Những nghi lễ chính trong ba ngày tết Chôl Chnăm Thmây của người Khmer

Tết Chôl Chnăm Thmây mang đậm màu sắc văn hóa điển hình của đồng bào Khmer Nam Bộ. Ba ngày tết của người Khmer diễn ra các hoạt động vừa phong phú, vừa độc đáo, vừa đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Đối với người Khmer, chùa là nơi tôn nghiêm, là ngôi nhà chung của cả cộng đồng. Vì vậy, tất cả các lễ hội đều tập trung tại chùa, gồm cả lễ đón Tết Chôl Chnăm Thmây.

Ngày thứ nhất - lễ rước “Maha Sangkran mới” hay còn gọi là lễ rước Đại lịch.

Trong ngày tết đầu tiên, người Khmer chọn giờ tốt nhất, tắm gội sạch sẽ, mặc quần áo đẹp, trang trọng và lịch sự, mang theo lễ vật, nhang, đèn vào chùa làm lễ rước Đại lịch “Maha Sangkran”, đồng thời diễu hành 3 vòng xung quanh chính điện để đón chào Têvôđa - vị thần được trời sai xuống chăm sóc dân chúng trong thời hạn một năm, hết thời gian này sẽ có vị thần khác xuống thay thế.

Dưới sự hướng dẫn nghi lễ của vị Achar (cư sĩ thành viên ban quản trị chùa), tất cả cùng cầu nguyện, mong năm mới Têvôđa về hộ trì cho mọi người luôn được ấm no, hạnh phúc. Sau đó là lễ Phật.

Tối đến, các trò chơi dân gian cùng các vũ điệu hát, múa dù kê, robăm, ramvông... được tổ chức, mọi người tham gia rất náo nhiệt.

Ngày thứ hai - Wonbơf (năm nhuận tổ chức 2 ngày): Lễ “dâng cơm” và “đắp núi cát”.

Vào ngày này, mọi người lên chùa làm lễ dâng cơm sáng và trưa cho các vị sư. Theo phong tục của người Khmer, trong các ngày lễ, tết, mọi người tỏ lòng thành tâm tín ngưỡng bằng cách mang cơm, thức ăn và các loại bánh cho các sư sãi.

Đáp lại, các nhà sư làm lễ tạ ơn những người đã trồng trọt, chăn nuôi để cuộc sống được ấm no, đầy đủ. Sau khi làm lễ đưa thức ăn cho linh hồn những người đã khuất, các nhà sư làm lễ chúc phúc cho những người đã có lòng mang lễ vật đến cúng chùa.

Buổi chiều, theo sự hướng dẫn của Achar, đồng bào làm lễ “Đắp núi cát” ngay tại khuôn viên chùa để mong gặp được điều lành. Mỗi hạt cát đắp lên thành núi sẽ giải thoát được một kẻ có tội ở thế gian. Vì thế, người Khmer rất hăng hái đắp núi cát, để mong Đức Phật ban phước lành. Ngày nay, việc đắp núi cát chỉ được tổ chức trong những năm chùa đang xây dựng, cát do người dân mang đến sẽ được dùng vào việc xây dựng chùa. Một số chùa thay đắp núi cát bằng đắp núi lúa, núi gạo. Số lúa và gạo được dùng vào việc cung cấp lương thực cho các vị sư sãi hoặc hỗ trợ cho dân nghèo.

Ngày thứ ba - Lơm săk, còn gọi là ngày Lễ tắm Phật.

Vào ngày này, các phật tử Khmer mang thức ăn và hoa quả đến chùa từ sớm để dâng cho các vị sư. Sau khi thọ thực xong, các nghi lễ tắm Phật chính thức bắt đầu. Các nhà sư dùng cành hoa vẩy những giọt nước tinh khiết có ướp hương hoa thơm ngát lên tượng Phật. Trong làn khói hương, người Khmer thành tâm khấn nguyện cầu mong trời, Phật gia hộ cho dân làng dồi dào sức khỏe, ruộng lúa tốt tươi, được mùa. Họ cũng cầu Têvôđa hộ trì cho phum, sóc an lành, mọi người tai qua nạn khỏi và đạt thành những điều ước nguyện.

Tiếp theo đó là lễ Băngskôl (cầu siêu). Các vị sư được mời đến tháp lưu giữ hài cốt những người quá cố để cầu kinh cho linh hồn họ được siêu thoát.

Đến trưa, mọi người về nhà làm lễ tắm tượng Phật thờ trong từng gia đình, rồi chúc mừng ông bà, cha mẹ và dâng bánh để tạ ơn. Cũng có khi họ tổ chức lễ tắm cho ông bà, cha mẹ để báo hiếu.

Trong ba ngày Tết Chôl Chnăm Thmây, bà con đi thăm hỏi, mừng tuổi năm mới, chúc nhau sức khỏe, cuộc sống yên vui, phát đạt. Tối đến, diễn ra nhiều hoạt động như thả diều, đánh quay lửa... Các cụ già kể chuyện thần thoại, cổ tích cho con cháu nghe. Thanh niên tham gia các cuộc hát đối đáp aday, hát dù kê, diễn robam, múa ramvông, romxaravan, múa trống xàdăm...

Tết Chôl Chnăm Thmây ngoài ý nghĩa chào đón năm mới còn là dịp để đồng bào Khmer thể hiện tấm lòng kính Phật, với đức tin Đức Phật từ bi là trên hết; đồng thời răn dạy con người về lòng hiếu thảo, sự kính trọng và biết ơn đối với Tổ tiên, ông bà, cha mẹ. Đây cũng là dịp bà con được vui chơi, nghỉ ngơi sau một năm lao động, chuẩn bị tâm thế bước vào năm mới với nhiều sinh hoạt tinh thần giúp lưu giữ nét văn hóa đặc trưng của người Khmer qua nhiều thế hệ./.