Dân tộc Lào hiện có khoảng 24.482 người, sinh sống chủ yếu tại các tỉnh vùng Tây Bắc m như Lai Châu, Điện Biên và Sơn La. Đồng bào Lào còn lưu giữ khá nguyên vẹn nhiều giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, từ tiếng nói, trang phục, tín ngưỡng cho đến ẩm thực. Trong ẩm thực của người Lào, lạp được xem là một trong những món ăn tiêu biểu nhất.
Khác với nhiều món ăn được tạo nên từ những nguyên liệu cầu kỳ, lạp bắt nguồn từ những nguyên liệu dân dã, quen thuộc trong cuộc sống thường ngày. Thịt lợn, thịt bò, hay thịt gà, vịt đều có thể trở thành nguyên liệu chính của món ăn này. Sau khi được làm chín hoặc tái, thịt được băm nhỏ rồi trộn với nước mắm, nước cốt chanh, thính gạo rang vàng giã mịn để tạo nên vị bùi, quyện cùng vị cay của ớt, nồng ấm của gừng, hạt tiêu và hương thơm của các loại rau gia vị, trở thành món ăn hoàn hảo, hài hòa giữa vị chua, cay, mặn, ngọt cùng độ giòn nhẹ từ gạo rang để ăn cùng cơm nếp - món ăn phổ biến với người Lào tương tự như cơm tẻ với người Việt.
Nếu chỉ nhìn từ góc độ ẩm thực, lạp là một món ăn hấp dẫn bởi sự hài hòa của nhiều tầng hương vị. Nhưng với người Lào, giá trị của món ăn không dừng lại ở đó. Trong tiếng Lào, từ “lạp” gắn với ý nghĩa về sự may mắn, phúc lộc và những điều tốt đẹp. Bởi vậy, lạp thường xuất hiện trong các dịp lễ tết, đón năm mới, cưới hỏi, mừng nhà mới hay những cuộc gặp gỡ quan trọng của gia đình và cộng đồng. Người Lào còn có phong tục tặng nhau món lạp dịp năm mới như lời cầu chúc may mắn.
Lễ hội Bun Vốc Nặm của dân tộc Lào ở Lai ChâuỞ nhiều bản người Lào tại Điện Biên hay Lai Châu, Sơn La, mỗi khi nhà có khách quý, chủ nhà thường chuẩn bị một mâm cơm với xôi nếp và đĩa lạp đặt ở vị trí trang trọng. Đó không chỉ là sự hiếu khách mà còn là cách gửi gắm những lời chúc bình an và sung túc đến người được mời. Món ăn vì thế trở thành một ngôn ngữ văn hóa, giúp kết nối con người với con người trong đời sống cộng đồng.
Điều thú vị là mặc dù có chung nguồn gốc văn hóa với người Lào ở nước láng giềng, nhưng món lạp của dân tộc Lào tại Việt Nam vẫn mang những dấu ấn riêng của vùng đất Tây Bắc. Sinh sống cộng cư lâu đời đã dẫn tới những sự giao thoa văn hóa giữa người Lào với các dân tộc Thái, Khơ-mú, Mông… Bên cạnh đó, điều kiện tự nhiên đặc thù của miền Tây Bắc cũng góp phần làm phong phú thêm cách chế biến và sử dụng gia vị của người Lào. Những hạt mắc khén thơm nồng, những loại rau rừng theo mùa hay nguồn cá suối từ các khe lạch nhỏ cũng góp phần tạo nên sắc thái riêng cho món lạp của người Lào ở Tây Bắc. Thậm chí một số người ăn chay vì quá yêu thích món ăn này còn thay thịt, cá bằng nấm băm nhỏ hoặc đậu hũ chiên xay nhuyễn để làm phiên bản lạp chay.
Ngày nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của du lịch, Tây Bắc đang trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước. Cùng với cảnh sắc núi rừng, những phiên chợ vùng cao và nét đẹp văn hóa giàu bản sắc của các dân tộc, những món ăn truyền thống cũng góp phần tạo nên sức hút riêng cho vùng đất này. Món lạp vì thế không chỉ còn hiện diện trong những bữa cơm gia đình hay dịp lễ, tết của đồng bào Lào mà ngày càng được nhiều du khách biết tiếng, tìm thưởng thức. Có người ấn tượng bởi hương vị đậm đà, có người thích thú với cách chế biến nguyên liệu đa dạng của món ăn...
Tuy vậy, điều khiến món này trở nên đáng nhớ có lẽ là bởi thấp thoáng sau mỗi đĩa lạp là câu chuyện về hành trình cư trú lâu đời của người Lào trên đất Việt suốt hàng trăm năm qua; là nét đẹp của sự giao lưu văn hóa ẩm thực giữa các dân tộc vùng Tây Bắc; là biểu hiện sinh động của tinh thần cộng đồng luôn được gìn giữ qua bao thế hệ; là câu chuyện văn hóa được gửi gắm trong từng nguyên liệu và cách người Lào chân thành trao cho khách phương xa. Để rồi, khi rời Tây Bắc, điều đọng lại trong tâm tưởng du khách là hương vị đặc trưng của một món ăn, là ký ức về một vùng đất, một cộng đồng luôn có ý thức gìn giữ những giá trị văn hóa độc đáo trong đời sống thường ngày của dân tộc .
