Lễ hội Pang A, mang đậm bản sắc văn hóa của dân tộc La HaPang A - điểm hẹn thiêng liêng của bản làng
Trong đời sống của người La Ha, lễ hội Pang A có ý nghĩa như “ngày hội lớn của bản làng”. Đây là dịp để cộng đồng tạ ơn Tổ tiên, thần linh đã che chở cho bản làng mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, đồng thời cầu mong năm mới bình an, no ấm. Thông thường, lễ hội diễn ra vào thời điểm sau vụ gặt, khi mọi người có thời gian nghỉ ngơi và chuẩn bị lễ vật chu đáo.
Lễ hội Pang A thường tổ chức ở nhà trưởng họ hoặc giữa bản, nơi được coi là trung tâm linh thiêng gắn kết mọi thành viên. Điều đặc biệt là lễ Pang A không chỉ là một nghi lễ tín ngưỡng mà còn là biểu tượng của sự đoàn kết. Mỗi gia đình, mỗi dòng họ đều góp công, góp của, cùng nhau dựng cây nêu, chuẩn bị trâu lễ, rượu cần, xôi nếp, thịt lợn… những sản vật từ nền sản xuất nông nghiệp hàng ngày của người La Ha.
Nguồn gốc của lễ Pang A gắn liền với quan niệm về thế giới tâm linh của người La Ha. Họ tin rằng, muôn vật đều có hồn; con người, cây cỏ, núi rừng đều gắn bó và chịu sự chi phối của thần linh. Vì vậy, tổ chức lễ hội Pang A hàng năm chính là để bày tỏ lòng biết ơn với các vị thần bảo hộ như: thần núi, thần nước, thần lúa, thần bản…
Nghi thức quan trọng của lễ Pang A là lễ cúng do thầy mo chủ trì, với trầu cau, rượu, gạo, xôi và thịt trâu, lợn được bày trang trọng trên bàn lễ. Trong tiếng khèn, tiếng trống vang nhịp, thầy mo đọc lời khấn bằng tiếng La Ha cổ, cầu xin thần linh phù hộ sức khỏe, mùa màng tươi tốt và bình yên cho bản làng. Sau phần lễ là phần hội, với những điệu múa mô phỏng hoạt động săn bắn, trồng lúa, giã gạo… vừa tái hiện lao động thường ngày, vừa gửi gắm triết lý hòa hợp với thiên nhiên.
Cây Xặng Bósk không thể thiếu trong lễ hội Pang APang A trong thời hội nhập
Ông Quàng Văn Păn, (bản Tát Ướt, xã Mường Khiêng) chia sẻ: Pang A là lễ hội truyền thống của đồng bào dân tộc La Ha được lưu giữ từ đời này qua đời khác. Đây cũng là dịp để bà con dân bản tạ ơn với thần linh. Đặc biệt lễ hội là nơi để bà con bản trên xóm dưới cùng tụ họp, giao lưu văn hóa văn nghệ; cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm trong trồng trọt, chăn nuôi…; cùng nhau bàn chuyện làm ăn phát triển kinh tế, vươn lên thoát nghèo.
Nhiều bản La Ha hiện nay lập đội văn nghệ, đội trống, khèn trẻ, tham gia biểu diễn trong Ngày hội Đại đoàn kết, lễ hội văn hóa cấp xã, tỉnh. Nhờ vậy, Pang A dần trở thành niềm tự hào của giới trẻ, không còn là nghi lễ xa lạ hay là việc của người già nữa.
Chị Lò Thị Luyến (bản Tát Ướt, xã Mường Khiêng) cho biết: Trước đây, chỉ người lớn tham gia nghi lễ, nay thanh niên đều học múa, học tiếng La Ha để hát trong Pang A. Trẻ con háo hức vì được mặc trang phục đẹp, cùng dựng nêu và đánh trống.
Những năm gần đây, các xã có người La Ha sinh sống ở Sơn La đã chủ động triển khai nhiều chương trình bảo tồn văn hóa. Nhiều lớp truyền dạy nghi lễ Pang A được mở, đồng thời các bản được hỗ trợ kinh phí để phục dựng lễ hội đúng chuẩn mực truyền thống. Các dự án xây dựng nhà sinh hoạt cộng đồng, sân lễ hội và không gian trưng bày văn hóa La Ha cũng được ưu tiên đầu tư.
Ông Đinh Mạnh Hùng, Bí thư Đảng ủy xã Mường Khiêng cho biết: “Bảo tồn Pang A không chỉ là giữ một lễ hội, mà là gìn giữ ký ức văn hóa của người La Ha. Chính quyền và bà con cùng vào cuộc để ghi chép lời khấn, hệ thống lại nhạc cụ, phục dựng trang phục và biên soạn tài liệu, nhằm đảm bảo thế hệ sau còn hiểu và tiếp nối”.
Từ nghi lễ nhỏ trong bản làng, Pang A hôm nay đã trở thành biểu tượng văn hóa của niềm tin, nghĩa tình và sức sống bền bỉ của người La Ha. Trong dòng chảy hội nhập, khi một bộ phận thanh niên dễ bị cuốn theo lối sống hiện đại, Pang A như lời nhắc về cội nguồn và giá trị tinh thần không thể đánh mất./.
