Ánh đèn không tắt từ màn đêm Bảo Hà

Ở vùng cao, con chữ từng là một giấc mơ dang dở của nhiều người. Điều kiện kinh tế khó khăn, khoảng cách địa lý, tập quán lao động sớm hay những biến cố của cuộc sống khiến không ít người chưa từng được đến trường hoặc phải bỏ học từ khi còn nhỏ. Năm tháng trôi qua, khi cuộc sống ngày càng gắn với các chính sách phát triển, các giao dịch hành chính, thị trường hàng hóa và công nghệ số, việc không biết chữ trở thành một rào cản lớn đối với người dân.

Từ thực tế đó, các lớp xóa mù chữ tại xã Bảo Hà được mở ra như một nhịp cầu nối người dân đến với tri thức. Hiện nay, tại các thôn Thùng, Khoai, Cao Sơn và Bông đều duy trì lớp học vào các buổi tối. Riêng lớp học tại thôn Thùng có 30 học viên, tất cả đều là đồng bào dân tộc thiểu số.

Ban ngày, họ vẫn miệt mài với nương rẫy, chăm sóc gia đình, chăn nuôi, sản xuất. Khi công việc kết thúc, thay vì nghỉ ngơi, những người học viên lại cầm theo sách vở, đèn pin, băng qua những con đường bản để đến lớp. Ánh sáng nhỏ bé từ chiếc đèn pin trên tay hòa cùng ánh đèn nơi lớp học tạo nên một hình ảnh bình dị nhưng đầy xúc động.

Không ít học viên đã ngoài 50 tuổi. Việc cầm bút, viết từng nét chữ hay ghép vần đánh tiếng không còn dễ dàng như với trẻ nhỏ. Có người phải mất nhiều buổi mới nhớ được bảng chữ cái; có người vừa học hôm trước, hôm sau đã quên. Thế nhưng, chưa ai nghĩ đến chuyện bỏ cuộc.

Những nét chữ chưa tròn, những câu đọc còn ngập ngừng lại chứa đựng sự kiên trì đáng trân trọng. Mỗi buổi học kết thúc là thêm một vài chữ mới được ghi nhớ, thêm một câu đọc được thành tiếng và thêm một niềm vui nhỏ trên hành trình chinh phục tri thức.

Trong lớp học ấy có nhiều câu chuyện khiến người nghe không khỏi xúc động. Ở tuổi 44, chị Đặng Thị Tam mới lần đầu tiên được thực hiện ước mơ đi học. Là mẹ của năm người con, tuổi thơ của chị từng gắn với những tháng ngày mưu sinh nên chưa một lần được đến trường. Cuộc sống bận rộn khiến ước mơ biết chữ cứ lùi xa theo năm tháng. Giờ đây, khi các con đã lớn hơn, chị quyết định bắt đầu hành trình học tập mà lẽ ra mình đã có từ nhiều năm trước.

Điều đặc biệt là người đồng hành cùng chị mỗi tối lại chính là cô con gái út đang chuẩn bị bước vào lớp 3. Sau giờ học ở trường, em lại trở thành "cô giáo nhỏ", kiên nhẫn hướng dẫn mẹ cầm bút, đánh vần từng tiếng, sửa từng nét chữ.

Hình ảnh người mẹ tóc đã điểm sợi bạc ngồi học bên cô con gái nhỏ là một hình ảnh xúc động. Trong gia đình ấy, việc học không còn là trách nhiệm của riêng trẻ em mà trở thành hành trình chung của cả nhà.

Không chỉ có chị Tam, lớp học còn có những cặp vợ chồng cùng nhau đi tìm lại con chữ. Chị Lù Thị Dảnh từng học hết lớp 5 nhưng nhiều năm không sử dụng nên dần quên cách đọc, cách viết. Nhận thấy vợ gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống vì không còn nhớ chữ, anh Sùng Seo Hải - Bí thư Chi đoàn thôn Thùng - đã động viên chị đăng ký tham gia lớp học xóa mù chữ.

Buổi tối, hai vợ chồng cùng đến lớp. Những bài tập được mang về nhà để cùng nhau ôn luyện. Con chữ vì thế không chỉ giúp mỗi cá nhân hoàn thiện bản thân mà còn trở thành sợi dây gắn kết trong gia đình, tạo động lực để mọi người cùng tiến bộ.

Điều đáng quý ở lớp học là mỗi học viên đều mang theo một ước mơ rất đời thường. Có người muốn tự đọc hướng dẫn sử dụng thuốc khi đau ốm; Có người mong có thể ký tên thay vì điểm chỉ; Có người chỉ ước khi đi chợ biết xem giá hàng hóa, tự tính toán tiền bạc, không còn phải nhờ người khác đọc giúp giấy tờ hay các thông báo của chính quyền.

Những mong muốn tưởng như rất giản dị ấy lại phản ánh khát vọng được chủ động hơn trong cuộc sống, được tiếp cận thông tin và được bình đẳng trong hưởng thụ các thành quả phát triển.

Đồng hành cùng các học viên là cô giáo Trương Thị Tình, giáo viên Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học Bảo Hà. Dạy học cho người lớn tuổi đòi hỏi sự kiên nhẫn nhiều hơn dạy trẻ nhỏ. Mỗi bài học phải được lặp đi lặp lại nhiều lần. Mỗi nét chữ đều cần cầm tay hướng dẫn. Mỗi học viên lại có khả năng tiếp thu khác nhau.

Thế nhưng, bằng sự tận tâm của người giáo viên, cô vẫn kiên trì đồng hành với học viên qua từng buổi học, động viên họ vượt qua tâm lý mặc cảm và tự tin hơn trên hành trình tìm đến tri thức.

Bên cạnh những người thầy, người cô, các lớp học còn có sự chung sức của lực lượng đoàn viên, thanh niên địa phương. Mùa hè năm nay, 15 đoàn viên, chủ yếu là sinh viên và thanh niên trở về quê nghỉ hè, đã tình nguyện tham gia hỗ trợ lớp học. Họ trở thành những "gia sư đặc biệt", kiên nhẫn kèm từng nét chữ, từng phép tính đơn giản cho các học viên.

Sự đồng hành của tuổi trẻ không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả lớp học mà còn lan tỏa tinh thần hiếu học trong cộng đồng, tạo nên sự gắn kết giữa các thế hệ trên hành trình xây dựng một xã hội học tập.

Xoa mù chữ không chỉ giúp nâng cao dân trí mà còn là điều kiện quan trọng để tiếp cận khoa học kỹ thuật, phát triển kinh tế, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Khi biết đọc, biết viết, người dân có thể chủ động tiếp cận tài liệu hướng dẫn sản xuất, hiểu các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, đồng thời có thêm điều kiện để lưu giữ tiếng nói, phong tục, tri thức bản địa của chính dân tộc mình.

Bởi vậy, những lớp học đêm ở Bảo Hà không đơn thuần là nơi xóa mù chữ mà còn là nơi gieo những hạt giống của tri thức, khơi dậy khát vọng học tập suốt đời trong mỗi người dân.

Ánh đèn nơi lớp học sẽ tắt khi buổi học kết thúc, nhưng ánh đèn của tri thức vẫn tiếp tục được thắp lên trong mỗi gia đình, mỗi bản làng không bao giờ tắt. Từ những nét chữ còn vụng về hôm nay sẽ mở ra những cơ hội mới cho ngày mai; từ những lớp học giản dị giữa núi rừng sẽ góp phần xây dựng một cộng đồng biết học, biết tiếp thu tri thức và biết gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống trên hành trình phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số.