Tuyên Quang: Tiếp tục phát huy vai trò người có uy tín trong giai đoạn phát triển mới

Điểm tựa từ cơ sở của cấp ủy, chính quyền và nhân dân

Ở thôn Mỏ Sài, xã Nghĩa Thuận, anh Vàng Sào Chẩn đang khẳng định vai trò của một người có uy tín trẻ tuổi năng động. Bao năm gắn bó với cây ngô truyền thống, anh Chẩn nhận thấy loại cây này mang lại hiệu quả kinh tế thấp, vì thế đời sống gia đình luôn bấp bênh. Tìm hiểu kỹ đất đai và thị trường, anh Chẩn quyết định đi tiên phong, chuyển sang trồng dưa chuột. Nhờ sự chịu khó chăm sóc của anh, vườn dưa chuột cho năng suất cao. Hơn thế, trong xu hướng người tiêu dùng ưa chuộng các sản phẩm nông sản có chất lượng tốt được trồng trên vùng núi cao, vườn dưa tiêu thụ thuận lợi, lại được giá nên mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội so với cây ngô truyền thống.

Tận mắt chứng kiến quá trình đó, bà con trong thôn Mỏ Sài đã học tập và làm theo mô hình của anh Chẩn. Dưới sự hướng dẫn tận tình, tâm huyết của anh, giờ thì bà con trong thôn đã chuyển đổi được đất trồng ngô năng suất thấp sang trồng dưa chuột, mở ra một hướng đi mới trong phát triển sinh kế cho cộng đồng người Mông nơi đây.

Anh Chẩn chia sẻ, muốn tuyên truyền, vận động được nhân dân thì người có uy tín phải gương mẫu đi đầu làm trước thì đồng bào mới tin và làm theo. Cùng chung suy nghĩ này của anh Chẩn, anh Hầu Mí Sình, người có uy tín trong đồng bào dân tộc Mông ở thôn Sán Trồ, xã Cán Tỷ còn chia sẻ thêm, đã là người có uy tín mà nghèo thì nói chẳng ai nghe. Vì thế, người có uy tín phải dám nghĩ, dám làm và làm trước, đời sống của mình khấm khá thì bà con mới tin và làm theo. Khi không còn bị đói thì đồng bào mới yên tâm bám bản để bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia.

Anh Vàng Sào Chẩn, anh Hầu Mí Sình là hai trong số 3.435 người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Tuyên Quang (tính đến 30/5/2026). Tuyên Quang là tỉnh có nhiều đặc thù, vừa là địa bàn miền núi, biên giới nơi cực Bắc Tổ quốc, vừa có tới 46 thành phần dân tộc, với trên 1,3 triệu người là người dân tộc thiểu số, chiếm 73,5%/tổng dân số toàn tỉnh. Tuyên Quang cũng là tỉnh đứng đầu cả nước về số đơn vị hành chính cấp xã thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; số xã, thôn đặc biệt khó khăn. Giai đoạn 2026-2030, toàn tỉnh có 123/124 đơn vị hành chính cấp xã thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, trong đó có: 22 xã thuộc khu vực I; 14 xã thuộc khu vực II và 87 xã thuộc khu vực III, 1.905 thôn đặc biệt khó khăn. 

Ngoài yếu tố dân tộc, hiện nay, trên địa bàn tỉnh có 03 tôn giáo chính đang hoạt động, gồm: Phật giáo, Công giáo và Tin Lành, với hơn 90.680 tín đồ, 215 chức sắc sinh hoạt theo 07 tổ chức tôn giáo đã được Nhà nước công nhận, cấp chứng nhận đăng ký hoạt động tôn giáo và 04 tổ chức Tin Lành chưa được công nhận và cấp đăng ký hoạt động tôn giáo.

Với những đặc thù đó, Tỉnh ủy, Hội đồng Nhân dân, Ủy ban Nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh, Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Tuyên Quang đặc biệt coi trọng phát huy vai trò của người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số - những già làng, trưởng bản, trưởng dòng họ, các vị chức sắc, tôn giáo, nhân sĩ trí thức người dân tộc thiểu số… được cộng đồng suy tôn, có ảnh hưởng rất lớn đến cộng đồng về cả nhận thức và hành động.

Thực tế cũng cho thấy, người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Tuyên Quang đã không phụ sự kỳ vọng, tin tưởng của cấp ủy, chính quyền và nhân dân các dân tộc trong tỉnh. Họ tích cực phát huy và thể hiện tốt vai trò, trách nhiệm của mình trong công tác tuyên truyền vận động nhân dân chấp hành tốt các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật Nhà nước, của địa phương.

Trong phát triển kinh tế - xã hội, xóa đói giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới, người có uy tín là tấm gương sáng động viên người thân và bà con trong thôn bản tích cực sản xuất, bảo vệ rừng, phát triển kinh tế, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, đạt hiệu quả cao. Kết thúc giai đoạn 2021 - 2025, thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (Chương trình MTQG 1719), tỉnh Tuyên Quang có 45 xã ra khỏi địa bàn khó khăn; tỷ lệ hộ nghèo dân tộc thiểu số hằng năm giảm trên 5% năm, vượt mục tiêu Thủ tướng Chính phủ giao, cao hơn so với tỷ lệ giảm nghèo chung của cả nước; đời sống của nhân dân được nâng lên, thu nhập bình quân đầu người tăng thêm 11,6 triệu đồng/người/năm so với năm 2021. Trong thành tựu rất đáng tự hào đó của địa phương, chắc chắn có một phần công sức của người có uy tín với vai trò là hạt nhân dẫn dắt đồng bào phát triển kinh tế. 

Với số lượng đông đảo các thành phần dân tộc cùng sinh sống trên địa bàn, các dân tộc thiểu số ở Tuyên Quang hiện vẫn đang duy trì hệ thống luật tục phong phú, trong đó có cả những luật tục tốt, có ý nghĩa tích cực, tiến bộ và cả những hủ tục lạc hậu, mê tín dị đoan. Hưởng ứng cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”, bằng tâm huyết và lòng tự hào dân tộc, người có uy tín đã làm gương và tích cực vận động, giáo dục con cháu cùng cộng đồng bảo vệ, phát huy các giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc, xây dựng nếp sống mới, xây dựng gia đình văn hóa, làng bản văn hóa; đồng thời xoá bỏ những hủ tục lạc hậu, đặc biệt trong thực hiện việc cưới, việc tang và lễ hội truyền thống, di dời gia súc, gia cầm ra xa nơi ở, giữ gìn bản làng sạch đẹp, đảm bảo vệ sinh môi trường, thực hiện tốt chính sách dân số, kế hoạch hóa gia đình, tạo điều kiện cho con em đi học đúng độ tuổi theo quy định…

Trong lĩnh vực an ninh, quốc phòng và trật tự an toàn xã hội, người có uy tín đã tích cực hưởng ứng phong trào bảo vệ an ninh Tổ quốc do Công an và Mặt trận Tổ quốc phát động. Tuyên truyền nhân dân nhận thức rõ âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch, không mơ hồ, không chủ quan, ảo tưởng, nâng cao tinh thần cảnh giác. Người có uy tín đã tham gia giải quyết ổn thỏa nhiều vụ tranh chấp đất đai; tuyên truyền vận động người thân trong gia đình, nhân dân trên địa bàn tích cực tham gia các phong trào “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc”; “Giữ gìn an ninh trật tự”; “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” ở khu dân cư... Tuyên truyền giáo dục cho đoàn viên, thanh thiếu niên về công tác phòng chống tội phạm và tệ nạn xã hội, tham gia tích cực giải quyết các vụ việc xảy ra tại cơ sở, không để diễn biến phức tạp về an ninh trật tự. Trong thực hiện vận động định canh định cư, người có uy tín đã tham gia tuyên truyền, vận động quần chúng nhân dân không di dịch cư tự do, không học và truyền đạo trái phép, không vượt biên trái phép, không tàng trữ buôn bán chất ma túy, yên tâm lao động sản xuất ổn định cuộc sống.

Tại các địa bàn biên giới, họ là cánh tay nối dài của các lực lượng vũ trang, tích cực vận động đồng bào tự quản bảo vệ đường biên, mốc quốc giới, kịp thời cung cấp các thông tin có giá trị để các lực lượng chức năng đấu tranh có hiệu quả với các loại tội phạm. Trong bối cảnh các thế lực thù địch tiếp tục lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo để kích động, chống phá Đảng, Nhà nước, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc thì người có uy tín chính là điểm tựa của cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương ở nơi biên cương, góp phần xây dựng thế trận lòng dân, thế trận an ninh nhân dân vững chắc - một yếu tố mang tính quyết định trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Chăm lo chế độ, chính sách cho người có uy tín

Ghi nhận, tôn vinh, phát huy vai trò của người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số, những năm qua, tỉnh Tuyên Quang luôn quan tâm chăm lo thực hiện tốt các chính sách đối với lực lượng quần chúng đặc biệt này. Giai đoạn 2021 - 2025, bằng nguồn lực của Chương trình MTQG 1719, tỉnh đã triển khai tổ chức các hội nghị tập huấn, cung cấp thông tin cho người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số với 3.779 lượt người tham gia. Các đơn vị được giao dự toán tổ chức được 27 đợt học tập kinh nghiệm cho trên 1.700 lượt người có uy tín. Tổ chức 52 hội nghị, hội thảo, tọa đàm, giao lưu, gặp mặt, đón tiếp, tham quan, học tập kinh nghiệm các điển hình tiên tiến, người có uy tín trên một số lĩnh vực của đời sống xã hội trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Tổ chức 16 hội nghị biểu dương người dân tộc thiểu số tiêu biểu tỉnh Tuyên Quang với 2.687 đại biểu tham dự.

6 tháng đầu năm 2026, Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Tuyên Quang đã xây dựng và triển khai thực hiện Kế hoạch phát huy vai trò người có uy tín trên địa bàn tỉnh năm 2026; Phối hợp với Công an tỉnh, Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh và các ngành có liên quan cho ý kiến thẩm định kết quả rà soát bổ sung, thay thế người có uy tín theo đề xuất của các xã, phường; tổng hợp danh sách và ban hành Thông báo danh sách người có uy tín trên địa bàn toàn tỉnh.

Sở cũng đã hoàn thành các thủ tục lựa chọn đơn vị cấp báo cho người có uy tín trên địa bàn tỉnh năm 2026; gửi Thư chúc Tết cho người có uy tín nhằm động viên, khích lệ họ tham gia tích cực các hoạt động ở cơ sở. Tổ chức 03 Hội nghị thông tin về tình hình kinh tế - xã hội của tỉnh và tập huấn cho 394 người có uy tín trên địa bàn tỉnh; tổ chức 02 đoàn người có uy tín đi học tập kinh nghiệm tại tỉnh bạn với số lượng người uy tín tham gia là 57 người. 

Bên cạnh đó, Sở còn xây dựng 05 mô hình điểm “Người có uy tín tham gia tuyên truyền, phổ biến pháp luật; vận động nhân dân nâng cao nhận thức về chủ quyền, an ninh biên giới, thực hiện phong trào “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc năm 2026” trên địa bàn 06 xã biên giới gồm: Lũng Cú, Sà Phìn, Phố Bảng, Thắng Mố, Minh Tân, Thanh Thủy. Hoàn thành xây dựng và đưa vào hoạt động 04 nhóm Zalo “Người có uy tín tỉnh Tuyên Quang” theo 04 khu vực, thu hút trên 1.000 người có uy tín tham gia. Thông qua các nhóm, công tác tuyên truyền, phổ biến chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước tới người có uy tín được triển khai kịp thời, hiệu quả; đồng thời tạo kênh trao đổi thông tin hai chiều, giúp cơ quan chức năng nhanh chóng nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân và tình hình tại cơ sở để kịp thời chỉ đạo, xử lý các vấn đề phát sinh.

Đặc biệt, trong cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và bầu cử đại biểu Hội đồng Nhân dân cấp tỉnh, xã nhiệm kỳ 2026-2031, Sở đã gửi 6.870 tài liệu tuyên truyền về bầu cử cho 3.435 người có uy tín trên địa bàn 3.435 thôn, bản vùng đồng bào dân tộc thiểu số để người có uy tín tham gia tuyên truyền tại thôn, bản. Nhờ đó, tỷ lệ cử tri tham gia bầu cử đạt tới 99,96%, xếp thứ 3 toàn quốc; 104/124 xã đạt 100% cử tri tham gia bầu cử. Kết quả này đã khẳng định sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân và ý chí quyết tâm của Nhân dân tỉnh Tuyên Quang trong việc xây dựng bộ máy chính quyền vững mạnh. Tổng kết công tác bầu cử của tỉnh, Sở Dân tộc và Tôn giáo được Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang tặng Bằng khen về thành tích đóng góp vào thành công cuộc bầu cử của tỉnh.

Theo GS.TSKH Phan Xuân Sơn, trong tổ chức bộ máy nhà nước, xã, phường là cấp cơ sở nhưng ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, mọi vấn đề đều được giải quyết ở thôn, bản. Không nắm được thôn, bản và người có uy tín trong thôn, bản là không nắm được dân. Trong công tác tuyên truyền, vận động, thuyết phục đồng bào, nếu cấp ủy đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị-xã hội và cơ quan công tác dân tộc, tôn giáo “tranh thủ” được lực lượng này thì hiệu quả công tác sẽ cao hơn và ngược lại.

Còn ông Ma Thế Hồng - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh Tuyên Quang khẳng định, thực tiễn cho thấy nơi nào phát huy tốt vai trò của người có uy tín thì cấp ủy, chính quyền nơi đó nắm chắc tình hình, giải quyết kịp thời những vướng mắc từ cơ sở, khối đại đoàn kết dân tộc được thắt chặt, niềm tin của nhân dân với Đảng, Nhà nước càng được củng cố.

Sau hợp nhất hai tỉnh Tuyên Quang, Hà Giang (cũ), tỉnh Tuyên Quang (mới) đứng thứ 7 về diện tích và đứng thứ 24 về dân số so với 34 tỉnh, thành của cả nước. Sự hợp nhất đã kết nối không gian di sản của hai địa phương. Một bên là vùng đất cách mạng tiêu biểu, nơi ghi dấu bước ngoặt quan trọng của cách mạng Việt Nam; một bên là vùng đất biên cương địa đầu cực Bắc, giàu bản sắc văn hóa và kiên trung giữ nước. Sự hợp nhất đó đồng thời mở ra không gian phát triển mới, rộng lớn và giàu tiềm năng, tạo tiền đề để tỉnh khai thác hiệu quả trên mọi lĩnh vực.

Không gian mới của tỉnh được khai mở như thế nào trong giai đoạn phát triển mới một phần phụ thuộc vào việc phát huy vai trò người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số - những người giữ vai trò là hạt nhân đoàn kết ở cơ sở. Ông Nguyễn Văn Dưng, Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Tuyên Quang khẳng định, trong thời gian tới, ngành sẽ tiếp tục phát huy vai trò đội ngũ người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số, để từ họ tiếp tục lan tỏa tinh thần yêu nước, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng vươn lên trong đồng bào các dân tộc, chung tay cùng cấp ủy, chính quyền và nhân dân xây dựng Tuyên Quang ngày càng phát triển.