Về Vĩnh Long thăm nhà cổ Cai Cường

Nhà cổ Cai Cường không chỉ là một công trình kiến trúc mà còn là bức tranh sống động phản ánh tinh hoa văn hóa xứ miệt vườn. Ngôi nhà được xây dựng năm 1885 (Ất Dậu) bởi chủ nhân đầu tiên là gia đình ông Phạm Văn Bổn (ông Cai Cường), một đại địa chủ giàu có nhất ở vùng này khi xưa. 

Kiến trúc ngôi nhà vô cùng độc đáo với mặt trước nhà quay về hướng Bắc, kiểu chữ Đinh, đòn dong nhà chính và nhà phụ vuông góc nhau. Ngôi nhà có bề ngang khoảng 15m, được xây dựng với hàng cột cái bằng gỗ lim cao đến 6m, chịu lực cho mái ngói âm dương và mái ngói hình vảy cá cổ kính đặc trưng của các gian nhà thời xưa. Trải qua nhiều giai đoạn tu sửa và bảo tồn, ngôi nhà vẫn giữ được những nét nguyên bản trong cách sắp xếp, bài trí, từ nội thất đến các chi tiết trang trí tinh xảo làm cho nhà cổ Cai Cường trở thành một di sản đáng quý của vùng đất Vĩnh Long.

Ngôi nhà là sự kết hợp độc đáo giữa kiến trúc Việt và Pháp. Bên ngoài theo kiến trúc Pháp, bên trong theo kết cấu gỗ truyền thống; mái chóp, mặt tiền và sàn lót gạch bông Pháp. Trang trí hoa văn và motif mặt ngoài công trình theo kiến trúc phương Tây. Đầu cột dạng phức hợp Compozit kiểu thức Hy - La. Các cột hành lang tạo kiểu truyền thống “tam quan tứ trụ” mỗi gian nhưng kết hợp với vòm vòng cung, lan can con tiện “lục bình” kiểu phương Tây như dinh thự Pháp. Trang trí đầu cột và vòm dùng hoa lá Ô Rô (Acanthus), phù điêu chùm Nho kiểu thức phương Tây trang trí trên tường và mảng tròn tường đầu hồi bên ngoài nhà. Phần hiên lộ thiên bên ngoài, hai cầu thang đối xứng hình cánh cung để lên nhà, ở giữa có một ngôi miếu nhỏ với mặt tiền nhìn vào trung tâm ngôi nhà là nét kiến trúc, văn hóa đậm chất Nam Bộ. Cửa ra vào trong ngôi nhà xây theo hình vòm bán nguyệt, thể hiện chủ nhân là một người giàu sang và có tầm “ảnh hưởng” trong xã hội.

Toàn bộ kết cấu chính trong ngôi nhà đều được làm bằng gỗ quý và bài trí theo phong cách phương Đông. Nhà trước và nhà giữa là khoảng trống rộng, nơi gia chủ đặt bàn ghế tiếp khách. Ngăn cách giữa chúng là một bức tường gỗ đồ sộ, trải dài để phân tách hai nhà. Nhà chính ba gian, chiều ngang khoảng 15m, chiều sâu lòng nhà 13m, hiên rộng 2m. Trên bờ nóc hai mái nhà trang trí chi tiết tinh xảo kiểu dinh thự Pháp. Gian trung tâm của nhà giữa treo tấm hoành phi lớn, viết chữ Hán “Phạm Phủ Đường”, tức nhà của họ Phạm. Hai bên gian giữa là các bàn thờ gia tiên. Nét lộng lẫy nhất của nội thất ngôi nhà là bộ bao lam bằng gỗ kết dính cả ba gian nhà, trên khắc chạm tinh tế hình long, phụng, chim muông, cây cối… đều làm bằng gỗ lim chạm khắc tinh xảo và được giữ nguyên vẹn từ cuối thế kỷ XIX đến nay.

Điểm nổi bật tôn thêm vẻ cổ kính của ngôi nhà cổ này là số cửa lớn, nhỏ được mở ra khá nhiều. Đồ đạc bài trí rất gọn gàng, ngăn nắp, tôn thêm vẻ quý phái của nhà cổ. Đặc biệt, du khách có thể nghỉ qua đêm tại hai phòng ngủ của gia đình ông Cai Cường. Ban đêm uống trà, nghe kể tích xưa hoặc tham gia nấu ăn cùng con cháu gia chủ để tường tận thêm về nếp sống lâu đời của người Nam Bộ. Nền nhà cao hơn so với mặt sân 1m với gạch lát nền cẩn đá xanh được chủ nhân kỳ công đặt mua từ Pháp về khiến ngôi nhà toát lên vẻ sang trọng, lạ lẫm cho người thưởng ngoạn. Tại ngôi nhà cổ thường tổ chức những hoạt động phục vụ khách du lịch như tham quan, biểu diễn đờn ca tài tử, hái trái cây tại vườn… Ngồi trên bộ trường kỷ trăm năm, ăn trái cây miệt vườn là những trải nghiệm thú vị trong gian nhà cổ trên đất cù lao Nam Bộ.

Chị Vũ Quỳnh Lam (du khách ở Thành phố Hồ Chí Minh) khi đến tham quan nhà cổ Cai Cường không khỏi ngỡ ngàng vì lối kiến trúc độc đáo nơi đây. Đứng dưới hiên nhà, nghe những câu đờn ca tài tử vang lên bên rạch Cái Muối, tôi không chỉ thấy vẻ đẹp của sự kết hợp giữa kiến trúc Pháp - Việt mà còn cảm nhận được cái hồn của đất và người miền Tây. "Ngôi nhà như một cuốn sách cũ, lưu giữ những thăng trầm của một gia đình đại địa chủ từ hơn 100 năm trước. Nó nhắc nhở tôi về việc trân trọng những giá trị truyền thống giữa cuộc sống hiện đại hối hả" - chị Lam chia sẻ.