Để giáo dục thực sự trở thành động lực phát triển bền vững vùng dân tộc thiểu số, miền núi

Những năm qua, Đảng và Nhà nước đã dành sự quan tâm đặc biệt đối với công tác giáo dục ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú được mở rộng; nhiều chính sách hỗ trợ học sinh, sinh viên dân tộc thiểu số được triển khai đồng bộ.

Theo thống kê của ngành giáo dục, hiện cả nước có hàng trăm trường phổ thông dân tộc nội trú và hàng nghìn trường bán trú (năm học 2023-2024 khoảng hơn 1.500 trường phổ thông dân tộc nội trú, trường bán trú) đang hoạt động hiệu quả. Tỷ lệ trẻ em dân tộc thiểu số đến trường ngày càng tăng, nhiều địa phương vùng cao đã hoàn thành phổ cập giáo dục tiểu học và trung học cơ sở.

Những con số đó cho thấy cơ hội tiếp cận giáo dục của đồng bào dân tộc thiểu số ngày càng được cải thiện. Tuy nhiên, khoảng cách về chất lượng giáo dục giữa vùng thuận lợi và vùng khó khăn vẫn còn hiện hữu.

Tại nhiều địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn, việc thiếu giáo viên, thiếu cơ sở vật chất và hạn chế về điều kiện học tập vẫn là những thách thức lớn. Một bộ phận học sinh sau khi tốt nghiệp phổ thông chưa có định hướng nghề nghiệp rõ ràng hoặc chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng để thích ứng với thị trường lao động hiện đại.

Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, yêu cầu đặt ra đối với giáo dục dân tộc không chỉ dừng lại ở việc nâng cao trình độ học vấn mà còn phải tạo ra nguồn nhân lực chất lượng, có khả năng đổi mới sáng tạo và làm chủ công nghệ.

Theo TS. Lê Phú Thắng, Hiệu trưởng Trường Dự bị đại học Dân tộc Trung ương Nha Trang chia sẻ: Muốn giáo dục dân tộc trở thành động lực phát triển bền vững thì trước hết phải gắn giáo dục với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Nhiều địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đang có tiềm năng lớn về du lịch cộng đồng, nông nghiệp hữu cơ, dược liệu, kinh tế số và các ngành nghề truyền thống. Vì vậy, chương trình đào tạo cần chú trọng trang bị kiến thức nghề nghiệp, kỹ năng thực hành và năng lực khởi nghiệp cho học sinh, sinh viên ngay từ sớm.

Trao đổi về vấn đề này, TS. Nông Thị Hạnh, Đại học Thái Nguyên cho rằng: “Giáo dục dân tộc không chỉ là truyền đạt kiến thức mà còn phải tạo ra năng lực phát triển cho người học. Mục tiêu cuối cùng là giúp thanh niên dân tộc thiểu số có thể tự tin làm chủ cuộc sống, làm chủ công nghệ và trở thành chủ thể của quá trình phát triển tại địa phương”.

Theo TS. Nông Thị Hạnh, một trong những yêu cầu quan trọng hiện nay là đổi mới nội dung giáo dục theo hướng gắn với thực tiễn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

“Nếu giáo dục chỉ dừng ở lý thuyết thì rất khó tạo ra động lực phát triển. Nhà trường cần tăng cường giáo dục kỹ năng số, kỹ năng nghề nghiệp, tư duy sáng tạo và năng lực thích ứng với nền kinh tế hiện đại. Đồng thời, cần giúp học sinh hiểu rõ giá trị văn hóa dân tộc mình để vừa hội nhập vừa giữ gìn bản sắc”, TS. Nông Thị Hạnh nhấn mạnh.

Đặc biệt, một vấn đề khác được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm là phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục là người dân tộc thiểu số. Đây là lực lượng có lợi thế trong việc hiểu ngôn ngữ, phong tục tập quán và tâm lý học sinh, từ đó nâng cao hiệu quả giảng dạy và giáo dục.

Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong giáo dục cũng đang mở ra nhiều cơ hội mới. Các nền tảng học trực tuyến, thư viện số và học liệu điện tử giúp học sinh vùng sâu, vùng xa tiếp cận nguồn tri thức phong phú mà trước đây rất khó có điều kiện tiếp cận.

Giáo dục dân tộc cũng cần được nhìn nhận như một giải pháp bảo tồn văn hóa. Khi tiếng nói, chữ viết, lịch sử và tri thức địa phương được đưa vào môi trường học đường một cách phù hợp, thế hệ trẻ sẽ có thêm niềm tự hào về cội nguồn và ý thức gìn giữ bản sắc dân tộc.

Thực tiễn cho thấy, nơi nào làm tốt công tác giáo dục, nơi đó có sự chuyển biến rõ rệt về đời sống kinh tế - xã hội và chất lượng nguồn nhân lực. Giáo dục không chỉ giúp giảm nghèo mà còn tạo ra cơ hội phát triển bền vững cho cả cộng đồng.

Để giáo dục dân tộc thực sự trở thành động lực phát triển bền vững, cần sự vào cuộc đồng bộ của Nhà nước, nhà trường, gia đình và toàn xã hội. Khi mỗi học sinh vùng cao, miền núi được trao cơ hội học tập bình đẳng, được trang bị tri thức, kỹ năng và khát vọng vươn lên, đó chính là nền tảng vững chắc để xây dựng vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi ngày càng phát triển, giàu bản sắc và hội nhập cùng đất nước trong kỷ nguyên mới.