Rượu nước nóng - Hương vị thời gian của người Ba-na

Quy trình sản xuất rượu nước nóng bắt đầu từ lúa được trồng theo phương thức hữu cơ, không thuốc trừ sâu, không hóa chất. Lúa sau khi thu hoạch không đem nấu ngay mà người làm rượu chờ đủ 9 tháng để hạt lúa ổn định vị ngọt tự nhiên. Bước vào công đoạn nấu, lúa được rửa thật sạch, loại bỏ hoàn toàn tạp chất, trấu lép để quá trình lên men thuận lợi, rồi nấu liên tục trong 9 giờ cho đến khi nở bung. Sau đó trộn men rừng theo công thức của người Ba-na, ủ đủ 19 ngày để tạo nên hương vị riêng biệt. Kết thúc quá trình ủ thì chuyển sang chưng cất 9 lần, mỗi lần 9 phút để thu được rượu. Nước dùng trong toàn bộ quá trình chế biến là nước nóng tự nhiên, giúp rượu mềm và “hiền” hơn.

Tuy vậy, giai đoạn quyết định chất lượng rượu lại nằm dưới lòng đất, với kỹ thuật “hạ thổ”. Rượu được đựng trong chum sành, bịt kín bằng lá chuối khô, đem chôn dưới đất trong hầm ủ rượu được xây bằng đá, mái lợp cỏ tranh trong ít nhất 999 ngày, thậm chí lâu hơn để lắng, để dịu và để tròn vị một cách tự nhiên. Không có cách nào rút ngắn được giai đoạn này. Trong bóng tối và độ ẩm ổn định của lòng đất, các hợp chất thường gây đau đầu, khát nước như aldehit hay methanol trong rượu được lọc qua lớp men gốm của chum sành giúp vị rượu trở nên thơm ngon. Ủ càng lâu, rượu càng ngon, càng giá trị, càng an toàn hơn. Rót ra ly, rượu trong và sáng.

Trong đời sống của người Ba-na, rượu luôn hiện diện. Từ lễ hội, cưới hỏi đến những buổi sinh hoạt cộng đồng, rượu là chất kết nối mọi người. Uống rượu nước nóng có cảm giác êm, không gắt, cơ thể không bị mệt mỏi. Đó là những ưu điểm khiến rượu nước nóng luôn được người dân yêu mến, tin dùng.

Nghề nấu rượu truyền thống không chỉ tạo việc làm, thu nhập ngay tại nhà cho người dân địa phương mà đồng bào còn có cơ hội trở thành công nhân của Công ty TNHH Springchi - doanh nghiệp đang phát triển thương hiệu làng rượu nước nóng kết hợp giữa sản xuất, kinh doanh nhiều loại rượu như: Rượu nước nóng, rượu nhung nai Vĩnh Kim, rượu sâm, rượu ủ thùng gỗ sồi, rượu chuối, rượu quả nhàu rừng… với làm du lịch giới thiệu bản sắc văn hóa của người Ba-na. Doanh nghiệp luôn ưu tiên tuyển dụng lao động là đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ bởi yêu mến sự nhiệt tình, chịu thương chịu khó, tinh thần trách nhiệm và dày dặn kinh nghiệm trồng lúa, làm men rượu để giữ gìn quy trình nấu rượu truyền thống của đồng bào.

Những năm gần đây, làng rượu nước nóng của Công ty Springchi được nhiều du khách tìm đến để trực tiếp thử nghiệm quy trình nấu rượu truyền thống; Tham quan những hầm rượu được xây dựng với lối kiến trúc bằng đá tự nhiên vô cùng độc đáo và lạ mắt, ngắm nhìn những chum rượu nằm yên dưới lòng đất, nơi thời gian được đo bằng năm, không phải bằng giờ; Thưởng thức rượu tại lò… Hành trình khám phá bắt đầu từ suối Tà Má với mùa hoa trang rực rỡ, hồ Định Bình hay các di tích lịch sử địa phương; Tham quan mạch nước nóng phun từ lên từ lòng đất, tắm nước nóng thư giãn và nhấm nháp đặc sản địa phương…

Giữa vùng đất tưởng chừng chỉ có sỏi đá khô cằn, mạch nước nóng vẫn đangâm thầm trào lên, trong vắt, ấm áp quanh năm. Người dân xem đó là “lộc đất” vàtừ nguồn nước ấy, nghề nấu rượu hình thành, phát triển, dần trở thành một phầnkhông thể tách rời trong đời sống văn hóa cộng đồng. Trong bối cảnh biến đổikhí hậu và áp lực phát triển kinh tế, câu chuyện sản xuất rượu nước nóng đặt ra một góc nhìn đáng suy ngẫm. Đó là dù thời gian trôi qua nhưng tri thức tộc ngườiBa-na vẫn được giữ nguyên và phát huy trong đời sống sản xuất hiện đại. Đồngbào vẫn giữ được nguồn nước nóng trong lành, duy trì phương thức canh tác tự nhiên, bảo tồn công thức men rừng và kỹ thuật hạ thổ để cho ra những sản phẩmtrứ danh. Đó là cách đồng bào gìn giữ nghề nấu rượu truyền thống từ bao đời, đồngthời gìn giữ hệ giá trị coi trọng tự nhiên, tôn trọng thời gian và đặt con ngườivào mối quan hệ hài hòa với môi trường./.