Phòng chống tội phạm gắn với tuyên truyền pháp luật - Dấu ấn của một nữ trinh sát hình sự trên những bản làng vùng cao Tuyên Quang

Chị sụp chiếc nón mê xuống nửa mặt, quần xắn ống thấp ống cao, từ ruộng ngô tiến sát vị trí người bị hại và tên cướp đang đỗ xe. Chị vung vẩy ném con dao xuôi xuống dốc, te tái gọi bọn trẻ: “Các con ơi! Trời tối rồi, mau cho trâu về thôi!”. Giả giọng người bản xứ, chị tiến đến gần mà tên cướp không hề nghi ngờ. Bằng động tác võ thuật điêu luyện, chị nhanh chóng quật ngã đối tượng, khóa tay bằng chiếc khóa số 8.

Người phụ nữ giả dạng nông dân ấy chính là Thượng tá Hà Thị Chúc, nguyên Đội trưởng Đội Phòng chống tệ nạn xã hội, Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Tuyên Quang. Cuộc đời và sự nghiệp của chị gắn chặt với công tác trinh sát hình sự, đấu tranh phòng, chống tội phạm nguy hiểm và đặc biệt nguy hiểm. “Chuyên gia phá án” là cái tên đồng đội tin yêu dành cho chị.

Những chiến công của nữ trinh sát miền sơn cước

Trong vô vàn chiến công của Thượng tá Hà Thị Chúc, phải kể đến vụ triệt phá tụ điểm mại dâm của Trần Thị Chiến tại thị trấn Na Hang, huyện Na Hang (cũ), tỉnh Tuyên Quang.

Để tiếp cận tụ điểm, chị Chúc phải cải trang làm người giúp việc. Bốn ngày làm ô sin, chị bị chủ nhà và các tiếp viên đùn đẩy đủ công việc, từ dọn dẹp, lau rửa đến giặt giũ. Có lúc nghĩ đến hai đứa con nhỏ phải gửi nhà hàng xóm, chị ứa nước mắt.

Nhưng vì Trần Thị Chiến rất cảnh giác, việc tiếp cận trực tiếp gặp nhiều khó khăn, chị Chúc quyết định kiên trì tìm cách nắm sơ đồ căn nhà và quy luật hoạt động của các đối tượng. Đến ngày thứ năm, chị xin chủ nhà cho về quê lấy đồ dùng và giấy tạm vắng của địa phương, tranh thủ báo cáo lãnh đạo phòng kế hoạch phá án.

Đến ngày phá án, khi phát hiện có khách nam giới đến mua dâm, chị Chúc cùng đồng đội bên ngoài ập vào bắt quả tang. Chủ nhà chưa kịp phản ứng đã kinh ngạc khi thấy cô ô sin chất phác, quê mùa lúc này nhanh nhẹn, quyết đoán trong vai trò người chỉ huy trận đánh.

Một chiến công khác thể hiện sự mưu trí của nữ trinh sát là vụ bắt tên cướp nguy hiểm tại bến phà Hiên. Liên tiếp trong hai tháng, Nguyễn Văn Hùng gây ra 3 vụ cướp liều lĩnh, trong đó có vụ cướp túi xách chứa nhiều giấy tờ, sổ tiết kiệm và điện thoại của chị H., công tác tại Ngân hàng huyện Yên Sơn (cũ), tỉnh Tuyên Quang. Sau đó, đối tượng điện thoại cho bị hại, yêu cầu chuộc lại giấy tờ với giá 5 triệu đồng.

Nhận được thông tin, chị Chúc báo cáo lãnh đạo phòng rồi trực tiếp cùng 3 cán bộ nam xuống điểm hẹn phục kích. Nơi hẹn là bến phà Hiên, thuộc xã Mỹ Bằng, huyện Yên Sơn (cũ), tỉnh Tuyên Quang, giáp tỉnh Yên Bái (cũ), khá vắng vẻ.

Đến 17 giờ, đối tượng vẫn chưa xuất hiện. 17 giờ 30 phút, chị Chúc mượn chủ nhà một con dao cắt lúa, chiếc nón mê rách rồi đội lên đầu, lội xuống ruộng ngô cao ngang người, chọn vị trí gần nơi bị hại đứng nhất.

18 giờ, một thanh niên đi xe máy Magic phóng thẳng theo đường sang Yên Bái rồi quay lại chỗ bị hại. Đúng đối tượng cần tìm, nhưng trời đã chập choạng tối, đồng đội không thể quan sát rõ tình hình, điện thoại lại không phủ sóng.

Nhìn thấy mấy đứa trẻ đang cho trâu uống nước sát mé sông, chị Chúc nhanh chóng nghĩ ra kế hoạch. Chị sụp chiếc nón mê xuống nửa mặt, quần xắn ống thấp ống cao, từ ruộng ngô tiến sát vị trí bị hại và tên Hùng đang đỗ xe, vừa nổ máy sẵn sàng chạy. Chị vung vẩy ném con dao xuôi xuống dốc, te tái gọi bọn trẻ: “Các con ơi! Trời tối rồi, mau cho trâu về thôi!”.

Giả giọng người bản xứ, chị tiến gần mà tên Hùng vẫn không nghi ngờ. Bằng động tác võ thuật điêu luyện, chị quật ngã đối tượng, khóa tay bằng chiếc khóa số 8.

Những chiến công ấy là minh chứng cho bản lĩnh, sự nhạy bén và khả năng xử lý tình huống của người chiến sĩ Công an. Nhưng phía sau những lần phá án còn là câu chuyện về một nữ trinh sát luôn trăn trở với địa bàn, với cuộc sống của đồng bào miền núi.

Gần dân, hiểu địa bàn để đưa pháp luật đến bản

Sinh ra và lớn lên ở vùng núi Tuyên Quang, từ khi còn học THPT, chị Hà Thị Chúc, dân tộc Tày đã ước mơ khoác lên mình sắc phục Công an nhân dân. Năm 1985, sau khi tốt nghiệp THPT, chị được tuyển dụng vào ngành, công tác tại Công an tỉnh Tuyên Quang. Dù chưa được đào tạo chuyên sâu về nghiệp vụ, chị luôn nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ. Năm 1998, tốt nghiệp Đại học Cảnh sát nhân dân, chuyên ngành Điều tra tội phạm, chị được điều động về Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh.

Trên cương vị chỉ huy đội trọng án, Thượng tá Hà Thị Chúc vận dụng kiến thức nghiệp vụ, pháp luật vào từng chuyên án, chủ động nắm quy luật hoạt động của tội phạm, xây dựng kế hoạch và phân công cán bộ, chiến sĩ phá án. Để thuận lợi khi công tác ở vùng sâu, vùng xa, chị đề xuất học tiếng dân tộc và thành thạo tiếng Mông, Tày, Dao. Nhờ đó, chị có thể trực tiếp trao đổi với người dân, tìm hiểu phong tục, tập quán, thu thập thông tin phục vụ công tác trinh sát.

Nhiều vụ việc đòi hỏi hàng chục ngày lặn lội, trèo đèo, lội suối, cùng ăn, cùng ở với bà con để nắm tình hình và phương thức, thủ đoạn của tội phạm. Qua thực tiễn, chị nhận thấy đấu tranh hiệu quả không chỉ cần bản lĩnh, nghiệp vụ mà còn phải hiểu địa bàn, gần dân và biết lắng nghe những vấn đề từ cuộc sống của bà con.

Tuyên Quang có đông đồng bào DTTS sinh sống, trong đó một số thôn bản vùng sâu, vùng xa còn gặp khó khăn trong tiếp cận thông tin pháp luật do khoảng cách địa lý, rào cản ngôn ngữ và điều kiện kinh tế, xã hội. Hạn chế về thông tin khiến một bộ phận người dân chưa nhận diện đầy đủ hành vi vi phạm, chưa biết cách bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp; có người bị lôi kéo, dụ dỗ vào việc làm trái pháp luật hoặc trở thành nạn nhân của lừa đảo.

Thực tế ấy đặt ra yêu cầu đối với lực lượng Công an trong việc kết hợp đấu tranh, xử lý tội phạm với tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật và hướng dẫn người dân phòng ngừa vi phạm. Với Thượng tá Hà Thị Chúc, muốn làm tốt nhiệm vụ, người chiến sĩ phải đặt mình vào hoàn cảnh của bà con, lắng nghe và tháo gỡ khó khăn từ cơ sở. Pháp luật cần được giải thích qua những tình huống cụ thể, gần gũi với sinh hoạt, lao động hằng ngày, giúp người dân hiểu quyền, nghĩa vụ, nhận biết hành vi bị nghiêm cấm và biết cách tìm kiếm hỗ trợ khi cần thiết.

Ở những địa bàn người dân chưa thông thạo tiếng phổ thông, tuyên truyền bằng tiếng dân tộc, thông qua trưởng thôn, Người có uy tín, cán bộ cơ sở và các buổi sinh hoạt cộng đồng sẽ giúp thông tin dễ tiếp cận hơn. Phát huy vai trò của những người gần dân, hiểu phong tục, nắm tâm tư, nguyện vọng của bà con cũng góp phần giải thích quy định pháp luật phù hợp với từng địa bàn.

Cùng với tuyên truyền, lực lượng Công an cần lắng nghe phản ánh, hướng dẫn cụ thể những vướng mắc trong đời sống, giúp người dân thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ. Các nội dung về phòng, chống lừa đảo, bảo vệ tài sản, phòng ngừa tệ nạn xã hội và chấp hành pháp luật cần được truyền tải thường xuyên, dễ hiểu, dễ nhớ. Qua đó, bà con nâng cao khả năng nhận diện nguy cơ, chủ động phòng ngừa vi phạm, không bị lợi dụng hoặc vô tình trở thành người vi phạm pháp luật. Đó cũng là cách người chiến sĩ Công an góp phần phòng ngừa tội phạm từ sớm, từ xa, ngay tại cơ sở.

Bình yên từ sự đồng lòng giữa lực lượng chức năng và người dân

25 năm làm trinh sát hình sự, đối với chị Hà Thị Chúc, mọi chiến công vẫn hiển hiện như mới vừa ngày hôm qua. Là chỉ huy, nữ trinh sát duy nhất trong đơn vị, hoàn cảnh gia đình lại khó khăn, nhưng chị không bao giờ chùn bước. Chị sẵn sàng lăn lộn, lội suối, nằm rừng bất kể ngày đêm như các trinh sát nam khác.

21 lần được các cấp khen thưởng, hai lần được vinh danh tại Hội nghị thi đua Vì an ninh Tổ quốc và học tập, thực hiện Sáu điều Bác Hồ dạy Công an nhân dân do Công an tỉnh Tuyên Quang tổ chức, chị đã khẳng định mình trong cuộc sống và sự nghiệp, chấp nhận gian khổ, hy sinh để đem lại bình yên cho cuộc sống.

Những chiến công của Thượng tá Hà Thị Chúc không chỉ được ghi dấu bằng những chuyên án được khám phá, những đối tượng nguy hiểm bị bắt giữ mà còn bằng sự gắn bó với đồng bào nơi miền sơn cước.

Từ việc chủ động học tiếng dân tộc, cùng ăn, cùng ở với bà con đến những lần vượt núi, băng rừng nắm tình hình, chị đã cho thấy hình ảnh người chiến sĩ Công an không chỉ đứng trên trận tuyến đấu tranh với tội phạm mà còn hiện diện trong đời sống thường ngày của nhân dân.

Ở những xã vùng đồng bào DTTS và miền núi, sự bình yên không chỉ được tạo dựng bằng những cuộc đấu tranh quyết liệt với tội phạm mà còn bằng những việc làm kiên trì, bền bỉ: giúp người dân hiểu pháp luật, biết tự bảo vệ mình, chủ động phòng ngừa vi phạm và tin tưởng vào lực lượng chức năng.

Mỗi lời giải thích tận tình, mỗi lần hướng dẫn người dân nhận diện thủ đoạn lừa đảo, mỗi cuộc gặp gỡ ở thôn bản đều góp phần xây dựng ý thức chấp hành pháp luật từ cơ sở.

Với người chiến sĩ Công an, thực thi pháp luật phải đi cùng trách nhiệm tuyên truyền, giáo dục và hướng dẫn nhân dân. Khi pháp luật được hiểu đúng, được vận dụng vào cuộc sống, người dân sẽ có thêm khả năng tự bảo vệ quyền lợi hợp pháp, tránh bị lợi dụng, đồng thời góp phần giữ gìn an ninh trật tự tại địa phương.

Bình yên nơi miền sơn cước được vun đắp từ những chiến công thầm lặng, từ sự đồng lòng của lực lượng Công an và nhân dân, từ những hiểu biết pháp luật được lan tỏa đến từng thôn bản.

Và trên hành trình ấy, hình ảnh nữ trinh sát Hà Thị Chúc vẫn là dấu ấn đẹp về người chiến sĩ Công an nhân dân: vững vàng trên trận tuyến đấu tranh phòng, chống tội phạm, tận tâm đưa pháp luật đến gần đồng bào, góp phần xây dựng cuộc sống an toàn, bình yên nơi vùng cao.

Nay đã nghỉ hưu nhưng chị Hà Thị Chúc vẫn tích cực tham gia các hoạt động trong đảm bảo ANTT và phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc ở địa phương nơi cư trú. Chị hiện là Tổ trưởng tổ tham gia giữ gìn an ninh trật tự tại cơ sở tổ dân phố Trung Môn 50, phường Minh Xuân, tỉnh Tuyên Quang; Uỷ viên Ban chấp hành Chi hội Cựu Công an nhân dân phường Minh Xuân. Nhiệt huyết và dòng máu trinh sát hình sự vẫn nóng hổi và vẹn nguyên trong người nữ trinh sát hình sự quả cảm Hà Thị Chúc.