Trò chơi Lày cỏ thường diễn ra ngay bên mâm cỗ để níu kéo thời gian mọi người bên nhau nhiều hơnLày cỏ, còn gọi là “sai mạ”, là trò chơi truyền thống xuất hiện từ lâu đời trong đời sống của người Tày, Nùng ở tỉnh Lạng Sơn và một số địa phương vùng Đông Bắc. Trò chơi thường diễn ra trong các dịp lễ hội, ngày tết, đám cưới hoặc những bữa cơm đoàn viên. Không cần sân bãi rộng, không cần đạo cụ cầu kỳ, chỉ cần vài người ngồi quây quần bên nhau là cuộc chơi có thể bắt đầu.
Thoạt nhìn, Lày cỏ có nét giống trò oẳn tù tì quen thuộc. Thế nhưng, nếu oẳn tù tì chủ yếu dựa vào phản xạ thì Lày cỏ đòi hỏi người chơi phải phối hợp đồng thời giữa suy nghĩ, lời nói và động tác tay. Mỗi người sẽ giấu tay sau lưng, sau đó đồng loạt đưa tay ra trước ngực. Người chơi có thể chọn nắm đấm (không xòe ngón nào) hoặc xòe từ 1 đến 5 ngón tay. Hai người cùng hô một con số và đồng thời xòe số ngón tay theo ý mình. Ai đoán đúng tổng số ngón tay của cả hai người sẽ giành chiến thắng. Nếu cả hai cùng đoán đúng hoặc đoán sai, tiếp tục ván mới. Chính sự kết hợp giữa phán đoán và tốc độ phản ứng mang tính đối kháng trí tuệ đã tạo nên sức hấp dẫn riêng cho trò chơi này.
Điều làm nên nét đặc sắc của Lày cỏ không chỉ nằm ở luật chơi mà còn ở những tiếng hô bằng ngôn ngữ Hán Nôm, như: nhất là số 1, nhị là số 2, slam là số 3, lục là số 6... Mỗi con số được gọi bằng những cách đọc riêng, có vần điệu và nhịp điệu đặc trưng. Những câu hô vang lên liên tục, khi dồn dập, khi khoan thai, tạo nên một bầu không khí rộn ràng như một cuộc đối đáp đầy ngẫu hứng. Đối với người xem, đó không chỉ là một trò chơi mà còn là dịp để cảm nhận vẻ đẹp của ngôn ngữ dân tộc được lưu giữ qua nhiều thế hệ.
Lày cỏ không phân biệt tuổi tác, giới tính. Ai cũng có thể tham gia tranh tàiTrong văn hóa của người Tày, Nùng, trò chơi Lày cỏ thường diễn ra ngay bên mâm cỗ để níu kéo nhiều thời gian bên nhau hơn. Người thua trong trò chơi này thường bị phạt uống rượu hoặc thực hiện các yêu cầu vui từ người thắng, tạo nên không khí cực kỳ sôi nổi và gắn kết. Bởi thế, từ bao đời nay, Lày cỏ đã trở thành một phần ký ức cộng đồng. Trong những cuộc vui nơi bản làng, tiếng cười vang lên giòn giã sau mỗi lượt phân tranh thắng thua, nối dài qua từng vòng chơi sôi nổi. Những người vốn xa lạ nhưng tham gia vào trò chơi cũng có thể nhanh chóng trở nên thân quen. Vậy nên Lày cỏ không đơn thuần là trò giải trí mà còn là chiếc cầu nối tình cảm, giúp cộng đồng thêm gắn bó.
Ngày nay, giữa nhịp sống hiện đại với vô vàn hình thức giải trí mới, Lày cỏ vẫn hiện diện trong nhiều lễ hội văn hóa của đồng bào Tày, Nùng. Nhiều cuộc thi Lày cỏ được đưa vào các ngày hội văn hóa, thể thao và du lịch, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia, cổ vũ. Sự hiện diện ấy cho thấy sức sống bền bỉ của một trò chơi dân gian đã vượt qua thử thách của thời gian để tiếp tục đồng hành cùng đời sống đương đại.
Có những giá trị văn hóa tộc người hiện hữu đơn giản trong tiếng cười, trong những cuộc vui bình dị của cộng đồng. Lày cỏ chính là một giá trị như thế. Từ những ngón tay xòe ra trong khoảnh khắc, từ những tiếng hô vang giữa mâm cỗ ngày lễ, tết, trò chơi dân gian ấy đã góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc Tày, Nùng và kể tiếp câu chuyện về sự thông minh, nhanh trí cùng tinh thần gắn kết của con người nơi miền non cao Đông Bắc.
