Làm giàu từ cây chanh rừng

Từ những năm 1990, người dân Mẫu Sơn đã mang chanh rừng về trồng rải rác quanh nhà để lấy quả ăn. Tuy nhiên, việc canh tác còn nhỏ lẻ, chủ yếu bán quả tươi nên giá trị chưa cao. Sau thời gian nghiên cứu đặc tính sinh trưởng của cây, năm 2020, anh Thắng mạnh dạn trồng thử nghiệm tại vườn nhà và thành lập Hợp tác xã Nông trang sinh thái Mẫu Sơn với 16 thành viên, định hướng sản xuất, chế biến các đặc sản địa phương như chanh rừng, mật ong rừng, rượu men lá. Thời điểm đó, diện tích chanh rừng của hợp tác xã khoảng 11 ha.

Ở tuổi 27, quản lý một Hợp tác xã với hàng chục xã viên là thách thức không nhỏ với chàng trai người Dao. Khó khăn lớn nhất là quả chanh chưa đồng đều do phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên, người dân quen bán quả tươi, ít chú trọng chế biến, kinh nghiệm quản lý còn hạn chế. Để tháo gỡ, Hợp tác xã phối hợp với cơ quan chuyên môn tổ chức tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn bà con chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh, thu hái đúng thời điểm và từng bước xây dựng vùng nguyên liệu theo tiêu chuẩn VietGAP.

Chanh rừng Mẫu Sơn được nhân giống chủ yếu bằng phương pháp chiết ghép từ cây tự nhiên. Từ khi trồng đến khi cho quả lứa đầu phải mất 4-5 năm; mùa thu hoạch kéo dài từ tháng 8 đến tháng 12. Trung bình mỗi héc-ta có thể trồng gần 1.000 cây, một cây cho 20-30 kg quả, cá biệt đạt 50 kg. Giá bán quả tươi dao động từ 50.000-80.000 đồng/kg. Anh Thắng cho rằng nếu chỉ dừng ở bán nguyên liệu thô thì chưa khai thác hết tiềm năng. Vì vậy, từ năm 2021, Hợp tác xã đầu tư hệ thống sơ chế, bảo quản và phát triển các sản phẩm chế biến sâu như ô mai chanh rừng, chanh muối sấy dẻo, chanh ngâm măng ớt… Nhờ đó, giá trị quả chanh được nâng lên nhiều lần. Một hộp ô mai mật ong chanh rừng 200g có giá từ 120.000 đồng trở lên, góp phần cải thiện đáng kể doanh thu.

Đến nay, Hợp tác xã đã liên kết với 30 hộ dân, mở rộng thêm 20 ha vùng trồng, nâng tổng diện tích lên khoảng 50 ha, trong đó có 30 ha đang cho thu hoạch ổn định trên 20 tấn mỗi năm. Năm sản phẩm đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao, tạo chỗ đứng trên thị trường. Lợi nhuận hằng năm của Hợp tác xã đạt khoảng 200-250 triệu đồng, giải quyết việc làm thường xuyên và thời vụ cho hơn 10 lao động với thu nhập 6-8 triệu đồng/tháng. Nhiều hộ thành viên có thêm nguồn thu bền vững, như gia đình bà Đặng Thị Múi, với 100 cây chanh rừng, mỗi năm thu trên 30 triệu đồng và đang tiếp tục mở rộng diện tích.

Mục tiêu của anh Thắng và Hợp tác xã là đến năm 2030, nâng diện tích chanh rừng lên khoảng 100 ha. Tuy nhiên, bài toán giống cây đang là rào cản. Việc nhân giống bằng hạt đã được thử nghiệm với 20.000 bầu ươm nhưng tỷ lệ sống khi đưa ra trồng mới đạt khoảng 30%. Hợp tác xã đang điều chỉnh quy trình ươm theo hướng tạo môi trường gần với tự nhiên để tăng khả năng thích nghi; Đồng thời nghiên cứu xây dựng hệ thống dẫn nước từ khe suối nhằm chủ động tưới tiêu, hạn chế rủi ro do thời tiết.

Theo Bí thư Đảng ủy xã Mẫu Sơn Hoàng Thị Thúy, mô hình của anh Hoàng Phúc Thắng là điển hình trong khai thác lợi thế địa phương để phát triển kinh tế, tạo việc làm và nâng cao giá trị nông sản. Hợp tác xã Nông trang sinh thái Mẫu Sơn không chỉ giúp bà con tiêu thụ sản phẩm ổn định mà còn mở ra hướng sản xuất gắn với liên kết, chế biến và xây dựng thương hiệu. Với khoảng 70 ha chanh rừng hiện có và quỹ đất còn lớn, địa phương đang khuyến khích người dân tham gia liên kết sản xuất, từng bước đưa chanh rừng trở thành cây trồng chủ lực, góp phần giảm nghèo và làm giàu ngay trên vùng núi Mẫu Sơn./.