngày của họ.
Vì chủ yếu giảng giải giáo lý của Đức Phật khuyên bảo con người hướng thiện nên những bộ Kinh lá buông mang giá trị văn hóa vô cùng độc đáo, chỉ được mở ra thuyết pháp vào những dịp quan trọng, như: lễ Phật đản, lễ Dâng bông, lễ Dâng y cà sa, lễ cúng Trăng, lễ cúng ông bà… của đồng bào dân tộc Khmer. Kinh lá buông thông thường có 04 loại: Satra Chơbắp, ghi chép các luật tục, các lời giáo huấn; Satra Labơk, ghi chép các truyện ngụ ngôn, những sáng tác dân gian; Satra Tâmnong, ghi chép các tác phẩm văn học, chủ yếu là những tác phẩm nổi tiếng; Satra Tes, ghi chép Kinh Phật và các truyền thuyết về Đức Phật.
Có thể nói, Kinh lá buông mang đậm nét văn hóa gắn liền với tôn giáo của người Khmer ở An Giang, là “báu vật” người xưa để lại, thể hiện những giá trị về kỹ thuật, mỹ thuật, nghệ thuật cao của nghệ nhân Khmer, từ việc chọn lá, cách phơi lá, cách chế biến và sử dụng bột đen làm nổi bật các con chữ. Đây là những giá trị văn hóa phi vật thể, có ý nghĩa quan trọng trong đời sống tâm linh, tín ngưỡng, tôn giáo của đồng bào Khmer giúp cho Kinh lá buông trở thành di sản thành văn đầu tiên của Phật giáo Nam tông tại Việt Nam./.
