Các món chay từ cây chuối của tín đồ đạo Cao Đài và Phật giáo ở Tây Ninh

Là cây trồng phổ biến không chỉ để lấy quả mà các bộ phận như hoa, củ, thân chuối đều có thể chế biến thành nhiều món ăn khác nhau. Các món ăn từ chuối có giá trị dinh dưỡng cao nhờ cung cấp nhiều vitamin B6, C, khoáng chất (kali, magie, sắt) và chất xơ dồi dào (pectin, tinh bột kháng). Những dưỡng chất này giúp hỗ trợ tiêu hóa, ổn định đường huyết, tăng cường chức năng tim mạch và thần kinh, giúp giảm cân, cải thiện tâm trạng và tăng cường hệ miễn dịch. Với những ưu điểm đó, các món ăn chế biến từ chuối luôn được nhiều người ưa chuộng, được tín đồ lựa chọn để chế biến thành món ăn chay.

Từ cây chuối dân dã, thân thuộc, người Tây Ninh chế biến được nhiều món chay ngon phục vụ nhu cầu của tín đồ. Đầu tiên là món cá cơm. Bông chuối đem luộc mềm, vớt ra cho ráo nước, rút bỏ phần nhụy cứng và trộn với bột mì theo tỷ lệ: 1kg bông chuối rắc 3 lớp bột mì (mỗi lần trộn đều phải xảo cho bột rớt xuống. Chảo dầu đun nóng, cho một lượng bông chuối vào chiên với lửa nhỏ để bông chuối có màu vàng đẹp mắt và đảm bảo độ giòn. Bông chuối vàng ươm vớt ra để vào rổ cho ráo dầu. Tiếp theo là công đoạn kho cá cơm. Đặt chảo dầu lên bếp, đun dầu nóng, khử hành tím cho thơm rồi nêm ít nước mắm đậu nành, đường, bột ngọt, tiêu. Món cá cơm để lâu một vài tháng ăn vẫn ngon do đã qua 2 lần chế biến là chiên và kho, nhất là khi dùng cùng cơm nóng hoặc bánh Tét.

Món tiếp theo là cua lăn bột được làm từ bẹ chuối xắt mỏng, ngâm nước chanh vắt để giảm bớt độ chát và chuối không bị thâm. Bột chiên giòn khuấy sệt, nêm chút gia vị, cốm dẹp và bỏ chuối vào trộn đều. Làm nóng chảo dầu, bỏ chuối vào chiên, để lửa nhỏ đến khi chuối giòn vàng ươm thì vớt ra dùng với tương ớt.

Tiếp đến là món gà xé phay. Bắp chuối lấy phần lõi non đem luộc chín, khi luộc cho vào một ít dấm để làm trắng, vớt ra, vắt ráo nước, xé nhỏ. Tàu hũ ky non chiên vàng và cắt thành sợi nhỏ, rau câu ngâm cắt khúc. Trộn đều cho thấm hỗn hợp gồm chuối, tàu hủ ky, rau câu, củ kiệu đã xé nhuyễn, củ hành tây thái mỏng với chanh và gia vị, để khoảng 15 phút cho ra đĩa, điểm thêm vài miếng ớt xắt khoanh, một ít rau răm phủ lên trên. Món gà xé phay có vị hơi chát, chua ngọt và mùi thơm nồng của hành… có tác dụng kích thích tiêu hóa, dùng với bánh phồng tôm.

Về mặt tâm linh, ăn chay là một trong những cách rèn luyện bản thân để hướng đến những giá trị nhân bản của cuộc sống. Mọi người ăn chay để thành tâm hướng thiện, cầu an và giữ tâm hồn thanh tịnh giữa cuộc sống ồn ào, náo nhiệt. Ẩm thực chay góp phần bảo vệ thiên nhiên, hướng con người đến các hoạt động hài hòa với thiên nhiên, đến gần với các giá trị chân, thiện, mỹ. Nghệ thuật ẩm thực chay từ cây chuối ở Tây Ninh hiện diện trong thực đơn các quán ăn, hệ thống nhà hàng chay, chợ bán đồ chay góp phần phát triển kinh tế địa phương, thu hút và giới thiệu văn hóa đến du khách thập phương.