Tịnh Biên - Phiên chợ của những hương vị lạ miền biên viễn

Rời vùng đô thị Châu Đốc, theo con đường hướng về biên giới Tây Nam, tôi bắt đầu cảm nhận một An Giang rất khác. Những cánh đồng trải dài, những hàng thốt nốt vươn cao trên nền trời, những mái nhà thấp thoáng dưới bóng cây và nhịp sống bình dị của người dân vùng Bảy Núi khiến hành trình như chậm lại. Không gian ấy vừa có vẻ khoáng đạt của miền đồng bằng, vừa phảng phất nét trầm mặc của những trầm tích văn hóa và những câu chuyện giao thương qua nhiều thế hệ.

Điểm dừng chân là chợ Tịnh Biên, thuộc phường Tịnh Biên (tỉnh An Giang), một địa chỉ mua sắm quen thuộc trên tuyến du lịch biên giới Việt Nam - Campuchia. Nếu những khu chợ nổi tiếng ở đô thị hấp dẫn bằng sự hiện đại, thì Tịnh Biên có sức hút riêng từ những sản vật địa phương, hàng hóa giao thương và cách người dân đưa hương vị quê hương vào từng gian hàng.

Ấn tượng đầu tiên của tôi là sự phong phú đến bất ngờ của các mặt hàng. Những thỏi đường thốt nốt vàng nâu xếp cạnh chai mật sóng sánh; khô cá được bày thành từng lớp; những hũ mắm đậm màu nằm bên các loại gia vị, trái cây, bánh trái. Xen giữa đó là hàng tiêu dùng, vải vóc và những sản phẩm có nguồn gốc từ phía bên kia biên giới.

Ở đây, một cuộc dạo chợ đôi khi cũng là một cuộc khám phá văn hóa. Bởi phía sau mỗi món ăn đều có một câu chuyện về cách người dân thích nghi với điều kiện tự nhiên, bảo quản thực phẩm, gìn giữ nghề truyền thống và trao đổi sản vật giữa các cộng đồng.

Vị ngọt thốt nốt, hương vị của đất và người

Trong những đặc sản gây thương nhớ ở Tịnh Biên, tôi dành nhiều thiện cảm cho thốt nốt. Không chỉ vì vị ngọt thanh, hương thơm dịu đồng thời còn bởi loại cây này gắn bó sâu sắc với đời sống đồng bào Khmer vùng Bảy Núi.

Từ nước thốt nốt tươi, người dân chế biến thành đường, mật, bánh bò, chè và nhiều món ăn dân dã. Cùng một nguyên liệu, nhưng qua bàn tay khéo léo của người làm nghề, mỗi sản phẩm lại mang một sắc thái riêng.

Một miếng đường thốt nốt ngon không chỉ ngọt và còn có mùi thơm đặc trưng, vị dịu và hậu vị dễ chịu. Bánh bò thốt nốt hấp dẫn bởi sắc vàng ấm, độ xốp mềm và hương thơm rất riêng. Còn ly nước thốt nốt mát lạnh lại thích hợp với cái nắng vùng biên.

Điều khiến tôi suy nghĩ hơn cả là phía sau món đặc sản tưởng chừng giản dị ấy là cả một nghề lao động công phu. Người thợ phải khai thác nước từ buồng hoa thốt nốt, vận chuyển về, lọc rồi nấu cô đặc. Chất lượng thành phẩm phụ thuộc vào nguyên liệu, thời gian nấu và kinh nghiệm của người làm nghề.

Theo thông tin từ Chi cục quản lý thị trường (Sở Công thương tỉnh An Giang), nghề nấu đường thốt nốt của đồng bào Khmer đã trở thành một sinh kế quan trọng, đồng thời là nét văn hóa được truyền qua nhiều thế hệ. Còn ông Châu Nhen - một hộ làm nghề ở Khóm Sóc Tà Ngáo, Phường Tịnh Biên (tỉnh An Giang) từng chia sẻ: Có thể thu được khoảng 30 lít nước thốt nốt mỗi ngày để nấu thành khoảng 6 kg đường. Những con số ấy cho thấy phía sau một món quà du lịch là công sức và kinh nghiệm được đúc kết từ đời này sang đời khác của người sản xuất…

Tôi nhận ra rằng, khi du khách trong nước và quốc tế mua một gói đường thốt nốt, giá trị họ mang về không chỉ nằm ở sản phẩm. Và đây còn là câu chuyện về người Khmer, về cây thốt nốt giữa nắng gió và về cách một nghề truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống hiện đại.

Những món ăn thử lòng thực khách

Nếu thốt nốt đem lại cảm giác gần gũi, thì những mặt hàng thực phẩm độc đáo ở chợ Tịnh Biên (tỉnh An Giang) lại khiến du khách tò mò. Đặc biệt, các loại côn trùng dùng làm thực phẩm, như: dế, cào cào, một số loại nhện và bọ cạp chế biến sẵn là nét lạ thường được nhắc đến khi nói về khu chợ vùng biên này.

Đối với người lần đầu tiếp xúc, những món ăn ấy có thể khiến họ ngần ngại. Nhưng ở góc nhìn văn hóa ẩm thực, sự khác biệt lại chính là điều đáng khám phá. Tập quán sử dụng côn trùng làm thực phẩm có mặt ở nhiều cộng đồng Đông Nam Á, phản ánh cách con người khai thác nguồn thức ăn sẵn có trong tự nhiên và hình thành những phương thức chế biến riêng.

Tuy nhiên, sự tò mò không nên lấn át yêu cầu an toàn. Du khách chỉ nên lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được chế biến và bảo quản hợp vệ sinh; không tự ý thử các loài côn trùng hoang dã không xác định được mức độ an toàn.

Rời những mặt hàng độc lạ, tôi bị cuốn hút bởi thế giới mắm và khô cá. Đó là những sản vật rất đặc trưng của vùng sông nước Tây Nam Bộ, nơi nghề đánh bắt và bảo quản thủy sản đã góp phần tạo nên một kho tàng ẩm thực phong phú.

Mắm cá linh, mắm cá sặc, mắm thái, các loại khô cá đồng gợi nhắc đến bữa cơm gia đình miền Tây. Một món mắm ngon không chỉ cần nguyên liệu phù hợp mà còn đòi hỏi kinh nghiệm ủ, phối trộn và bảo quản. Cũng như đường thốt nốt, giá trị của mắm nằm ở kỹ thuật chế biến được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Giữa những gian hàng ấy, tôi càng thấy rõ nét đặc biệt của Tịnh Biên: có những món ăn rất quen thuộc với người dân địa phương nhưng lại hoàn toàn mới lạ đối với khách phương xa. Chính sự khác biệt đó làm nên sức hấp dẫn của du lịch trải nghiệm.

Từ một phiên chợ đến hành trình khám phá vùng Bảy Núi

Điều đặc biệt ở chợ Tịnh Biên không chỉ là sự đa dạng hàng hóa, mà còn là vị trí của khu chợ trong không gian giao lưu kinh tế, văn hóa Việt Nam - Campuchia. Những sản vật địa phương, những mặt hàng từ bên kia biên giới và cách giao tiếp của người bán, người mua tạo nên nhịp sống riêng của một trung tâm giao thương vùng biên.

Từ chợ, du khách có thể tiếp tục hành trình khám phá cảnh quan Bảy Núi, tìm hiểu đời sống văn hóa Khmer, tham quan những ngôi chùa, trải nghiệm ẩm thực và các cơ sở sản xuất đường thốt nốt truyền thống. Khi được kết nối hợp lý, chợ không còn đơn thuần là điểm dừng mua sắm mà trở thành cửa ngõ để du khách hiểu sâu hơn về vùng đất An Giang.

Tiềm năng ấy càng đặc biệt quan tâm trong bối cảnh thương mại biên giới tiếp tục được thúc đẩy. Tháng 6/2026, Hội chợ Thương mại quốc tế Tịnh Biên - An Giang được tổ chức tại Khu công nghiệp Xuân Tô, phường Tịnh Biên, trong khuôn khổ chương trình xúc tiến thương mại cấp quốc gia. Đây là cơ hội để sản phẩm địa phương tiếp cận doanh nghiệp, mở rộng thị trường và kết nối với hoạt động du lịch.

Tuy nhiên, để chuyển sức hút của chợ thành nguồn thu bền vững, Tịnh Biên cần giải quyết một vấn đề căn bản, đó là làm thế nào để khách đến không chỉ mua một món hàng rồi rời đi, đồng thời còn muốn tìm hiểu, trải nghiệm, lưu trú và quay trở lại?

Trước hết, cần xây dựng không gian giới thiệu đặc sản có nguồn gốc rõ ràng, ưu tiên sản phẩm của các hộ sản xuất, hợp tác xã và cơ sở làm nghề truyền thống. Những sản phẩm như đường thốt nốt, mật thốt nốt, bánh dân gian, mắm và khô cá cần được chú trọng bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc, vệ sinh an toàn thực phẩm. Đặc biệt, phải phân biệt rõ sản vật sản xuất tại tỉnh An Giang với hàng hóa nhập khẩu hoặc lưu thông qua biên giới, giúp du khách hiểu đúng về xuất xứ và giá trị từng sản phẩm.

Tiếp đó, cần phát triển các tuyến trải nghiệm ngắn kết nối chợ Tịnh Biên với cơ sở nấu đường thốt nốt, không gian văn hóa Khmer, làng nghề và điểm tham quan sinh thái. Du khách có thể trực tiếp tìm hiểu cách lấy nước thốt nốt, nấu đường, làm bánh, thưởng thức món ăn bản địa. Khi một sản phẩm được gắn với câu chuyện và trải nghiệm, giá trị du lịch sẽ lớn hơn giá bán của chính sản phẩm ấy.

Điều đặc biệt hơn, người dân địa phương phải giữ vai trò trung tâm trong chuỗi giá trị du lịch. Cần hỗ trợ các hộ làm nghề nâng cao kỹ năng phục vụ khách, giới thiệu sản phẩm, bán hàng trực tuyến, sử dụng thanh toán số và xây dựng thương hiệu. Phát triển du lịch phải tạo thêm việc làm cho phụ nữ, thanh niên, người sản xuất nhỏ và đồng bào Khmer, thay vì chỉ làm tăng doanh thu cho các khâu trung gian.

Cùng với đó là yêu cầu tổ chức chợ văn minh, bảo đảm vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm, niêm yết giá, bố trí khu vực giới thiệu sản phẩm đặc trưng và cung cấp thông tin du lịch thuận tiện. Một khu chợ sạch, thân thiện, đáng tin cậy sẽ tạo sức hút lâu dài hơn bất kỳ lời quảng cáo nào.

Rời chợ Tịnh Biên (Phường Tịnh Biên, tỉnh An Giang), điều đọng lại trong tôi không chỉ là vị ngọt của đường thốt nốt hay những món đặc sản lạ mắt. Và đó còn là hình ảnh một vùng biên giới đang gìn giữ bản sắc bằng chính những sinh hoạt đời thường, từ phiên chợ, bếp lửa nấu đường đến cách người dân trao đổi sản vật.

Với tôi, giá trị lớn nhất của chợ Tịnh Biên có lẽ nằm ở đó, mỗi món hàng có thể trở thành một câu chuyện văn hóa, mỗi nghề truyền thống có thể mở ra một cơ hội sinh kế, mỗi cuộc gặp gỡ nơi phiên chợ có thể góp phần kết nối con người hai bên biên giới./.