Lê xanh bám rễ trên núi đá

Xóm Đức Xuân có 122 hộ với 677 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào dân tộc Mông và Nùng. Trước đây, cuộc sống của người dân phụ thuộc nhiều vào cây ngô. Địa hình dốc, đất sản xuất ít, manh mún, cộng với tình trạng thiếu nước vào mùa khô khiến sản xuất nông nghiệp gặp nhiều khó khăn, hiệu quả kinh tế không cao.

Từ thực tế đó, việc tìm cây trồng mới có khả năng thích nghi với điều kiện đất đai, khí hậu và cho giá trị kinh tế cao hơn trở thành yêu cầu đặt ra đối với địa phương. Năm 2021, từ nguồn vốn Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xã Đại Tiến (cũ) triển khai mô hình trồng 2.000 cây lê xanh trên diện tích 3 ha tại các xóm Ca Rài, Lũng Duốc, Lũng Rì và Lũng Thốc.

Đây là lần đầu cây lê được đưa vào trồng trên vùng núi đá của địa phương. Thời gian đầu, người dân không khỏi lo ngại khả năng thích nghi của cây trồng này trong điều kiện đất đá vôi và khô hạn. Tuy nhiên, thực tế chăm sóc cho thấy cây lê có khả năng sinh trưởng khá tốt, phù hợp với khí hậu vùng cao.

Được cán bộ chuyên môn hướng dẫn kỹ thuật, người dân từng bước làm chủ quy trình chăm sóc, từ cắt tỉa, tạo tán, bón phân hữu cơ đến phòng trừ sâu bệnh. Qua quá trình sản xuất, kinh nghiệm chăm sóc được tích lũy, giúp cây phát triển ổn định và chất lượng quả từng bước được cải thiện.

Tại khu Lũng Thốc, hiện có 15 hộ tham gia trồng lê trên diện tích khoảng 1,5 ha. Đây là vùng trồng tập trung lớn của xóm Đức Xuân và có số cây cho thu hoạch nhiều nhất. Trong số 750 cây được trồng ban đầu, khoảng 400 cây hiện sinh trưởng, phát triển tốt.

Sau gần 5 năm chăm sóc, cây lê đang bước vào năm thứ 3 cho thu hoạch. Do tuổi cây còn chưa cao, sản lượng chưa thể so sánh với những vùng trồng lê lâu năm, song kết quả bước đầu đã đem lại tín hiệu tích cực cho người dân.

Gia đình anh Long Văn Chu hiện trồng 60 cây lê xanh. Những vụ quả đầu tiên tuy sản lượng còn khiêm tốn nhưng đã tạo thêm nguồn thu, đồng thời củng cố niềm tin để gia đình tiếp tục đầu tư chăm sóc, nâng cao năng suất vườn cây.

Theo ông Long Văn Sảng, Bí thư Chi bộ xóm Đức Xuân, để nâng cao chất lượng quả, khi lê bắt đầu đậu quả, người dân tiến hành bọc từng quả nhằm hạn chế sâu bệnh và giúp quả có mẫu mã đẹp. Phân chuồng, phân lân cũng được sử dụng chủ yếu trong quá trình chăm sóc.

Đặc biệt, sản phẩm lê xanh Đức Xuân bước đầu đã được thị trường biết đến. Một số khách hàng tìm đến tận vườn hoặc đặt hàng trước. Theo phản hồi của người mua, lê có vị giòn, ngọt, nhiều nước và hương thơm đặc trưng.

Hiện giá lê xanh tại vườn dao động từ 30.000 - 50.000 đồng/kg. Mặc dù, sản lượng chưa lớn, giá trị kinh tế bước đầu cho thấy cây lê có triển vọng cao hơn cây ngô, qua đó tạo động lực để người dân quan tâm đầu tư và mở rộng diện tích.

Tuy nhiên, để mô hình phát triển ổn định, người dân Đức Xuân vẫn cần được hỗ trợ về kỹ thuật, nhất là cắt tỉa, tạo tán, xử lý ra hoa và phòng trừ sâu bệnh. Việc tổ chức cho các hộ tham quan, học hỏi kinh nghiệm tại những vùng trồng lê lâu năm cũng được kỳ vọng giúp người dân nâng cao năng lực sản xuất, cải thiện năng suất và chất lượng quả.

Không dừng lại ở kết quả bước đầu, năm 2026, UBND xã Hòa An (tỉnh Cao Bằng) tiếp tục triển khai trồng thêm 200 cây lê xanh tại khu vực Ca Rài. Đây là bước đi nhằm mở rộng diện tích cây trồng có giá trị, đồng thời đa dạng hóa cơ cấu sản xuất nông nghiệp trên địa bàn.

Phó Chủ tịch UBND xã Hòa An (tỉnh Cao Bằng) Chu Phương Thanh cho biết, cây lê được đánh giá phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng khu vực Đức Xuân. Thời gian tới, xã tiếp tục phối hợp với cơ quan chuyên môn hướng dẫn người dân chăm sóc, đánh giá chất lượng cây trồng và khuyến khích mở rộng diện tích tại những khu vực phù hợp.

Mục tiêu của địa phương không chỉ là tăng số lượng cây lê mà từng bước hình thành vùng sản xuất tập trung, nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu lê xanh Đức Xuân. Khi sản xuất được tổ chức bài bản, gắn với thị trường tiêu thụ, cây lê có thể trở thành một trong những cây trồng chủ lực, góp phần nâng cao thu nhập cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Từ những sườn núi đá từng được xem là khó phát triển cây ăn quả, những vườn lê xanh đang cho thấy một hướng đi mới trong sản xuất nông nghiệp ở xóm Đức Xuân. Thành công bước đầu của mô hình không chỉ nằm ở những mùa quả ngọt mà quan trọng hơn là đã tạo chuyển biến trong tư duy sản xuất của người dân, từ canh tác cây lương thực hiệu quả thấp sang phát triển cây trồng có giá trị hàng hóa. Đây là nền tảng để địa phương tiếp tục khai thác lợi thế đất đai, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và mở thêm cơ hội giảm nghèo bền vững cho người dân vùng cao./.