Lâm Đồng: Phát huy nội lực cộng đồng, nâng cao hiệu quả chính sách dân tộc

Diện mạo mới trên vùng đồng bào DTTS

Vùng đất bazan Nam Tây Nguyên hôm nay khoác lên mình màu xanh ngút ngàn của những vườn cà phê, đồi chè, vườn cây ăn trái trĩu quả, cùng hệ thống hạ tầng ngày càng khang trang, giao thông thuận lợi. Sự đổi thay không chỉ thể hiện ở diện mạo nông thôn mà còn hiện hữu trong đời sống sinh hoạt, tư duy sản xuất, ý thức cộng đồng và khát vọng vươn lên của đồng bào DTTS.

Thôn Bắc Nguyên, xã Đam Rông 2, là một ví dụ tiêu biểu. Hơn hai thập niên trước, đồng bào Mông từ các tỉnh miền núi phía Bắc như Hà Giang, Lào Cai, Điện Biên vào Tây Nguyên lập nghiệp phải đối mặt với muôn vàn khó khăn. Nhà ở tạm bợ, giao thông cách trở, thiếu điện, nước sạch và các dịch vụ thiết yếu khiến cuộc sống của người dân chủ yếu dựa vào sản xuất tự cung, tự cấp.

Qua thời gian, nhờ sự hỗ trợ của Nhà nước thông qua các chương trình, dự án, chính sách dành cho vùng đồng bào DTTS, đặc biệt là Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2025, cùng sự đồng hành của chính quyền địa phương và nỗ lực của mỗi gia đình, đời sống người dân từng bước ổn định, kinh tế dần phát triển.

Nhiều hộ đã mạnh dạn đầu tư trồng cà phê xen sầu riêng trên diện tích từ 1-4 ha, từng bước nâng cao thu nhập, xây dựng nhà cửa kiên cố và tạo điều kiện cho con em học hành. Cùng với chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nhận thức về bảo vệ rừng, chấp hành quy định của địa phương và xây dựng đời sống văn hóa cũng có chuyển biến tích cực.

Trong quá trình ấy, ông Giàng Seo Mào, nguyên Trưởng thôn, Người có uy tín trong cộng đồng người Mông ở Bắc Nguyên, đã tích cực hướng dẫn kỹ thuật canh tác, chia sẻ kinh nghiệm phát triển kinh tế. Ông còn tiên phong hiến 300 m² đất làm đường và xây dựng nhà văn hóa, đồng thời khởi xướng hương ước “Ba không”: không hút thuốc, không uống rượu, không tệ nạn xã hội. Sự gương mẫu và tinh thần trách nhiệm của ông góp phần đưa việc xây dựng nếp sống lành mạnh trở thành ý thức chung của cộng đồng.

Chia sẻ về sự đổi thay của thôn, anh Giàng Seo Sính, người dân thôn Bắc Nguyên cho biết, cuộc sống của đồng bào Mông hiện nay đã khởi sắc hơn nhiều so với những ngày đầu lập nghiệp. Điều kiện sản xuất thuận lợi, sự hỗ trợ của chính quyền giúp người dân có thêm cơ hội phát triển kinh tế, xây dựng nhà cửa và chăm lo việc học hành của con cái. Bà con cũng ngày càng chủ động trong lao động sản xuất, nâng cao ý thức đoàn kết và trách nhiệm với cộng đồng.

Ở xã Quảng Trực, điểm dân cư mới Bu Dăr mang ý nghĩa thiết thực đối với đời sống đồng bào Mnông vùng biên giới. Công trình gồm 60 căn nhà, nhà sinh hoạt cộng đồng, sân bóng đá, đường nội bộ và hệ thống chiếu sáng, được khởi công đầu tháng 2/2026 với tổng kinh phí 12,5 tỷ đồng; trong đó, Quân khu 7 hỗ trợ 6,5 tỷ đồng, phần còn lại do tỉnh Lâm Đồng hỗ trợ. Không chỉ giải quyết nhu cầu nhà ở, công trình còn tạo điều kiện để người dân an cư, phát triển sinh kế, gắn bó với địa bàn biên giới, góp phần củng cố quốc phòng, an ninh và xây dựng thế trận lòng dân từ cơ sở.

Tại xã Đam Rông 4, các mô hình trồng dâu nuôi tằm, cây ăn trái, nuôi cá tầm đang mở ra hướng sinh kế cho đồng bào. Theo lãnh đạo địa phương, toàn xã còn 255 hộ nghèo, chiếm 8,36%, giảm 2,28 điểm phần trăm so với năm 2024. Trong khi đó, các làng Chăm ở xã Liên Hương được đầu tư công trình thiết yếu, góp phần cải thiện đời sống và tạo điều kiện duy trì các giá trị văn hóa truyền thống.

Thực tiễn ở mỗi địa bàn cho thấy, hiệu quả phát triển phụ thuộc vào khả năng kết hợp nguồn lực đầu tư với điều kiện sản xuất, phong tục và nhu cầu của cộng đồng. Khi người dân được tiếp cận hạ tầng, chính sách và thông tin, đồng thời phát huy tinh thần tự lực, các nguồn lực hỗ trợ sẽ có thêm điều kiện chuyển hóa thành kết quả bền vững.

Đầu tư đồng bộ, nâng cao hiệu quả chính sách

Lâm Đồng mới được hình thành trên cơ sở hợp nhất ba tỉnh Lâm Đồng, Đắk Nông và Bình Thuận, mở ra không gian phát triển rộng lớn với những đặc điểm đa dạng về địa lý, kinh tế và văn hóa. Trong bối cảnh đó, phát triển vùng đồng bào DTTS và miền núi tiếp tục là nhiệm vụ quan trọng, đòi hỏi chính sách phải được triển khai đồng bộ, phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa bàn, bảo đảm nguồn lực đầu tư được sử dụng hiệu quả và đến đúng đối tượng thụ hưởng.

Theo báo cáo của Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lâm Đồng, toàn tỉnh có hơn 683.000 người DTTS, chiếm khoảng 17,6% dân số, thuộc 49 trong tổng số 54 thành phần dân tộc.

Theo Quyết định số 4362/QĐ-UBND ngày 27/8/2026 của UBND tỉnh, sau sắp xếp thôn, toàn tỉnh có 1.145 thôn thuộc vùng đồng bào DTTS và miền núi, trong đó có 172 thôn đặc biệt khó khăn. Có 100 xã thuộc vùng đồng bào DTTS và miền núi, gồm 30 xã khu vực I, 39 xã khu vực II và 31 xã khu vực III. Quy mô địa bàn rộng, điều kiện phát triển không đồng đều đặt ra yêu cầu phân bổ nguồn lực có trọng tâm, gắn hỗ trợ với nhu cầu và khả năng phát triển của từng cộng đồng.

Giai đoạn 2021-2025, tổng kinh phí triển khai các chương trình, dự án đầu tư phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS đạt hơn 3.288,3 tỷ đồng. Nguồn lực được tập trung cho hạ tầng thiết yếu, hỗ trợ sản xuất, giảm nghèo, giáo dục, y tế và bảo tồn văn hóa. Theo số liệu tổng kết giai đoạn này, 16/19 xã khu vực III và 138/236 thôn đã ra khỏi địa bàn đặc biệt khó khăn; tỷ lệ hộ nghèo được ghi nhận giảm còn 8,75%.

Những kết quả trên cho thấy đầu tư có trọng tâm, kết hợp với các chính sách hỗ trợ trực tiếp, đã góp phần cải thiện điều kiện sống và mở rộng cơ hội phát triển cho đồng bào. Giao thông được nâng cấp tạo thuận lợi cho đi lại, vận chuyển nông sản; các công trình dân sinh từng bước đáp ứng nhu cầu sinh hoạt; chính sách hỗ trợ sản xuất giúp người dân có thêm điều kiện chuyển đổi cây trồng, vật nuôi và phát triển sinh kế. Giáo dục, đào tạo nghề và chăm sóc sức khỏe cũng góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tạo nền tảng để thế hệ trẻ tiếp cận những cơ hội phát triển mới.

Bước sang năm 2026, yêu cầu nâng cao hiệu quả đầu tư càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh tỉnh vừa sắp xếp, hợp nhất đơn vị hành chính, vừa triển khai các nhiệm vụ phát triển trên địa bàn rộng lớn. Theo số liệu cập nhật đến ngày 20/10/2026, tổng dự toán ngân sách nhà nước thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia trên địa bàn tỉnh là hơn 1.277 tỷ đồng. Trong đó,Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2026-2030 (Chương trình MTQG 417) được giao hơn 843,4 tỷ đồng, đã giải ngân hơn 84,5 tỷ đồng, đạt khoảng 10% dự toán.

Tiến độ giải ngân cho thấy việc đưa nguồn vốn vào thực tiễn vẫn là khâu cần tập trung tháo gỡ. Tỉnh đang hoàn thiện dự thảo Nghị quyết của Tỉnh ủy về tăng cường lãnh đạo công tác dân tộc giai đoạn 2026-2030, đồng thời tham mưu xây dựng ba nghị quyết trình HĐND tỉnh về hỗ trợ phát triển sản xuất và an sinh xã hội vùng đồng bào DTTS. Các chính sách dành cho Người có uy tín tiếp tục được triển khai...

Tại buổi làm việc về tình hình thực hiện công tác dân tộc, tôn giáo năm 2026, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Ngọc Phúc chỉ ra những khó khăn như sự phối hợp chưa đồng bộ, việc tổng hợp và điều hòa nguồn vốn giữa các địa phương còn lúng túng.

Tỉnh yêu cầu các sở, ngành, địa phương xác định rõ nhiệm vụ, tiến độ và trách nhiệm của từng đơn vị, cá nhân; tăng cường phối hợp, không để xảy ra tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm. Những vướng mắc về đất đai, quy hoạch, đầu tư và giải ngân vốn cần được tập trung xử lý, kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền đối với các vấn đề vượt thẩm quyền. Đây là yêu cầu quan trọng để nguồn lực đã bố trí sớm được chuyển hóa thành công trình, hoạt động hỗ trợ và lợi ích thiết thực đối với người dân.

Phát huy nội lực, hướng tới phát triển bền vững

Giai đoạn 2026 - 2030, Lâm Đồng đặt mục tiêu cơ bản không còn xã, thôn đặc biệt khó khăn; hơn 40% số xã vùng đồng bào DTTS và miền núi đạt chuẩn nông thôn mới; tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào DTTS giảm bình quân 2-3% mỗi năm; thu nhập bình quân đầu người vùng đồng bào DTTS đạt trên 70% mức bình quân chung của tỉnh. Để hiện thực hóa những mục tiêu này, bên cạnh việc bảo đảm nguồn lực, tỉnh cần tiếp tục nâng cao hiệu quả phối hợp, khắc phục những điểm nghẽn trong tổ chức thực hiện và phát huy vai trò chủ động của cộng đồng.

Trong quá trình đó, Người có uy tín, già làng, trưởng thôn và những cá nhân tiêu biểu tiếp tục là lực lượng quan trọng đưa chủ trương, chính sách đến gần người dân. Bằng sự am hiểu phong tục, tập quán và uy tín trong cộng đồng, họ góp phần vận động đồng bào thay đổi phương thức sản xuất, bảo vệ rừng, giữ gìn bản sắc văn hóa, xây dựng nếp sống văn minh và củng cố tinh thần đoàn kết. Khi người dân được tham gia bàn bạc, lựa chọn mô hình phát triển và giám sát việc thực hiện chính sách, sự đồng thuận được tăng cường, tạo nền tảng để các nguồn lực đầu tư phát huy hiệu quả lâu dài.