Mâm cỗ lá khổng lồ xứ Mường tại Lễ hội Cá tôm Sông Đà lần thứ Nhất. Ảnh: Nguyệt NhiẨm thực xứ Mường không ồn ào mà đọng lại bằng những hương vị rất riêng. Đó là mùi khói bếp len trong sương sớm, hương nếp nương quyện tre nứa cháy, hay vị cay nồng của hạt dổi, mắc khén. Tất cả tạo nên dấu ấn khó trộn lẫn của miền núi.
Ở các vùng Mường Bi, Vang, Thàng Động (tỉnh Phú Thọ), ẩm thực gắn chặt với đời sống và tập quán sinh hoạt. Mỗi món ăn không chỉ để thưởng thức mà còn phản ánh cách con người tận dụng sản vật tự nhiên, gìn giữ nếp sống cộng đồng. Trong đó, mâm cỗ lá thường được nhắc đến như một nét tiêu biểu của ẩm thực Mường.
Không bát đĩa cầu kỳ, mâm cỗ được bày trên lá chuối hơ qua lửa. Các món ăn như thịt gà, lợn, cá đồ, rau rừng, chả cuốn lá bưởi được sắp xếp hài hòa, giữ nguyên vẻ mộc mạc. Cách bày trí này thể hiện quan niệm sống gần gũi với thiên nhiên, coi thiên nhiên là trung tâm của đời sống.
Phụ nữ xã Vân Sơn (Phú Thọ) chuẩn bị các món ăn của mâm cỗ truyền thống dân tộc Mường. Ảnh: Nguyệt NhiBên cạnh đó, nhiều món ăn đặc trưng cũng góp phần làm nên sức hút của ẩm thực Mường. Cơm lam ống nứa dẻo thơm, ăn cùng muối vừng giản dị mà tròn vị. Thịt trâu nấu lá lồm có vị chua thanh, thường được dùng trong những bữa ăn đông vui. Măng chua nấu gà hay rau rừng đồ với đủ vị đắng, chát, bùi mang đậm hương núi rừng.
Mâm cỗ lá độc đáo của dân tộc Mường. Ảnh: Nguyệt NhiNgày nay, khi du lịch cộng đồng phát triển, mâm cỗ lá trở thành trải nghiệm được nhiều du khách quan tâm. Tuy nhiên, sự khan hiếm nguyên liệu tự nhiên cùng cách chế biến cầu kỳ khiến một số món ăn truyền thống có nguy cơ mai một.
Trong bối cảnh mới, việc gìn giữ và quảng bá ẩm thực Mường không chỉ giúp bảo tồn giá trị văn hóa mà còn góp phần phát triển du lịch. Từ bếp lửa bản làng, mâm cỗ lá đang dần trở thành cầu nối đưa bản sắc xứ Mường đến gần hơn với nhiều khách du lịch.
