Từ Điện Biên lan tỏa giá trị văn hóa dân tộc Mông

Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông lần thứ IV do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp UBND tỉnh Điện Biên và các địa phương có đông đồng bào dân tộc Mông sinh sống tổ chức. Theo thông tin từ Ban tổ chức, ngày hội có sự tham gia của 11 tỉnh gồm Điện Biên, Tuyên Quang, Phú Thọ, Thái Nguyên, Sơn La, Cao Bằng, Lai Châu, Lào Cai, Thanh Hóa, Nghệ An và Đắk Lắk. 

Tại bản Tù Lu-Tìa Ló, xã Pu Nhi, những ngày qua, người dân khẩn trương chỉnh trang nhà cửa, sắp xếp cảnh quan, chuẩn bị không gian đón khách. Việc một bản nhỏ trên sườn núi Phù Lồng được lựa chọn làm điểm tham quan, trải nghiệm trong khuôn khổ Ngày hội khiến người dân vừa vui mừng vừa có thêm động lực giới thiệu những giá trị văn hóa vốn hiện diện trong đời sống thường ngày. 

Ở nhà ông Hờ Giống Pó, nghề rèn dao truyền thống được lựa chọn để tái hiện. Công việc vốn diễn ra sau những buổi làm nương nay trở thành một hoạt động giới thiệu nghề truyền thống với khách tham quan. Điều đáng nói là nghề rèn không được đưa ra như một tiết mục biểu diễn đơn thuần, mà được kể bằng chính bàn tay người thợ, qua từng công đoạn làm nên một sản phẩm quen thuộc trong đời sống người Mông. Ông Hờ Giống Pó nói nghề rèn với ông thân thuộc như việc trồng ngô, trồng lúa trên nương, nhưng ông cũng hồi hộp khi nghĩ đến việc có nhiều người đứng xem mình làm dao.

Tại một gia đình khác, khung dệt, dụng cụ thêu và những sản phẩm thổ cẩm lại kể một câu chuyện khác về văn hóa Mông. Chị Mùa Thị Mảy cho biết, nghề dệt, thêu hoa văn được phụ nữ trong cộng đồng gìn giữ từ nhỏ, qua sự truyền dạy của bà, của mẹ. Từ khung dệt, nghề rèn đến những món ăn, sản phẩm nông nghiệp, không gian nhà ở hay chợ phiên, văn hóa vì thế được giới thiệu bằng những gì gần gũi nhất với cuộc sống. Đây cũng là điểm có ý nghĩa đối với công tác bảo tồn: những giá trị truyền thống chỉ có thể tiếp tục sống khi cộng đồng vẫn là chủ thể thực hành, trao truyền và tìm thấy giá trị trong chính đời sống của mình.

Ngày 11/10, tại Tù Lu-Tìa Ló sẽ diễn ra chợ du lịch với các sản phẩm thủ công, ẩm thực, quà tặng, đặc sản địa phương và sản phẩm nông nghiệp tiêu biểu. Tại nhà truyền thống bản, nghi lễ Nào Pê Chầu - Tết truyền thống quan trọng của người Mông và đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cũng được tái hiện. Những hoạt động này cho thấy hướng tiếp cận của Ngày hội không dừng ở việc “đưa văn hóa lên sân khấu”. Văn hóa được đặt trong mối quan hệ với không gian sống, nghề truyền thống, sản phẩm hàng hóa và du lịch cộng đồng. Người dân vừa là người trình diễn, vừa là người kể câu chuyện văn hóa, đồng thời có thể giới thiệu những sản phẩm do chính mình làm ra.

Tại Bản Lồng, xã Quài Tở, chương trình trải nghiệm làng du lịch văn hóa dân tộc Mông cũng được tổ chức gắn với chợ phiên, trò chơi dân gian, sản phẩm OCOP, ẩm thực và du lịch cộng đồng. Đây là sự kết nối có ý nghĩa đối với phát triển du lịch. Khi văn hóa trở thành một phần của trải nghiệm, những giá trị vốn có trong cộng đồng có thể tạo thêm sức hút cho điểm đến; còn người dân có thêm cơ hội tham gia vào chuỗi dịch vụ, giới thiệu sản phẩm và nâng cao giá trị từ chính những nghề, những sản vật và tập quán được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Với Điện Biên, việc đăng cai Ngày hội là dịp giới thiệu hình ảnh về một địa phương giàu giá trị lịch sử, văn hóa và cảnh quan tới du khách trong nước và quốc tế. Trước, trong và sau Ngày hội, tỉnh đẩy mạnh tuyên truyền trên các nền tảng số, xây dựng nội dung giới thiệu các điểm đến bằng cả tiếng Việt và tiếng Mông, nhằm mở rộng khả năng tiếp cận công chúng.

Sự hội tụ của nghệ nhân, diễn viên, vận động viên quần chúng dân tộc Mông thuộc 11 tỉnh trong ba ngày không chỉ tạo nên một sự kiện văn hóa quy mô lớn tại Điện Biên, mà còn mở ra cơ hội để những giá trị truyền thống được nhìn nhận đầy đủ hơn trong đời sống đương đại. Khi cộng đồng trực tiếp tham gia, văn hóa được thực hành và truyền lại; khi du khách tìm đến, những giá trị ấy có thêm không gian lan tỏa. Đó cũng là cách để sắc màu văn hóa Mông tiếp tục hiện diện sinh động trong dòng chảy văn hóa Việt Nam.